جستجو در   
امکانات

طراحی و تبیین طرح سازمانی متناسب با اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی (IT/IS) در صنایع قطعه سازی خودروی ایران
پدیدآورنده : الهی، شعبان-خداداد حسینی، سید حمید-اسماعیل پور، رضا
بازدید : 1933
تاریخ درج : 1387/6/3
منبع :

 
دانشنامه پرتال علوم انسانی و اسلامی :: حقوق :: ساختار :: طراحی و تبیین طرح سازمانی متناسب با اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی (IT/IS) در صنایع قطعه سازی خودروی ایران

طراحی و تبیین طرح سازمانی متناسب با اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی (IT/IS) در صنایع قطعه سازی خودروی ایران


چکیده در دنیای امروز، فناوری اطلاعات[1] و سیستمهای اطلاعاتی[2]، دیگر یک ابزار کار یا منبعی از منابع تولید نیست بلکه محیط و فضای کاری جدید است. این محیط و فضای کاری جدید، زمینه تحولات شگرفی را در سازمانها فراهم کرده است که از جمله این تحولات، تغییر در شیوه سازماندهی و ارائه شکلهای جدید سازمانی نظیر سازمان دانش محور، سازمان شبکه ای، سازمان مجازی و غیره است. در خصوص متأثر شدن ساختارهای سازمانی و ابعاد مختلف آن از IT/IS در طی سه دهه گذشته، تحقیقات زیادی انجام شده است ولی یافته های این تحقیقات متناقض می باشد. از طرف دیگر با توجه به تغییر و تحول در گونه های فناوری اطلاعات، سیستمهای اطلاعاتی و تغییر در مصادیق و توانمندیهای IT/IS، تعمیم یافته های تحقیقات گذشته در این زمینه کاهش یافته است. از این رو در این مقاله تلاش شده است تا ضمن تبیین نتایج تحقیقات گذشته، براساس مصادیق نوین IT/IS نظیر _____________________________ * نویسنده مسؤول مقاله: E-mail: khodadad@modares.ac.ir [1]. IT: Information Technology [2]. IS: Information System سیستمهای مختلف اطلاعاتی، اینترنت، اینترانت، اکسترانت، ویدئو کنفرانس، پست الکترونیکی وغیره و نیز شناسایی دو متغیر تعدیل کننده، تأثیر IT/IS بر ساختار سازمانی، یک مدل جامع جهت انسجام بخشیدن به ادبیات این موضوع در حوزه تئوری سازمان طراحی و تبیین شود. به این منظور جهت شناخت بیشتر تأثیر IT/IS بر ساختار سازمان، همچنین تأثیر دو متغیر تعدیل کننده سبک رهبری مدیریت عالی و نگرش وی نسبت به IT/IS بر ساختار سازمانی صنایع قطعه سازی خودروی ایران از سه پرسشنامه استفاده شده است. این پرسشنامه ها تحت عنوان پرسشنامه ارزیابی وضعیت موجود فناوری اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی در شرکتها، پرسشنامه سنجش ساختار سازمانی شرکتها و پرسشنامه تعیین شیوه و سبک رهبری مدیریت سازمان در بین شرکتهای موفق صنایع قطعه سازی خودروی ایران توزیع شد که در هر شرکت، سه نفر از مدیران به پرسشنامه ها پاسخ دادند (مدیر عامل، مدیر منابع انسانی یا اداری و مدیر IT). اطلاعات جمع آوری شده از شرکتها با استفاده از نرم افزار 5/11 SPSS تجزیه و تحلیل شده و فرضیه های مبتنی بر مدل تحقیق مورد آزمون قرار گرفتند و در پایان مدل جامع طرح سازمانی متناسب با IT/IS ارائه شد. کلید واژه ها: فناوری اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی (IT/IS)، طرح سازمانی، ساختار اجتماعی سازمان، ساختار فیزیکی سازمان. 1- مقدمه عصر حاضر به روایت الوین تافلر[1]، عصر فرا صنعتی یا عصر اطلاعات است. همان گونه که اختراع ماشین بخار موجب وقوع انقلاب صنعتی شد و در شیوه مدیریت و تولید در سازمانها، تحولات شگرفی به وجود آمد، در عصر اطلاعات نیز با رشد حیرت انگیز توان و کیفیت رایانه ها، گسترش شبکه جهانی اینترنت، شکسته شدن مرزهای ارتباطی سازمانی به همراه چهار تحول سرعت، قدرت، ثروت و اطلاعات و همچنین سه انفجار اطلاعات، جمعیت و انتظارات، شرایط جدیدی برای سازمانها و مدیران فراهم شد. در حالی که انقلاب صنعتی در اول قرن هجدهم به وسیله قدرت بخار به وجودآمد، انقلاب _____________________________ [1]. Alven Toffler فرا صنعتی در دهه 1970 براساس قدرت فناوری اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی (IT/IS) آغاز شد. IT/IS موتور محرکه این انقلاب بوده و همه چیز از جمله شیوه مدیریت و سازماندهی سازمانها را تغییر داده است. تا دهه 1970 اغلب سازمانها از ساختارهای سلسله مراتبی و بوروکراتیک برخوردار بودند، اما با گذشت زمان، عدم انعطاف ساختارهای سلسله مراتبی و بوروکراتیک ثابت شد و از دهه 1980م.، اشکال جدیدی از سازمانها چون سازمان بدون مرز[1] (اشکنس و دیگران[2]، 1995)، سازمان فرابوروکراتیک[3] (هیکسچر[4] 1994 )، سازمان دانش محور[5] ( باداراکو[6] 1991)، سازمان شبکه ای[7] (گوشال[8] 1986، پاول[9] 1990، روکارت[10]1991 (، سازمان سلولی[11] (میلز ودیگران[12] 1997)، سازمان شبکه عنکبوتی[13] (کویین، اندرسون و فینکلستین[14]، 1996) و سازمان مجازی[15] (مالون و دیویدو[16] 1992) ظهور کرد. پنج عامل مهم در شکلگیری سازمانهای جدید مشهود می باشند: 1- ساختار سازمانی در جهت انعطاف بیشتر سوق داده می شود؛ 2- سازمانها مجبور به ایجاد شراکتهای شبکه ای استراتژیک خواهند شد؛ 3- تمرکز زدایی به صورت یک هنجار در خواهد آمد؛ 4- توزیع و پخش اطلاعات موجب تغییر در روابط اختیار و قدرت در سازمانها خواهد شد و 5- تخصصی کردن شغل و استانداردسازی به دلیل تغییر نقشهای افراد برچیده خواهد شد [1، صص 153-182]. بر این اساس محققان مدیریت (در طول سه دهه گذشته) در خصوص تأثیر IT/IS بر ساختار سازمان تحقیقات زیادی انجام داده اند که می توان آنها را به دودسته تقسیم کرد: براساس نتایج تحقیقات دسته اول، به کارگیری IT/IS در سازمانها موجب می شود که مدیران سازمان به کمک گونه های مختلف فناوری اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی بر کنترل و نظارت _____________________________ [1]. boundaryless organization [2]. Ashkenas & et. al. [3]. post bureaucratic organization [4]. Heckscher [5]. knowledge-linked organization [6]. Badaracoo [7]. network organization [8]. Ghoshal [9]. Powell [10]. Rochart [11]. cellular organization [12]. Mills & et. al. [13]. spider''''s web organization [14]. Quinn, Anderson & Finkelstein [15]. virtual organization [16]. Malone & Davidow خویش افزوده و با تمرکز در تصمیم گیری، ساختار سازمان را به سمت یک ساختار مکانیکی سوق دهند. اما برعکس تحقیقات مزبور، تحقیقات دسته دوم از گرایش ساختار سازمان به سوی ساختار ارگانیک ومنعطف در اثر به کارگیری IT/IS حکایت می کند. براساس نتایج این تحقیقات، تغییرات سازمانی ناشی از به کارگیری IT/IS عبارت است از انتقال از ساختارهای سلسله مراتبی به ساختارهای تخت از وظیفه گرایی به فرایندگرایی و از کنترل به توانمندسازی و بروز سازمانهایی منعطف با سطوح فرماندهی کمتر و کارمندانی که مجهز به مهارتهای متعدد می باشند. براساس یافته های این دسته از تحقیقات، IT/IS از طریق حذف پست مدیریت میانی، کاهش تعداد سطوح سلسله مراتب سازمانی، ایجاد سیستم عدم تمرکز، رسمیت و پیچیدگی کمتر و انسجام و یکپارچگی بیشتر و با کوچک سازی اندازه سازمان، ساختار سازمانی را مجازی و ارگانیک می کند. بنابراین با مرور تحقیقات انجام شده پیرامون ارتباط بین IT/IS و ساختار سازمانی استنباط می شود که یافته های تحقیقات گذشته متناقض می باشد، در حالی که دسته ای از تحقیقات از گرایش ساختار سازمان به سوی یک ساختار مکانیکی در اثر به کارگیری IT/IS حکایت دارد. دسته دیگر از تحقیقات بر گرایش ساختار سازمان به سوی ساختار ارگانیک تأکید می کند. از طرف دیگر با توجه به تغییر و تحول در گونه های فناوری اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی و تغییر در مصادیق و توانمندیهای IT/IS، تعمیم یافته های تحقیقات در این زمینه کاهش یافته است. به این دلیل ضرورت می یابد تا براساس مصادیق نوین IT/IS نظیر سیستمهای مختلف اطلاعاتی، اینترنت، اینترانت، اکسترانت، ویدئو کنفرانس، پست الکترونیکی و ...، تحقیقات جدیدی صورت پذیرد تا از طریق شناسایی میزان تأثیر IT/IS بر ساختار سازمانی و شناسایی متغیرهای تعدیل کننده تأثیر IT/IS بر ساختار سازمانی یک مدل جامع جهت انسجام بخشیدن به ادبیات موضوع در حوزه تئوری سازمان تبیین شود. 2- بحث و بررسی با توجه به اینکه مسأله تحقیق از سه بعد فناوری اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی(IT/IS)، طرح و ساختارسازمانی و متغیرهای تعدیل کننده مثل سبک رهبری و نقش مدیریت عالی در IT/IS تشکیل شده است، لذا در این مقاله هر یک از این ابعاد به طور خلاصه بحث و بررسی می شود. در ادامه مدل مفهومی و فرضیه های پژوهشی و روش تحقیق تشریح شده و سپس به تجزیه و تحلیل داده ها پرداخته می شود. 2-1- فناوری اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی (IT/IS) فناوری اطلاعات (IT) را می توان مجموعه فنون و ابزارهایی دانست که در جهت بهینه سازی و پشتیبانی فعالیتهای سازمان بر محور اطلاعات و دانش به کار گرفته می شوند. در این تحقیق فناوری اطلاعات (IT) با شاخصهای اینترنت، اینترانت، اکسترانت، پست الکترونیکی، ویدئو کنفرانس و... ارزیابی شد. از دیدگاه فنی می توان یک سیستم اطلاعات را به پاره ای از اجزای به هم پیوسته تعریف کرد که به گردآوری، پردازش، نگهداری و پخش اطلاعات به منظور یاری رساندن به تصمیم گیریها و کنترل در سازمان می پردازد [2، ص 24]. از دیدگاه لاودن سیستمهای اطلاعاتی برحسب سطح سازمانی به شش دسته زیر تقسیم می شود (جدول 1). در تحقیق حاضر شش دسته سیستمهای اطلاعاتی مزبور و زیر سیستمهای هر یک به صورت پرسشنامه طراحی و در شرکتهای نمونه تحقیق، توزیع شد. جدول 1 تقسیم سیستمهای اطلاعاتی برحسب سطح سازمان به شش دستهانواع سیستمهای اطلاعاتیسطح سازمانی1- سیستمهای فرایند کار (TPS)[1]سطح عملیاتی سازمان2- سیستمهای خودکار کردن فعالیتها (OAS)[2]سطح عملیاتی سازمان3- سیستمهای دانش بر (KWS)[3]سطح متخصصان اطلاعات4- سیستمهای اطلاعات مدیریت (MIS)[4]سطح مدیریت میانی5- سیستمهای پشتیبانی تصمیم گیری (DSS)[5]سطح مدیریت میانی6- سیستمهای مدیران ارشد (ESS)[6]سطح مدیریت عالی _____________________________ [1]. TPS: Transactional Process System [2]. OAS: Office Atomation System [3]. KWS: Knowledge Work System [4]. MIS: Management Information System [5]. DSS: Decision Support System [6]. ESS: Executive Support System با توجه به تعاریف ارائه شده، اصطلاح ترکیبی IT/IS در این پژوهش در برگیرنده کلیه عوامل پردازش اطلاعات اعم از سخت افزار، نرم افزار یا انسان افزار و چگونگی جریان اطلاعات در سازمان است که در آن IT بستر مناسب را برای به کارگیری IS فراهم می کند و سیستمهای اطلاعاتی فرایندی است که از طریق فناوری اطلاعات اجرا می شود. 2-2- طرح و ساختار سازمانی سازمان «پدیده ای اجتماعی» است که جهت دستیابی به اهداف مشترک، به طور آگاهانه هماهنگ شده و دارای حدود و ثغور نسبتاً مشخصی می باشد. عبارت «پدیده اجتماعی» دال بر این معناست که سازمان از افراد یا گروههایی که با هم در تعاملند، تشکیل شده است. چون سازمان پدیده ای اجتماعی است، لذا الگوهای تعاملی که اعضای سازمان از آن تبعیت می کنند، باید موزون و هماهنگ باشند تا ابهام و سردر گمی حداقل شود و در نتیجه اطمینان حاصل شود که وظایف مهم سازمانی انجام می پذیرند. طرح سازمانی به نحوه ساخت و تغییر ساختار برای تحقق اهداف سازمانی اشاره می کند. ساختن یا تغییر دادن یک سازمان، شبیه ساختن یا تغییر نقشه یک ساختمان نیست، اگر چه هر دو با یک هدف نهایی آغاز می شوند، آنگاه طراح برای دستیابی به آن هدف، نقشه یا وسایلی تدارک می بیند. در بنا کردن یک ساختمان، طرح مورد نظر یک نقشه ساختمانی دقیق می باشد که براساس آن ساختمان بنا نهاده می شود ولی در ساختن یک ساختار، آنچه مورد استفاده قرار می گیرد، نقشه یا سند مشابه ای است که نمودار سازمانی نام دارد [3، صص 21-23]. به طور کلی، ساختار به روابط میان اجزای یک کل سازمان یافته اطلاق می شود و بر این اساس، مفهوم ساختار را می توان برای هر امر کلی به کار برد ولی منظور از ساختار سازمانی عبارت از یک سیستم رسمی از وظایف و روابط اختیار است که چگونگی فعالیتهای افراد و استفاده از منابع جهت تحقق اهداف سازمانی را کنترل می کند [4، ص 11]. نظریه پردازان سازمان به دو نوع ساختار خاص اشاره می کنند: ساختار اجتماعی سازمان و ساختار فیزیکی سازمان. همچنان که روابط میان عناصر اجتماعی یک سازمان، ساختار اجتماعی آن را تعریف می کند، روابط میان عناصر فیزیکی یک سازمان نظیر مکانهای سازمان، ادارات، تجهیزات و... نیز ساختار فیزیکی آن را شکل می دهد. 2-3- IT/IS و ساختار اجتماعی سازمان ساختار اجتماعی سازمان[1] به روابط میان عناصر اجتماعی یک سازمان اطلاق می شود، این عناصر شامل عواملی چون واحدهای سازمان، افراد و پستهای سازمانی است. نظریه پردازان سازمان برای ساختار اجتماعی سازمان چهار بعد تمرکز[2]، رسمیت[3]، پیچیدگی[4] و انسجام[5] قایل می باشند. تمرکز به میزانی از اختیار تصمیم گیری دلالت دارد که در یک نقطه واحد، در بالای سلسله مراتب سازمانی جمع شده باشد، در نتیجه در یک سازمان با تمرکز زیاد برای اعضای سطوح پایینتر سلسله مراتب، میزان حداقلی از مشارکت در فرایند تصمیم گیری متصور است. رسمیت عبارت از حدی است که قوانین و مقررات بر فعالیتهای سازمان حاکم است. به عبارت دیگر رسمیت به میزانی که مشاغل استاندارد شده اند، اطلاق می شود، زمانی که رسمیت در یک سازمان زیاد باشد، شرح شغلهای مشخص، قوانین و مقررات زیاد و دستورالعملهای روشنی در رابطه با مشاغل سازمانی وجود دارد [5، صص 161-169، 241-250]. پیچیدگی، تعداد کارها یا سیستمهای فرعی است که در درون یک سازمان وجود دارد و یا انجام می شود، به عبارت دیگر پیچیدگی عبارت است از تقسیم کارها، عنوانهای شغلی، بخشهای متعدد سازمانی و سطوح مختلفی که در سلسله مراتب اختیارات سازمان وجود دارد. پیچیدگی را می توان از مجرای سه بعد سنجش کرد: تفکیک عمودی، تفکیک افقی و تفکیک فضایی (پراکندگی جغرافیایی) [6، ص 29]. تفکیک عمودی به عمق یا ارتفاع ساختار سازمان یا تعداد سطوح سلسله مراتب سازمانی اشاره دارد و مقصود از تفکیک افقی، تقسیم کارهای سازمان به واحدهای کوچکتر و فرعی است که از طریق شاخص تعداد واحدهای مختلف در درون سازمان اندازه گیری می شود. آخرین نوع پیچیدگی، تفکیک فضایی (پراکندگی جغرافیایی) می تواند به صورت عمودی یا افقی باشد؛ یعنی با توجه به نوع کار و وظیفه ای که فرد در ساختار عمودی و افقی سازمان عهده دار است و با توجه به فاصله ای که با مرکز قدرت دارد، کارها و کارکنان در نقاط _____________________________ [1]. social structure [2]. centralization [3]. formalization [4]. complexity [5]. integeration مختلف پراکنده اند [7، ص 94]. منظور از انسجام و یکپارچگی سازمان، همکاری میان افراد و واحدهای مختلف سازمان به منظور انجام وظایف سازمانی برای نیل به هدف مشترک سازمان است. امروزه با به کارگیری IT/IS، تغییر شکلی در سازماندهی و مدیریت بنگاههای کسب و کار به وجود آمده است و بعضی سازمانها از مزایای این تغییر شکل، بهره مند می شوند. شرکتهای کسب و کار سنتی، دارای ساختار سلسله مراتبی و متمرکز بوده و از متخصصانی تشکیل شده بودند که در نوع برای ارائه خدمت یا تولید یک محصول انبوه فقط از روشهای عملیاتی استاندارد استفاده می کردند. در صورتی که ساختار شرکتهای کسب و کار نوین غیرمتمرکز و تخت تر شده و سلسله مراتب سازمانی آن کاهش یافته است و این شرکتها از افراد عمومی ( نه صرفاً متخصصان ) تشکیل شده اند که تقریباً به اطلاعات لحظه ای برای تحویل محصولات و خدمات سفارشی و انبوه به بازارها و مشتریان خاص متکی می باشند. گروه مدیریت سنتی به طرحهای رسمی، تقسیم کار انعطاف ناپذیر و قوانین و مقررات رسمی متکی بوده و می باشند، در صورتی که مدیر عصر اطلاعات به تعهدات غیررسمی و شبکه ها برای تعیین اهداف (به جای برنامه ریزی رسمی) متکی بوده و بترتیب منعطفی از کار تیمها و افراد در نیروهای وظیفه ای و مشتری مداری برای نیل به هماهنگی در میان کارکنان تأکید می کنند. مدیر جدید برای اطمینان از عملیات صحیح شرکت به دانش، یادگیری و تصمیم گیری تک تک کارکنان متوسل می شود [8 ، صص 5-6]. 2-3-1- IT/IS و تمرکز در مورد رابطه بین IT/IS و تمرکز، سه دیدگاه وجود دارد: 1- دیدگاه نخست بر این اعتقاد است که فناوری اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی باعث تمرکز بیشتر در تصمیم گیری و کنترل سازمانی می شود. محققانی چون لویت و وایزلر[1] معتقدند که برنامه های رایانه ای و شبیه سازی، تمرکز سازمانی را تسهیل کرده و با پردازش سریعتر اطلاعات، اطلاعات بیشتری را سازماندهی می کنند و موجب می شوند تا سطوح بالای سازمان به اطلاعات پایین دست یافته و امکان کنترل بیشتر به وسیله مدیران فراهم شود. _____________________________ [1]. Leavit & Whisler همچنین محققانی نظیر هوس[1]، من و ویلیامز[2] و ریف[3] معتقدند که فناوری اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی به دلیل تسهیلاتی که در زمینه انتقال صحیح اطلاعات به مدیریت عالی سازمان فراهم می آورد، منجر به تمرکز در تصمیم گیری و کنترل بیشتر در سازمان می شوند؛ بعلاوه وایزلر در تحقیق موردی که در مؤسسات بیمه انجام داد، نتیجه گرفت که IT/IS در این سازمانها منجر به تمرکز در تصمیم گیری امور شده است که قبلاً به صورت غیر متمرکز و با تفویض اختیار بیشتر انجام می شد. ریف در یک تحقیق دیگر که برمبنای یافته های وی از سه مطالعه موردی، به دست آمده است ادعا کرد که تمرکز ناشی از به کارگیری IT/IS در سازمان تحت تأثیر عوامل زیر است: الف: نوع عملیات سازمانی که از IT/IS استفاده می کند؛ زیرا که تمرکز در عملیات تولیدی بیشتر از عملیات بازاریابی است. ب: روابط گزارش دهی مدیریتی در سلسله مراتب سازمانی در زمان اجرای IT/IS. ج: نوع اطلاعات پردازش شده. سرانجام در مطالعه ای که به طور خاص اثر IT/IS روی گروههای کاری را مورد بررسی قرار داده، مشاهده کرد که گروههای کاری در سازمانهای تولیدی و بیمه که از IT/IS به طور گسترده استفاده می کنند، بسیار متمرکزتر از گروههای کاری بودند که از IT/IS به طور گسترده استفاده نمی کردند. 2- دیدگاه دوم بر این باور است که IT/IS سبب عدم تمرکز در تصمیم گیری می شود و طرفداران این دیدگاه معتقدند رابطه بین IT/IS و تمرکز سازمانی، یک رابطه منفی معنادار است. طرفداران این دیدگاه اظهار می دارند که چون IT/IS، تصمیم گیری تکراری را در سطوح میانی و پایینتر سلسله مراتب سازمانی به عهده می گیرد، بنابراین توجه افراد شاغل در این سطوح، روی مسائل غیر تکراری معطوف می شود و این امر باعث عدم تمرکز در سازمان می شود. همچنین IT/IS به دلیل توانایی در پردازش حجم عظیمی از اطلاعات، می تواند آن را در اختیار مدیران عالی قرار داده و اطلاعات را در سراسر سازمان توزیع کند و از این طریق با توانمندسازی کارکنان، امکان تفویض اختیار بیشتر به سطوح پایینی را فراهم کند. _____________________________ [1]. Hoos [2]. Mann & Williams [3]. Reif چندین مطالعه تحقیقاتی این دیدگاه را که IT/IS باعث تمرکز زدایی می شود، تأیید کردند. به عنوان مثال، نتایج حاصل از مطالعه سازمانهای استخدامی ایالات متحده آمریکا، به وسیله کلاتسکی[1]، نشان می دهد که رابطه قوی بین IT/IS و تمرکززدایی تصمیمات مربوط به استخدام وجود دارد یا نتایج تحقیق بلاو[2] در 110 کارخانه تولیدی نشانگر رابطه قوی بین به کارگیری IT/IS و تمرکززدایی در تصمیم گیری است. این یافته ها در مطالعه دیگری از صنایع تولیدی تقویت شد؛ جایی که پفر و لبلبایسی[3]، 38 شرکت تولیدی را مطالعه و از طریق پرسشنامه داده های مورد نظر را گردآوری کردند، نتایج این تحقیق نشان داد که IT/IS باعث می شود سازمانها یک ساختار تصمیم گیری غیر متمرکز را بپذیرند [9، ص 241]. 3- دیدگاه سوم مربوط به افرادی است که معتقدند IT/IS هم می تواند موجب تمرکز و هم عدم تمرکز در تصمیم گیری شود. این دسته از افراد معتقدند که سازمان براساس موقعیت اقتضایی خود می تواند IT/IS را در جهت تمرکز یا عدم تمرکز مورد استفاده قرار دهد. در اینجا فلسفه مدیریت در صحنه کاربرد IT/IS، در جهت تمرکز یا عدم تمرکز نقش اصلی را ایفا می کند. روبی[4] در تبیین رابطه بین IT/IS و تمرکز و عدم تمرکز در تصمیم گیری می گوید: ساختار سازمانی به جای فناوری پردازش اطلاعات به ماهیت محیط وظیفه ای وابسته است؛ به طوری که اگر محیط با ثبات باشد، IT/IS موجب تمرکز در تصمیم گیری می شود، در حالی که اگر محیط وظیفه ای پویا باشد، رایانه ها موجب عدم تمرکز در تصمیم گیری می شوند [10، صص 38-42]. 2-3-2- IT/IS و رسمیت رسمیت فرایند توسعه پاسخهای معمول به مسائل و فرصتهای به وجود آمده در سازمان است که مشخص می کند چگونه افراد و واحدها برای دستیابی به اهداف سازمانی، فعالیتهای خود را متناسب کنند. رسمیت می تواند با استفاده از قوانین و رویه های عملیاتی استاندارد و از طریق توسعه رفتارها و ارزشهای مشترک حاصل شود. رسمیت از ابهام کمتر و کارایی بیشتر بحث می کند، اهدافی که IT/IS مخصوصاً در نیل به آنها نقش اساسی دارد. IT/IS ثبت _____________________________ [1]. Klatsky [2]. Blau [3]. Pferrer & Leblebici [4]. Robey و بازیابی اطلاعات مربوط به رویدادهای سازمانی و فعالیتهای کنترل کننده رفتار و فرایندها را توأم با حفظ رسمیت بیشتر تسهیل می کند.IT/IS می تواند با کاهش آثار منفی رسمیت و کاهش هزینه تحقیق و جستجو و با اصلاح رویه ها و استانداردها در استفاده بهینه از منابع سازمان نقش مؤثری ایفا کند. از طرف دیگر IT/IS از طریق کاهش زمانهای جستجو و وقفه در جریان کار، کاهش هزینه رسمیت و با کمک منابع اضافی صرفه جویی شده ناشی از IT/IS، موجب افزایش کارایی و نوآوری در سازمان شود [11، صص 313-340]. فناوری اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی به علت پردازش سریعتر حجم زیادی از اطلاعات با هزینه کمتر، امکان بازخورد سریعتر و منسجمتر را در رابطه با عملکرد سازمان در مدیریت فراهم می آورد و موجب کاهش مدارک رسمی در سازمان می شود. بنا به تحقیق پفر و لبلبایسی، IT/IS با رسمیت رابطه منفی دارد؛ زیرا عدم تمرکز سازمان را از به کارگیری وسیع مدارک و روشهای رسمی بی نیاز می کند و باعث کاهش ارتباطات شفاهی می شود، در حالی که رسمیت سازمان در کل کاهش می یابد، رسمیت مدارک رسمی کتبی افزایش می یابد [7، ص 94]. نتایج تحقیق ترزا لاو[1] در شرکتهای هنگ کنگ نشان می دهد که رابطه معناداری بین IT/IS و رسمیت سازمانی وجود دارد، طوری که با به کارگیری IT/IS در شرکتهای مورد بررسی، میزان رسمیت کاهش یافته و افراد در انجام فعالیتهای مربوط به شغل خود نظیر نحوه انجام کار و زمان انجام آن از آزادی عمل برخوردار می باشند [12، صص 267-279]. IT/IS در سازمانها موجب انعطاف پذیری ناشی از وظیفه، کارکرد و عدم رسمیت، گروهبندی پروژه های مشارکتی و غیر متمرکز شده و باعث ایجاد تغییر در تعداد زیادی از سطوح سازمانی شده اند [13، صص 153-182]. براساس نتایج تحقیق پراستاکوس[2] در 500 شرکت پیشرو و طراز اول یونان، IT/IS مهارتهای شغلی کارکنان را تغییر می دهد؛ به طوری که شرکتها به کارکنانی با مهارتهای تحلیلی بالا و توانایی کار با سیستمهای اطلاعاتی و قدرت سازماندهی و کار گروهی نیازمندند که بتوانند با قدرت ابتکار و نوآوری فکری خویش در محیطهای پویا و رقابتی عصر اطلاعات، مسائل غیرقابل انتظار و جدید را سازمان بخشند و توان تبدیل داده به _____________________________ [1]. Theresa Lau [2]. Gregory P. Prastacos اطلاعات و اطلاعات به دانش را داشته باشند. کارکنان باید از سطح مهارت و وظیفه شناسی بالایی برخوردار باشند تا از این طریق بتوانند از مزایایی که به کارگیری IT/IS برایشان فراهم می آورد، نهایت استفاده را ببرند، به این منظور کارکنان باید دارای یکسری شرح شغلهای عمومی و نه الزاماً دستورالعملهای مشخص باشند [14، صص 659-675]. بسیاری از افراد فکر می کنند که فناوری اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی، مقررات بسیار خشک و غیر منعطف را در سازمان به وجود می آورد، در حالی که سیستمهای قدیمی که عموماً به رایانه های بزرگ مربوط می شوند، اغلب غیر منعطف بودند ولی امروزه با روشهای جدید در طراحی سیستمها، IT/IS مورد استفاده در سازمانها از انعطاف بیشتری برخوردار است و انعطاف پذیری در IT/IS موجب کاهش میزان رسمیت حاکم بر سازمان می شود. 2-3-3- IT/IS و پیچیدگی استفاده از IT/IS در سازمانها موجب مسطحتر شدن سلسله مراتب سازمانی شده است.برای بهره وری بیشتر مدیران و نظارت بیشتر آنها، IT/IS، حیطه نظارت (تعداد کارکنان به ازای هر سرپرست) را افزایش داده و تعداد افراد متخصص و خبره را کاهش می دهد. IT/IS به سازمانها اجازه می دهد که افسار دانش خبره را گرفته و نیاز به متخصصان فنی در سازمان را کاهش دهند [15، ص 35]. استفاده از IT/IS در سازمانها باعث شده است که سطوح مدیریت دچار تغییرات اساسی شود و بسیاری از سازمانها از سطوح مدیریت خود بکاهند. نتیجه تحقیق سوزانا زوبوف[1] نشان می دهد که یک سازمان در لندن به جای رعایت سلسله مراتب اداری سعی کرد به اعضای سازمان خود اختیارات بیشتری تفویض کند و توانست سطوح مدیریت سازمان را از سیزده سطح به چهار سطح کاهش دهد. یا شرکت هراک لی یوس که یک شرکت دارویی است با استفاده از سیستم پیام دهنده الکترونیکی و سیستم تشکیل میزگرد از راه دور، سطوح مدیریت خود را از دوازده رده به هفت رده کاهش می دهد. پستهایی که اصولاً در رابطه با پردازش اطلاعات بوده به کلی حذف شد و در نتیجه بر میزان اثربخشی و سرعت تصمیم گیری سازمان افزوده شد. _____________________________ [1]. Soshana Zuboff به زعم لویت و وایزلر بر اثر به کارگیری IT/IS، نمودار سازمانی دیگر شکل هرمی کامل را نخواهد داشت بلکه سطح بالا و پایین نمودار سازمانی سنگین و وسیعتر خواهد بود و هرم سازمانی در وسط لاغر می شود. در نتیجه تعداد و درصد مدیران میانی کاهش خواهد یافت؛ زیرا که بیشتر وظایف مدیران میانی قابل پیش بینی خواهد بود ولی در مورد مدیران عالی، وظیفه خلاقیت و نوآوری آنها افزایش خواهد یافت [16، صص 41-48]. IT/IS با کاستن از هزینه گردآوری و پخش گسترده اطلاعات می تواند ساختار خشک سازمان را دگرگون کند. دانش فنی اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی می توانند اطلاعات را بی واسطه از گروههای عملیاتی به مدیران ارشد برسانند و تصمیمات آنها را نیز به پایین منتقل سازند. در واقع نقش مدیران میانی حذف می شود.از دیگر پیامدهای کاربرد IT/IS این است که کارکنان فرودست، می توانند خود به کمک اطلاعات به تصمیم گیری پرداخته و با مدیران میانی سر و کار نداشته باشند [8 ، صص 69]. سازمانها در گذشته برای تحقق تسهیل در ارتباطات، هماهنگی و کنترل مجبور به افزایش تفکیک افقی و عمودی، ایجاد واحدهای سازمانی جدید و پراکنده کردن فعالیتهای سازمانی از لحاظ جغرافیایی بودند ولی امروزه مدیران با استفاده از سیستمهای اطلاعاتی قادرند که به طور اثربخش فعالیتها را هماهنگ و کنترل کنند و نیاز به دوایر ستادی و تعداد زیادی از مدیران میانی را کاهش دهند. بعلاوه اینکه محدودیتهای فیزیکی و مکانی، نقشی در تعیین ترتیبات ساختاری نخواهند داشت [3، صص 21-23]. براساس نظر پنسونالت[1]، IT/IS تقریباً یک سوم از مشاغل مدیران میانی یا حدود دو میلیون از مدیران را در آمریکا حذف کرده است و انفصال موقت گسترده در شرکتهایی همچون ای بی ام[2] و شرکت رایانه ای اپل[3] گزارش شده است. در انگلستان، انفصال موقت یازده هزار نفر در شرکت نات وست[4]، شش هزار نفر درلویدز[5]، پنج هزار نفر در بریتیش تله کام [6]، چهار هزار و پانصد نفر در فلیپس[7] و چهار هزار و سیصد نفر در بارکلایس[8] _____________________________ [1]. Pinsonneault [2]. I.B.M [3]. Apple computer [4]. Nat west [5]. Lioyds [6]. British telecom [7]. Philips [8]. Barclays به طور عمده به IT/IS نسبت داده شده است. مطالعات نشان می دهد که IT/IS با کاهش نیروی کار دفتری تا 17 درصد و افزایش نیروی مدیریتی تا بیش از 5 درصد همراه می باشد. مطالعه دیگری نشان می دهد که اثر IT/IS روی مدیران میانی به آنان مسؤولیت، اختیار، انعطاف پذیری و موقعیت بیشتری در سازمان می دهد [17، صص 103-111]. نتایج بعضی تحقیقات نشان می دهد که IT/IS منجر به کاهش مدیران میانی می شود، مانند تحقیقات هوس[1] 1960، وایزلر[2] 1970، و مالون[3] 1988. از طرف دیگر نتایج بعضی از تحقیقات به صورت معکوس است و نشان می دهد که IT/IS منجر به افزایش تعداد مدیران میانی می شود، مانند تحقیقات پفر[4] 1977، بلو[5] و همکاران 1976 و میلر[6] 1968 [18، ص 801]. منطق این نگرش این باور است که مدیریت میانی، رابط اطلاعاتی صرف بین سطوح مدیریت عملیاتی و مدیریت عالی نیست، بلکه مدیران میانی، نقشهای ارتباطی و تصمیم سازی را به همان اندازه انجام می دهند. بعلاوه فناوری اطلاعات می تواند یک بمباران اطلاعاتی برای مدیران عالی باشد که در نتیجه نقش مدیران میانی در مشخص کردن و منظم کردن اطلاعات مرتبط برای مدیران عالی گسترش خواهد یافت. بنابراین وسعت اطلاعات و نیاز به تجزیه و تحلیل کردن آنها، موقعیتهای بیشتری را برای مدیران میانی مهیا می کند که به این وسیله اختیار تصمیم گیری آنان افزایش پیدا می کند. 2-3-4- IT/IS، انسجام و یکپارچگی به زعم یان سیتی و مک کورمک[7]، IT/IS موجب می شود در فرایندهای اداری، تخصصی و مدیریتی از طریق شبکه (نرم افزارها و سخت افزارها) یکپارچه سازی به عمل آید و واحدهای سازمان نتوانند جزیره ای عمل کنند. این یکپارچه سازی جریان کار از دیدگاه پرهیز از موازی کاری ها، ارجاع بهینه وظایف و حضور پدیده ای تحت عنوان «وحدت عمل» در عین کثرت _____________________________ [1]. Hoos [2]. Whisler [3]. Malone [4]. Pferrer [5].Blau & et al [6].Miler [7]. Iansiti, Marco & Mc Cormack واحدهاست. انسجام و یکپارچگی ناشی از به کارگیری IT/IS، موجب یکپارچه سازی طرحها و پروژه ها در یک قالب اصلی و نیز موجب افزایش هماهنگی اطلاعاتی در سازمان و کاهش فعالیتها و نیازهای اطلاعاتی پراکنده می شود [19]. براساس نتایج تحقیق پفر و لبلیایسی، IT/IS، توانایی مدیران را برای اداره پیچیدگی سازمان افزایش می دهد و به آنها امکان کنترل و هماهنگی ساختارهای پیچیده تر و دارای تفکیک بیشتر را می دهد. نتایج تحقیق ویگاند نشان می دهد که استفاده از IT/IS برای فواصل جغرافیایی و واحدهای پراکنده سازمان موجب می شود که هماهنگی بین افراد مستقر در این واحدها افزایش پیدا می کند. از طرف دیگر استفاده از IT/IS برای وظایف مبهم، پیچیده و غیر عادی که نیاز به هماهنگی بیشتری دارند، کاهش یافته و برای وظایف ساده و عادی استفاده ازIT/IS افزایش یافته است [20]. در مقابل بعضی از محققان معتقدند که فناوری اطلاعات می تواند یک بمباران اطلاعاتی برای مدیران سازمان باشد که کار هماهنگی و انسجام بین واحدها و افراد سازمان را مشکلتر کند. 2-3-5- تأثیر IT/IS بر ساختار اجتماعی سازمان براساس نظر برنز واستاکر[1]، دو نوع ساختار اجتماعی به نام ساختارهای مکانیکی و ارگانیکی وجود دارد. ساختارهای مکانیکی، وظایف و فعالیتهای تکراری انجام داده تا حد زیادی بر رفتارهای برنامه ریزی شده متکی بوده ولی ساختارهای ارگانیکی نسبتاً منعطف و انطباق پذیر بوده و به جای ارتباطات عمودی بر ارتباطات افقی تأکید دارند. جدول 2 ویژگیهای انواع ساختار اجتماعی را نشان می دهد. البته ساختارهای مکانیکی و ارگانیک از انواع ایدئال ساختار اجتماعی سازمان می باشند که در دو سر مختلف یک پیوستار قرار می گیرند، هیچ سازمانی دارای ساختار مکانیکی یا ارگانیکی محض نیست بلکه می تواند در جهت یکی از این دو حد نهایی حرکت کند [2، صص180-181]. _____________________________ [1]. Burns & Stalker جدول 2 مقایسه ساختارهای مکانیکی و ارگانیکی بر مبنای ابعاد ساختار اجتماعی سازمانانسجامپیچیدگیرسمیتتمرکزابعاد ساختار اجتماعی/انواع ساختار سازمانیکمزیادزیادزیادمکانیکیزیادکمکمکمارگانیک براساس تحقیقات اولیه، به کارگیری IT/IS در سازمانها موجب می شود تا ظرفیت مدیران عالی سازمان برای پردازش اطلاعات و نظارت افزایش یافته و امکان برقراری یک سیستم کنترل متمرکز افزایش پیدا کند، مستندسازی در سازمان تقویت شده و رسمیت ساختار افزایش یابد، همچنین امکان دستیابی بر ساختار تیپ ایدئال مورد نظر «وبر» در یک فضای سایبرنتیکی افزایش یابد [21، ص 451]. برعکس تحقیقات اولیه، تحقیقات بعدی از گرایش ساختار اجتماعی سازمان به سوی ساختار ارگانیک و منعطف در اثر به کارگیری IT/IS حمایت می کند. بر مبنای مدل ساختارهای پنجگانه مینتزبرگ، برخی سازمانها با به کارگیری IT/IS به سوی بوروکراسی حرفه ای و ادهوکراسی گرایش پیدا می کنند؛ در حالی که برخی دیگر به سوی ترکیبی از بوروکراسی ماشینی (برای آن دسته از ستاد دفتری که پس از کوچک سازی سازمان باقی می مانند) و بوروکراسی حرفه ای (برای متخصصان فناوری اطلاعات) گرایش پیدا می کنند [22، ص 223]. در پاسخ به پیشرفتهای IT/IS، سازمانها در تلاش برای منعطف و پاسخگوترشدن می باشند، IT/IS مرگ رویکردهای بوروکراتیک به مدیریت را تسهیل می کند و کاهش قابل ملاحظه ای در ساختار سلسله مراتبی کنترل می دهد [23]. همچنین پس از به کارگیری IT/IS در یک سازمان، احتمالاً کارکنان کمتری وجود خواهند داشت و این امر منجر به «کوچک سازی اندازه سازمان» می شود [24، ص 530]. امروزه سازمانها از طریق به کارگیری فناوری اطلاعات و اتوماسیون اداری بخشی از وظایف مدیریت میانی، دستورات و پیامها را بدون بهره گیری از ساختار سنتی در سراسر سازمان انتقال می دهند. بنابراین ساختار سلسله مراتبی سازمانهای هرمی، در اثر به کارگیری IT/IS تخت می شود و دموکراسی و شایسته سالاری افزایش پیدا می کند [25]. بر این اساس بر مبنای یافته های تحقیقات بعدی، برخلاف تحقیقات اولیه، IT/IS از طریق حذف مدیریت میانی، کاهش تعداد سطوح سلسله مراتب سازمانی و کوچک سازی اندازه سازمان، ساختار اجتماعی را ارگانیک تر می کند. به نظر می رسد بخشی از این تحول، ناشی از توسعه ارزشهای دموکراتیک در جهان باشد، چنانچه وارن بنیس[1]در مقاله ای تحت عنوان «فرارسیدن مرگ بوروکراسی» معتقد است، ساختار بوروکراسی ماشینی متناسب با ارزشها و خواسته های عصر ویکتوریا بوده، در حالی که آرمانهای انسانی آزاد منشانه جایگزین سیستم ارزشی ماشینی حاکم بر بوروکراسی شده است [26، صص 30-35]. همچنین مانوئل کاستلز[2] در کتاب عصر اطلاعات معتقد است: اکثر نقاط جهان، مردم با مبارزات سخت و با خون و اشک و مشقت به دنبال دموکراسی و حق انتخاب می باشند. بر این اساس در بسیاری از جوامع سراسر جهان، دموکراسیهای محلی در حال شکوفایی است. در نتیجه فناوری اطلاعات فرصتی را برای تقویت مشارکت سیاسی و ارتباط افقی میان شهروندان پدید آورده است که این خود بروز یک نوع دموکراسی الکترونیک را نوید می دهد [27، صص 417-420]. 2-3-6- مجازی شدن ساختارهای اجتماعی سازمان جین بادریلارد[3] جامعه شناس فرانسوی معتقد است جوامع حرکت به سوی شبیه سازی قدرتمند دنیای فیزیکی با بهره گیری از ابزار الکترونیکی را آغاز کرده اند، به اعتقاد وی، جوامع در حال گذار از پارادایم حضور به پارادایم شبیه سازی، یعنی دنیایی تکنولوژیکی اند که در آن تمایز میان واقعی و غیر واقعی در نهایت از بین خواهد رفت و معیار واقعی بودن سرانجام از دنیا و هستی جدا خواهد شد [28]. هنگامی که صحبت از یک سازمان به عنوان نظام مجازی به میان می آید، توجه به نقش تعیین کننده فناوری و تغییر شکل برخی مبانی سازمانی ملازم با آن نظیر تعامل فردی، تقسیم کار و نظایر آن الزامی است [29]. در سازمانهای شبکه ای، تعداد زیادی از فعالیتها به خارج از مرزهای سازمان منتقل می شود، زمانی که کلیه وظایف و فعالیتها در خارج از سازمان مرکزی انجام گیرد، ما با یک _____________________________ [1]. Benis [2]. Manuel Castells [3]. J. Baudrillard سازمان مجازی مواجه می باشیم. در واقع سازمان مجازی، شبکه موقتی از سازمانهای مستقل است که به کمک IT/IS به یکدیگر پیوند می خورند و قدرت می یابند تا از فرصتهای جدید نهایت استفاده را ببرند [30]. 2-4- IT/IS و ساختار فیزیکی[1] سازمان همچنان که گفته شد سازمان مجموعه ای متشکل از منابع انسانی و مادی است، لذا علاوه بر یک نهاد اجتماعی، به عنوان یک پدیده فیزیکی نیز قابل مطالعه است؛ همچنان که روابط میان عناصر اجتماعی یک سازمان، ساختار اجتماعی آن را تعریف می کند، روابط میان عناصر فیزیکی یک سازمان نیز ساختار فیزیکی آن را شکل می دهد. عناصر فیزیکی هر سازمان شامل عواملی چون مکانهای سازمان، ادارات، ساختمانها و نحوه استقرار آنها، اثاثیه و تجهیزات، طراحی و دکوراسیون و حتی بدن انسانهاست. به لحاظ تاریخی مطالعه ساختار فیزیکی سازمان ریشه در تحقیقات هاتور ندارد. در این مطالعات - که در دهه 1920 و به سرپرستی التون مایو صورت پذیرفت - برای نخستین بار مجموعه ای از آزمایشهای میدانی جهت تعیین تأثیر ساختار فیزیکی سازمان بر بهره وری کارکنان انجام گرفت. از نظر ابعاد نیز ساختار فیزیکی سازمان دارای دو بعد فضا و زمان است. به طور کلی ساختار فیزیکی سازمان را از حیث وابستگی به ابعاد فضا و زمان یا استقلال از ابعاد مذکور می توان به دو نوع تقسیم کرد، اداره واقعی که در آن ساختار فیزیکی وابسته به ابعاد فضا و زمان است و اداره مجازی که در آن ساختار فیزیکی واقعی از بین می رود و ماهیت کار از ابعاد فضا و زمان استقلال پیدا می کند. جدول 3 انواع ساختار فیزیکی را نشان می دهد. به طور سنتی، یک محل کار فیزیکی یا واقعی به عنوان مکانی که کار در آنجا انجام می گرفت، اطلاق می گردید، با حضور فناوری اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی در محل کار، به اداره مجازی که پویاتر و انعطاف پذیرتر از اداره واقعی است، دست می یابیم [24، صص 26-33]. امروزه برای تعداد زیادی از مردم، محل کار دیگر یک مکان فیزیکی مشخص را _____________________________ [1]. physical structure تداعی نمی کند؛ زیرا که IT/IS، افراد را قادر می سازد تا مکان و زمان کار خود را انتخاب کنند [31، صص 29-41]. جدول 3 مقایسه ساختارهای سازمانی مجازی و واقعی بر مبنای ابعاد ساختار فیزیکی زمانفضاابعاد ساختارفیزیکی سازمان/انواع ساختار فیزیکیوابسته به زمانوابسته به فضااداره واقعیمستقل از زمانمستقل از فضااداره مجازی عقیده بسیاری بر این است که پیشرفتهای صورت گرفته در حوزه IT/IS، بیشترین تأثیر خود را بر ماهیت کار داشته است. امروزه کارکنان دانشی[1] دیگر به اداره سنتی محدود نمی شوند. یکی از مهمترین دستاوردهای اداره مجازی، ظهور پدیده «کار کردن از راه دور»[2] است که موجب صرفه جویی در هزینه های فضای اداری می شود. «کار کردن از راه دور» عبارت است از جایگزینی IT/IS برای مسافرتهای کاری که موجب حرکت کار به سوی کارمند، به جای حرکت کارمند به سوی کار می شود. مزایای چنین ترتیبات کاری برای کارکنان، افزایش کنترل فردی بر زمان و شرایط کار است و مزایای سازمانی آن شامل افزایش انعطاف پذیری سازمان و انتقال هزینه های محل کار از کارفرما به کارمند است [23، صص26-33]. 2-4-1- مجازی شدن ساختارهای فیزیکی سازمان امروزه رایانه های کوچک و کیفی، تلفنهای همراه و دستگاههای نمابر همگی شرایط محل کار را دگرگون کرده و فلسفه وجودی آن را به زیر سؤال برده اند. کار عملی است که باید انجام گیرد نه جایی که فرد به آنجا برود، سازمانها با بهره گیری از IT/IS، فضاهای سایبرنتیکی را جایگزین بسیاری از فضاهای فیزیکی سازمان کرده و به نوعی به «اداره مجازی» دسته یافته اند. اداره مجازی بر انجام کار به صورت متحرک و به دور از دفاتر سنتی دلالت دارد. البته باید توجه داشت که مجازی شدن ساختارهای فیزیکی همانند مجازی شدن _____________________________ [1]. knowledge workers [2]. telewoking ساختارهای اجتماعی، یک طیف را در بر می گیرد. همچنان که در شکل 1 نشان می دهد، ما با انواع اداره مجازی در قالب پیوستاری از اداره مجازی موردی تا اداره مجازی کاملاً متحرک مواجه می باشیم. [به تصویر صفحه مراجعه شود.] شکل 1 نمایش پیوستاری انواع اداره مجازی در ادارة مجازی از نوع موردی که در ابتدای پیوستار قرار دارد، کارکنان دارای دفاتر ثابت می باشند، اما در مواردی نیز کارها را در خانه خود انجام می دهند. در ادارة مجازی مهمانخانه ای ، کارکنان دفاتر ثابت ندارند، اما در صورت لزوم ، دفاتری را از ادارة مرکزی به طور موقت درخواست می کنند و پس از انجام پاره ای از امور در آن مانند مذاکره و عقد قرارداد، آن را ترک می کنند؛ نحوة عمل در این نوع ادارة مجازی مانند ذخیره کردن جا در هتل است . در ادارة مجازی وابسته ، کارکنان دفاتر ثابت نداشته و در حرکت اند اما باید در فواصل زمانی مشخص به ادارة مرکزی مراجعه و گزارش خود را ارائه کنند. در ادارة مجازی مبتنی بر کار در خانه ، کارکنان سازمان هیچ نوع دفتر کاری ندارند و در خانه خود مشغول به کار می باشند؛ یک میز کوچک کار، تلفن و کامپیوتر شخصی ، وسایل کار آنان را تشکیل می دهد و بالاخره در ادارة مجازی کاملاً متحرک ، کارکنان کاملاً متحرک می باشند و حتی در خانه هم محل کار خاصی ندارند؛ آنها در طول روز، در حرکت بوده و تلفن و رایانه کیفی خود را به همراه دارند [32]. در این پیوستار، اداره مجازی موردی ، خصلتهای کمتری از ادارة مجازی را دارا بوده و بیشتر به ادارات سنتی و واقعی می ماند؛ در مقابل ، اداره مجازی کاملاً متحرک ، نمونة کاملی از یک ادارة مجازی را نمایان می سازد. برای تحقق یک ادارة مجازی باید حداقل یکی از از دو شرط برقرار باشد. اول استقلال از فضا، به آن معنا که مکان انجام کار در یک ادارة مجازی مشخص نیست ودوم استقلال از زمان، به آن معنا که زمان انجام کار در یک ادارة مجازی مشخص نیست [33، صص 108-124]. از آنجا که IT/IS موجب تسهیل ارتباطات فردی و سازمانی به صورت آسانتر، سریعتر و ارزانتر در طی زمان و مکان می شود می تواند دو شرط مذکور را محقق کند؛ در واقع کارکرد IT/IS می تواند استثمار و حداکثر بهره گیری از ابعاد فضا و زمان باشد [34، ص 50؛ 35، صص 45-70]. چنانچه ملاحظه می شود همانند سازمان مجازی ، IT/IS یک مکانیزم تسهیل کنندة ادارة مجازی نیز می باشد که از طریق ایجاد استقلال کار از فضا و زمان منجر به مجازی سازی ساختارهای فیزیکی می شود. 2-5- سبک رهبری و نقش مدیریت عالی در IT/IS سبک رهبری به عنوان یک فرایند مؤثر اجتماعی در ایجاد تغییرات در نگرشها، احساسات، تفکر، رفتار و عملکرد افراد و گروههای سازمان تعریف می شود. لذا در خصوص تأثیر IT/IS بر ساختار سازمانی، سبک رهبری می تواند در هر یک از سطوح سلسله مراتب سازمانی و ارتباطات فرد با فرد، تعاملات درون واحدها و میان واحدها و تعاملات درون سازمانها و میان سازمانها نقش بسزایی ایفا می کند. بنابراین IT/IS یک مفهوم جدیدی را در سبک رهبری ایجاد می کند و بررسی اینکه چگونه IT/IS با توجه به سبک رهبری سازمان روی ساختار سازمان تأثیر می گذارد و چگونه سبک رهبری در انطباق IT/IS با سازمان و آثار IT/IS برسازمان نقش ایفا می کند، حایز اهمیت است. نوعاً اجرای موفق و یکپارچه IT/IS در سازمان مستلزم تغییر سبک رهبری سازمان متناسب با فناوریهای جدید اطلاعاتی است. سبک رهبری که در طی معرفی گونه های مختلف فناوری اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی به وجود می آید، آثار IT/IS روی ساختار سازمانی و افراد درون سازمان را تحت تأثیر قرار می دهد.بر این اساس آگاهی بشر از آثار و نتایج دیجیتالی[1] شدن امور بسیار محدود بوده و _____________________________ [1]. digitalization منابع محدودی در مجلات و سایتها یافت می شود که نتایج دیجیتالی شدن را روی مدیریت و رهبری تبیین کند [36، صص 615-668]. نتایج پراستاکوس[1] و همکاران در 500 شرکت طراز اول در یونان نشان می دهد که بر اثر به کارگیری IT/IS سبک رهبری سازمانهای یونانی دچار تغییر و تحول اساسی شده است، به طوری که با افزایش اختیار به کارکنان و در دسترس قرار دادن اطلاعات بیشتر به آنها، فرهنگ مدیریت دستوری سنتی و سبک کنترلی، در حال تغییر به سمت پذیرفتن فلسفه بازتر با دیدگاه سرمایه انسانی به کارکنان می باشد [14، ص615]. امروزه سازمانها به مثابه «مغزهای پردازش کننده اطلاعات»[2] در نظر گرفته می شوند، در واقع سازمانها را می توان به مثابه سیستمهایی اطلاعاتی نگریست که هر جنبه ای از عملکرد آنها بستگی به پردازش اطلاعات دارد، مدیران، تصمیمات خود را از طریق پردازش اطلاعات اتخاذ می کنند و با پیدایش اینترنت و اینترانت، سازمانها مترادف با جریان اطلاعات شده اند [37، ص 78]. مفهوم ضمنی این تحولات برای مدیران عالی این است که اکنون IT/IS موضوعی حیاتی و در دستور کار مدیران عالی است. امروزه مدیران عالی سازمانها نه می توانند از IT/IS دوری جویند و نه می توانند رسیدگی به مسائل مربوط به آن را به دیگری واگذار کنند. استراتژی سازمان و IT/IS چنان به هم گره خورده اند که عدم توفیق سازمان در به کارگیری درست IT/IS بارها به اخراج مدیران عالی انجام شده است. بیشتر مدیران عالی برای این جهان خوب مجهز نشده اند و جای بسی شگفتی است که تعداد معدودی از مدیران در این زمینه هدایت لازم را انجام می دهند. دلیلی که اغلب به آن اشاره می شود «شکاف میان نسلها» است، تفکری که بیان می دارد: «ما به آن دسته از مدیرانی نیاز داریم که در دنیای اطلاعات رشد کرده باشند». در حالی که شواهد عینی چنین ادعایی را تأیید نمی کند. مدیران بسیاری توانسته اند خود را با نیازهای عصر اطلاعات سازگار سازند، بدون آنکه در آن عصر متولد شده باشند. با الگو قرار دادن این مدیران، ویژگیهای مورد نیاز برای عصر اطلاعات و چگونگی دستیابی به آنها را می توان تشریح کرد؛ زیرا تجربیات آنان، اهمیت نگرش مثبت به _____________________________ [1]. Gregory P. Prastacos et. al. [2]. information processing brains فناوری اطلاعات را نشان می دهد [38، صص 21-22]. مهمترین عامل برای ایجاد معماری سازمانی متناسب با IT/IS تعهد مدیریت عالی سازمان است. مدیریت عالی باید به ایده معماری سازمانی مزبور معتقد بوده و در ایفای نقش خود صادق باشد. تعهد مدیریت عالی باید شامل حمایت از استقرار ساختارها و نقشهای سازمانی متناسب با IT/IS باشد، زیرا که فقط چارچوب اولیه و نظری آن در اختیار است. آنهایی که نقش معماری سازمانی را درک می کنند با درکی مناسب از فناوری و سازمان، کسب و کار آینده را مهیا می کنند و در عرصه رقابت از همقطاران خویش پیشی می جویند [39، صص 497-508]. مطالعه انجام شده از سوی مؤسسه مشاوره شیکاگو به بررسی میان آگاهی مدیران عالی از اهمیت IT/IS در هزاره جدید پرداخت. نتایج این مطالعات نشان می دهد که فناوری اطلاعات و مدیریت اطلاعات از اولویتهای اصلی مدیران عالی است. نود درصد از پاسخ دهندگان، IT/IS را عاملی ضروری در توفیق آتی کسب و کار خود دانسته اند. یک سوم از پاسخ دهندگان بر بهره برداری از IT/IS به عنوان عامل حیاتی موفقیت خود تأکید داشته اند. بیست و شش درصد توفیق کنونی خود را در بهره گیری مؤثر از IT/IS و پیشگامی در آن و سی و سه درصد نیز توفیق آتی خود را در بهره گیری IT/IS و کاربردهای نوین آن دانسته اند. پنجاه و هشت درصد از پاسخ دهندگان کاهش برتری رقابتی را به عنوان عواقب عدم همگامی با IT/IS و 13 درصد نیز ورشکستگی در کسب و کار را از عواقب محتمل آن می دانند [25، ص 6]. بنابراین توجه به نقش حمایتی و هدایتی مدیریت عالی در IT/IS حایز اهمیت است. 3- ارائه مدل مفهومی تحقیق همچنان که بحث شد نتایج تحقیقات انجام شده در خصوص رابطه بین IT/IS و طرحهای سازمانی (مجازی - واقعی، ارگانیک - مکانیک) و ارتباط بین IT/IS و ساختار سازمانی (ساختارهای اجتماعی و فیزیکی سازمان) متناقض است. به زعم دسلر 1986، پفر 1977 م.، بلو و همکارانش 1976 م.، میلر 1968 م.، و لی 1964 م.، به کارگیری IT/IS در سازمانها موجب می شود مدیریت عالی سازمان به کمک پردازش سریع اطلاعات، کنترل و نظارت خویش را افزایش داده و با استقرار یک سیستم متمرکز در تصمیم گیری، مستندسازی و رسمیت ساختار را در سازمان تقویت کند و ساختار سازمان را به سمت یک ساختار مکانیکی سوق دهد. اما برعکس تحقیقات مزبور، تحقیقات دسته دوم از گرایش ساختار اجتماعی سازمان به سوی ساختار ارگانیک ومنعطف در اثر به کارگیری IT/IS حمایت می کند. براساس نتایج این تحقیقات، تغییرات سازمانی ناشی از به کارگیری IT/IS عبارت است از انتقال ساختارهای سلسله مراتبی به ساختارهای تخت، از وظیفه گرایی به فرایندگرایی و از کنترل به توانمندسازی و در نهایت ایجاد سازمانهایی منعطف با سطوح فرماندهی کمتر و کارمندانی که مجهز به مهارتهای متعدد می باشند. براساس یافته های تحقیقات کن برگ[1] 1995، دونلدسن و ویس[2] 1998، واتکینز[3]1998، دوت[4] 2001، IT/IS از طریق حذف پست مدیریت میانی، کاهش تعداد سطوح سلسله مراتب، ایجاد سیستم عدم تمرکز، رسمیت و پیچیدگی کمتر و انسجام یکپارچگی بیشتر و با کوچک سازی اندازه سازمان، ساختار سازمانی را ارگانیک تر و مجازی می کند. نتایج تحقیقات دو دسته مذکور نشان می دهد که این محققان، IT/IS را به عنوان عامل تعیین کننده ساختار سازمان مورد بررسی قرار دادند؛ یعنی روشی که نظریه پردازانی نظیر جان وود وارد در دهه 1960 و چارلز پرو در دهه 1970 م. در تحقیقات خود، در خصوص ارتباط میان فناوری به مفهوم عام آن و ساختار سازمان، فناوری را عامل تعیین کننده ساختار دانستند. این دیدگاه تحت عنوان «مکتب تعیین کنندگی فناوری»[5] شناخته می شود و در تقابل با دیدگاههایی است که معتقدند استراتژی، اندازه یا محیط، عامل تعیین کننده ساختار سازمان است. علی رغم اینکه بررسی تأثیر IT/IS بر ساختار سازمان به جهت نظری ریشه در این دیدگاه دارد. اما انتقاداتی نیز بر این دیدگاه وارد است، یکی از انتقادات اساسی بر علیه طرفداران تسلط عوامل فناوری، استراتژی و ... به عنوان عوامل تعیین کننده ساختار _____________________________ [1]. Kenberg [2]. Donaldson & Weiss [3]. Watkins [4]. Dewett [5]. technological imperative school سازمان به وسیله جان چایلد[1] مطرح شد [40، صص 1-22]. چایلد معتقد است که اگرچه مدیران در اتخاذ تصمیمات مدیریتی با محدودیتهایی مواجه اند ولی باز هم مدیران در اتخاذ گزینشهای خود از آزادی عمل قابل ملاحظه ای برخوردارند. دقیقاً همان طور که مدیران اهداف را تدوین کرده، کارکنان یا فنون کنترل را انتخاب می کنند، طرح ساختار سازمان خود را نیز بر می گزینند. طبق منطق گزینش استراتژیک، به جای اینکه عوامل اقتضایی چون استراتژی، اندازه، محیط یا فناوری عامل تعیین کننده ساختار باشد، در واقع این مدیران می باشند که «طرح ساختاری سازمان» را بر می گزینند و نقش عواملی چون فناوری در تعیین ساختار به وسیله «انتخاب و گزینش مدیریتی» تعدیل می شود. به نظر می رسد این گزینش و انتخاب مدیران، خود تحت تأثیر سبک رهبری و مدیریتی آنان قرار داشته باشد. از طرف دیگر براساس نتایج تحقیقات نئو[2]، عامل فناوری اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی بتنهایی تأثیر چندانی بر ساختار سازمان ندارد بلکه زمانی که IT/IS همراه با نگرش مدیریت و پشتیبانی مدیریت توأم با برنامه ریزی استراتژیک مدیریت باشد، بر ساختار و دیگر جنبه های سازمان تأثیر خواهد داشت [11، ص 337]. لذا در این تحقیق، ارتباط بین IT/IS و ساختار سازمان از طریق دو متغیر تعدیل کننده نقش حمایتی مدیریت عالی و سبک رهبری مدیر عالی بررسی می شود؛ به عبارت دیگر فرضیه اساسی تحقیق مورد نظر این است که اگر مدیران می خواهند که با به کارگیری IT/IS، ساختار سازمانشان انعطاف بیشتری داشته باشد و از پیچیدگی و رسمیت کمتری برخوردار شود و انسجام و یکپارچگی در میان واحدها و افراد سازمان بیشتر شود، بدون اینکه سبک رهبری خویش را متناسب با این هدف، تغییر دهند و نقش حمایتی و پشتیبانی خود را از IT/IS بخوبی ایفا کنند، صرف هزینه های زیاد برای فناوری اطلاعات و استقرار سیستمهای اطلاعاتی در سازمان، نتیجه مطلوب را به همراه نخواهد داشت و سازمان به سمت یک ساختار ارگانیک و مجازی سوق نخواهد یافت. براساس این پشتوانه نظری مدل مفهومی تحقیق ارائه می شود (شکل 2). _____________________________ [1]. John Child [2]. Neo [به تصویر صفحه مراجعه شود.] شکل 2 مدل عملیاتی ارتباط بین IT/IS و ساختار سازمانی با تأکید بر متغیرهای تعدیلگر نقش حمایتی و سبک رهبری مدیر 4- فرضیه های تحقیق براساس مسأله و چارچوب مدل مفهومی تحقیق، فرضیه های این تحقیق عبارتند از: فرضیه اول: در صورتی که مدیریت عالی دارای نقش حمایتی نسبت به IT/IS باشد، به کارگیری IT/IS موجب گرایش ساختار اجتماعی سازمان به سوی ساختار ارگانیک می شود. فرضیه فرعی 1-1: در صورتی که مدیریت عالی دارای نقش حمایتی نسبت به IT/IS باشد، به کارگیری IT/IS موجب کاهش رسمیت ساختار سازمان می شود. فرضیه فرعی 1-2: در صورتی که مدیریت عالی دارای نقش حمایتی نسبت به IT/IS باشد، به کارگیری IT/IS موجب کاهش پیچیدگی ساختار سازمان می شود. فرضیه فرعی 1-3: در صورتی که مدیریت عالی دارای نقش حمایتی نسبت به IT/IS باشد، به کارگیری IT/IS موجب کاهش تمرکز ساختار سازمان می شود. فرضیه فرعی 1-4: در صورتی که مدیریت عالی دارای نقش حمایتی نسبت به IT/IS باشد، به کارگیری IT/IS موجب افزایش انسجام و یکپارچگی ساختار سازمان می شود. فرضیه دوم: در صورتی که مدیریت عالی دارای سبک رهبری مشارکتی باشد، به کارگیری IT/IS موجب گرایش ساختار اجتماعی سازمان به سوی ساختار ارگانیک می شود. فرضیه فرعی 2-1: در صورتی که مدیریت عالی دارای سبک رهبری مشارکتی باشد، IT/IS موجب کاهش پیچیدگی ساختار سازمان می شود. فرضیه فرعی 2-2: در صورتی که مدیریت عالی دارای سبک رهبری مشارکتی باشد، IT/IS موجب کاهش رسمیت ساختار سازمان می شود. فرضیه فرعی 2-3: در صورتی که مدیریت عالی دارای سبک رهبری مشارکتی باشد، IT/IS موجب کاهش تمرکز ساختار سازمان می شود. فرضیه فرعی 2-4: در صورتی که مدیریت عالی دارای سبک رهبری مشارکتی باشد، IT/IS موجب افزایش انسجام و یکپارچگی ساختار سازمان می شود. فرضیه سوم: در صورتی که مدیریت عالی دارای نقش حمایتی نسبت به IT/IS باشد، به کارگیری IT/IS موجب گرایش ساختار فیزیکی سازمان به سوی سازمان مجازی می شود. فرضیه فرعی 3-1:در صورتی که مدیریت عالی دارای نقش حمایتی نسبت به IT/IS باشد، به کارگیری IT/IS موجب استقلال کار از مکان می شود. فرضیه فرعی 3-2: در صورتی که مدیریت عالی دارای نقش حمایتی نسبت به IT/IS باشد، به کارگیری IT/IS موجب استقلال کار از زمان می شود. فرضیه چهارم: در صورتی که مدیریت عالی دارای سبک رهبری مشارکتی باشد، IT/IS موجب گرایش ساختار فیزیکی سازمان به سوی سازمان مجازی می شود. فرضیه فرعی 4-1: در صورتی که مدیریت عالی دارای سبک رهبری مشارکتی باشد، IT/IS موجب استقلال کار از مکان می شود. فرضیه فرعی 4-2: در صورتی که مدیریت عالی دارای سبک رهبری مشارکتی باشد، IT/IS موجب استقلال کار از زمان می شود. 5- روش شناسی تحقیق از نظر روش تحقیق، تحقیق حاضر از دسته پژوهشهای توصیفی از نوع روش همبستگی است؛ زیرا که تحقیق توصیفی شامل مجموعه روشهایی است که هدف آن توصیف کردن شرایط یا پدیده های مورد بررسی است. اجرای تحقیق توصیفی می تواند صرفاً برای شناخت بیشتر شرایط موجود و یاری رساندن به فرایند تصمیم گیری تا بررسی رابطه میان متغیرها براساس هدف تحقیق یا علل احتمالی وقوع یک متغیر در نوسان باشد. این روش که گاه به عنوان تحقیق غیر تجربی نامیده می شود، با روابط بین متغیرها، آزمون فرضیه ها، پروراندن مفاهیم و قواعد کلی و همچنین اصول و یا نظریه هایی که دارای روایی جهان شمول است، سر و کار دارد و برخلاف تحقیق تجربی، محقق در اجرای یک طرح تحقیق توصیفی، متغیرها را دست کاری نمی کند و یا برای وقوع رویدادها، شرایطی را به وجود نمی آورد. در این تحقیق، چون هدف شناخت بیشتر تأثیر IT/IS بر ساختار سازمان است، همچنین تأثیر دو متغیر تعدیل کننده سبک رهبری مدیریت عالی و نگرش وی نسبت به IT/IS بر ساختار سازمان مورد بررسی قرار می گیرد، لذا از روش همبستگی که روابط بین متغیرها، آزمون فرضیه ها، پروراندن مفاهیم و قواعد کلی سر و کار دارد، استفاده خواهد شد. جامعه آماری این تحقیق شامل شرکتهای قطعه سازی خودرو در ایران می باشند که شرکت ایران خودرو به عنوان بزرگترین خریدار قطعات خودرو در ایران و بزرگترین شرکت طرف قرارداد با قطعه سازان خودرو، این شرکتها را درجه بندی کرده است و از میان آنها 494 شرکت را به درجه های A، B، C، D تقسیمبندی کرده است. مبنای درجه بندی این شرکتها براساس کتابچه راهنمای ارزیابی سازندگان قطعات خودرو شرکت پژو فرانسه با عنوان سوجداک[1] است. متغیرهای ارزیابی به طور عمده عناصر سازمانی و مدیریتی شرکتها از قبیل نوع ساختار سازمانی، سیستم مدیریت کیفیت، برنامه ریزی فعالیتها و میزان استفاده از فناوری اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی و... بر مبنای 100 نمره است. شرکتهایی که بین نمرات 90 تا 100 را کسب کنند، در گروه درجه A قرار می گیرند. نمرات 80 تا 90 به شرکتهای گروه B، نمرات 75 تا 80 به شرکتهای گروه C و نمرات پایینتر از 80 به شرکتهای _____________________________ [1]. SOGEDAC90 گروه D اختصاص می یابد. برای انجام این تحقیق، ابتدا یک مطالعه آزمایشی[1] در شرکتهای قطعه ساز خودرو در ایران انجام شده است که نشان می دهد شرکتهای دارای درجه بالاتر، در زمینه IT/IS نیز از سطح بالاتری برخوردارند. لذا با بررسیهای میدانی که به وسیله محققان انجام شده است، شرکتهای دارای درجه A از نظر سطح فناوری اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی (IT/IS) نسبت به بقیه از وضعیت مناسبتری برخوردارند و تعداد این گروه 35 شرکت می باشد که در استانهای تهران، خراسان، اصفهان، فارس و... مستقرند، به عنوان نمونه تحقیق انتخاب شده اند. به دلیل عدم همکاری تعدادی از شرکتهای دارای درجه A، تعداد 35 شرکت از درجه B که از امتیاز بالاتری نسبت به بقیه برخوردار بودند نیز به تعداد نمونه اولیه اضافه شد که مجموع نمونه تحقیق 70 شرکت قطعه ساز خودرو می باشند که نیروی انسانی شاغل در آنها بیش از 500 نفر است. از این تعداد نمونه تحقیق، 42 شرکت (60 درصد) حاضر به همکاری شدند و اطلاعات مربوط به وضعیت فناوری اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی (IT/IS) شرکت، نوع ساختار سازمان و سبک رهبری مدیریت عالی شرکت را در اختیار محقق قرار دادند. در پژوهش حاضر، جهت کسب اطلاعات مورد نظر از جامعه و نمونه در خصوص فرضیه های تحقیق از تکنیک و ابزارهای مختلف مثل مصاحبه، پرسشنامه، مشاهده، بررسی اسناد و مدارک و روش کتابخانه ای استفاده شد. الف) مصاحبه: در این پژوهش، محققان به منظور شناسایی عوامل اثرگذار بر ساختار سازمانی و طرح سازمانی متناسب با فناوری اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی از مصاحبه استفاده کرده اند. در این مورد، مصاحبه شوندگان شامل صاحبنظران IT/IS، اساتید دانشگاهی، مدیران و کارشناسان متخصص و مجرب شرکتهای قطعه ساز خودرو در ایران می باشند. نتایج به دست آمده از این مصاحبه ها به همراه یافته های مطالعه کتابخانه ای منجر به تدوین مدل تحقیق و فرضیه های آن و طراحی پرسشنامه های لازم برای آزمون فرضیه های تحقیق شد. ب) پرسشنامه:در تحقیق حاضر از سه پرسشنامه استفاده شده است که در هر شرکت، سه گروه به آنها پاسخ دادند(مدیر عامل، مدیر منابع انسانی یا اداری، مدیر فناوری اطلاعات). پرسشنامه شماره 1: این پرسشنامه شامل 4 بخش می باشد که به وسیله مسؤول فناوری _____________________________ [1]. pilot stady و سیستمهای اطلاعاتی هر شرکت تکمیل شد: بخش اول: ارزیابی وضعیت موجود فناوری اطلاعات IT) ) در شرکت که شامل 13 سؤال می باشد. بخش دوم: ارزیابی وضعیت موجود سیستمهای اطلاعاتی IS) ) در شرکت که شامل 44 سؤال می باشد. بخش سوم: ارزیابی ابعاد ساختار فیزیکی سازمان (مکان و زمان) که شامل 10 سؤال می باشد. بخش چهارم: پرسشنامه نقش مدیریت عالی در فناوری اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی (IT/IS) که شامل 10 سؤال می باشد و نقش مدیریت را در IT/IS می سنجد. پرسشنامه شماره 2: این پرسشنامه که به وسیله مدیر منابع انسانی یا اداری شرکت تکمیل شد، شامل 4 بخش می باشد: بخش اول: سنجش بعد رسمیت ساختار سازمانی شرکت بر گرفته از پرسشنامه استاندارد استیفن رابینز که شامل هفت سؤال می باشد. بخش دوم: سنجش بعد پیچیدگی ساختار سازمانی شرکت بر گرفته از پرسشنامه استاندارد استیفن رابینز که شامل هفت سؤال می باشد. بخش سوم: سنجش بعد تمرکز ساختار سازمانی شرکت بر گرفته از پرسشنامه استاندارد استیفن رابینز که شامل هفت سؤال می باشد. بخش چهارم: سنجش بعد انسجام و یکپارچگی ساختار سازمانی شرکت بر گرفته از پرسشنامه استاندارد میلر و دروج که شامل ده سؤال می باشد. پرسشنامه شماره 3: این پرسشنامه که به وسیله مدیران عامل شرکتها تکمیل شد، به منظور سنجش سبک رهبری مدیر عامل استفاده شد و مشتمل بر بیست سؤال می باشد. پرسشنامه مزبور پرسشنامه استاندارد مؤسسه بلانچارد می باشد که شامل بیست وضعیت سازمانی است که شیوه و سبک رهبری مدیریت سازمان را نشان می دهد. چون اغلب پرسشنامه های استفاده شده در این تحقیق استاندارد بوده و به وسیله خود طراحان استفاده شده بودند لذا از روایی بالایی برخوردارند. ولی در این تحقیق میزان اعتبار هر یک از پرسشنامه ها با نرم افزار 5/11 spss براساس روش آلفا کرونباخ به دست آمد که عبارتند از پرسشنامه اندازه گیری IT/IS شرکتها 87/.، پرسشنامه رسمیت استیفن رابینز 74/.، پرسشنامه پیچیدگی استیفن رابینز 73/.، پرسشنامه تمرکز استیفن رابینز 79/.، پرسشنامه انسجام میلر و دروج 89/.، پرسشنامه سنجش سبک رهبری مؤسسه بلانچارد 72/. و آلفای کرونباخ پرسشنامه نقش مدیریت عالی در IT/IS، 89/. و پرسشنامه ارزیابی ابعاد ساختار فیزیکی سازمان (مکان و زمان) 78/. به دست آمده است. 6- تجزیه و تحلیل داده ها در این تحقیق از هر دو دسته روشهای آماری توصیفی و آمار استنباطی به وسیله نرم افزار 5/11 spss استفاده شده است. بر این اساس آزمونهای آماری استفاده شده در این تحقیق عبارتند از آزمون دو جمله ای[1] و آزمون ضریب همبستگی پیرسون[2]، آزمون رگرسیون چندگانه[3] و تحلیل واریانس (ANOVA)[4]. 6-1- آزمون دو جمله ای جهت تعیین وجود فناوری اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی (IT/IS) در شرکتها و تعیین سبک رهبری مدیریت عالی در سازمان و نقش حمایتی مدیریت عالی نسبت به IT/IS از آزمون دو جمله ای استفاده شد. براساس جدول 4، چون سطح معناداری کوچکتر از میزان خطاست و نسبت مشاهده شده بزرگتر از نسبت آزمون است، لذا این فرض که وضعیت IT/IS شرکتهای مورد بررسی از سطح متوسط بالاتر است، تأیید می شود و همچنین فرض نقش حمایتی مدیریت عالی در این شرکتها از سطح متوسط بالاتر است، تأیید شده و نیز این فرض که سبک رهبری مدیریت عالی در شرکتهای مورد بررسی بالاتر از سبک توجیهی (2S)[5] است، تأیید می شود. _____________________________ [1]. binomial test [2]. pearson correlation [3]. muliple regrression [4]. Analysis of Variance [5]. selling style جدول 4 نتایج آزمون دو جمله ایمتغیرهای تحقیقطیف لیکرتفراوانی مشاهده شدهنسبت مشاهده شدهنسبت آزمونسطح معناداریمیزان خطاIT/ISمتوسط و کمتر1331/050/0020/005/0بالاتر از متوسط2959/0نقش حمایتی مدیریت عالی نسبت به IT/ISمتوسط و کمتر921/050/0000/005/0بالاتر از متوسط3379/0سبک رهبری مدیریت عالیسبک 2S یا پایینتر 819/050/0000/005/0بالاتر از سبک 2S3481/0 6-2- ضریب همبستگی پیرسون برای بررسی ارتباط بین متغیر مستقل فناوری اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی (IT/IS) با متغیرهای وابسته (ساختار اجتماعی و فیزیکی سازمان) و همچنین جهت بررسی ارتباط بین متغیرهای تعدیل کننده تحقیق (نقش حمایتی مدیریت عالی نسبت به IT/IS و سبک رهبری مدیریت) از ضریب همبستگی پیرسون به عنوان یک آماره آزمون پارامتریک، استفاده شده است. 6-2-1- آزمون فرضیه اول تحقیق 6-2-1-1- تصمیم گیری نتایج حاصل از آزمون مزبور نشان می دهد در شرکتهایی که نقش حمایتی مدیریت عالی نسبت به IT/IS، درآنها از سطح متوسط به بالاتر می باشد، ضریب همبستگی بین دو متغیر IT/IS و رسمیت ساختار اجتماعی سازمان، به میزان 217/0- با سطح معناداری (225/0) بزرگتر از سطح خطا (5 درصد) است و همچنین ضریب همبستگی بین دو متغیر IT/IS و پیچیدگی ساختار اجتماعی سازمان، به میزان 153/0 با سطح معناداری (395/0)، بزرگتر از سطح خطا (5 درصد) است. لذا دو فرضیه فرعی مزبور از فرضیه اول تحقیق، رد می شود (جدول 5). جدول 5 آزمون همبستگی بین IT/IS و نقش حمایتی مدیریت عالی نسبت به IT/IS با هر یک از ابعاد ساختار اجتماعی سازمان در کل شرکتهای مورد بررسی$$$ از طرف دیگر ضریب همبستگی بین دو متغیر تمرکز ساختار اجتماعی سازمان با IT/IS، به میزان 446/0- با سطح معناداری (009/0) کوچکتر از سطح خطا (5 درصد) است و همچنین ضریب همبستگی بین دو متغیر انسجام ساختار اجتماعی سازمان با IT/IS، به میزان 584/0- با سطح معناداری (000/0)، کوچکتر از سطح خطا (5 درصد) است (جدول 6). جدول 6 آزمون همبستگی بین IT/IS وابعاد ساختار اجتماعی سازمان در شرکتهایی با نقش حمایتی متوسط و بالاتر مدیریت عالی نسبت به IT/IS$$$ با توجه به تأیید دو فرضیه فرعی از فرضیه اول تحقیق با اطمینان 95 درصد می توان اظهار کرد که اگر نقش حمایتی مدیریت عالی نسبت به IT/IS در شرکتهای قطعه ساز خودرو وجود داشته باشد، به کارگیری IT/IS موجب کاهش تمرکز و افزایش انسجام در ساختار اجتماعی سازمان می شود ولی موجب کاهش رسمیت و پیچیدگی نمی شود. 6-2-1-2- آزمون تحلیل واریانس (ANOVA) و رگرسیون چندگانه متغیرهای فرضیه اول آزمون تحلیل واریانس (ANOVA) و آزمون رگرسیون چندگانه رابطه بین متغیرهای IT/IS و نقش حمایتی مدیریت عالی نسبت به IT/IS با ابعاد ساختار اجتماعی سازمان در فرضیه اول نیز بیانگر وجود رابطه معنادار بین متغیرهای IT/IS و نقش حمایتی مدیریت عالی نسبت به IT/IS با متغیرهای تمرکز و انسجام سازمانی و عدم وجود رابطه معنادار بین متغیرهای IT/IS و نقش حمایتی مدیریت عالی نسبت به IT/IS با متغیرهای رسمیت و پیچیدگی می باشد (جدول 7). جدول7 آزمون همبستگی بین IT/IS و سبک رهبری مدیریت عالی با هر یک از ابعاد ساختار اجتماعی سازمان در کل شرکتهای بررسی شده$$$ 6-2-2- آزمون فرضیه دوم تحقیق 6-2-2-1- تصمیم گیری نتایج حاصل از آزمون مزبور نشان می دهد (جدول 8) در شرکتهایی که سبک رهبری مدیریت عالی در آنها مشارکتی یا بالاتر می باشد، ضریب همبستگی بین دو متغیر IT/IS و رسمیت ساختار اجتماعی سازمان، به میزان 196/0- با سطح معناداری (267/0) بزرگتر از سطح خطا (5 درصد) است و همچنین ضریب همبستگی بین دو متغیر IT/IS و پیچیدگی ساختار اجتماعی سازمان، به میزان 123/0 با سطح معناداری (487/0)، بزرگتر از سطح خطا (5 درصد) است. از طرف دیگر ضریب همبستگی بین دو متغیر IT/IS و تمرکز ساختار اجتماعی سازمان، به میزان 521/0- با سطح معناداری (002/0) کوچکتر از سطح خطا (5 درصد) است و همچنین ضریب همبستگی بین دو متغیر IT/IS وانسجام ساختار اجتماعی سازمان، به میزان 611/0- با سطح معناداری (000/0)، کوچکتر از سطح خطا (5 درصد) است. جدول 8 آزمون همبستگی بین IT/IS و ساختار اجتماعی سازمان در شرکتهایی با سبک رهبری 2S یا بالاتر مدیریت عالی$$$ با توجه به تأیید دو فرضیه فرعی از فرضیه دوم تحقیق، با اطمینان 95 درصد می توان اظهار کرد که اگر سبک رهبری مدیریت عالی در شرکتهای قطعه ساز خودرو، مشارکتی یا بالاتر باشد، به کارگیری IT/IS موجب کاهش تمرکز و افزایش انسجام در ساختار اجتماعی سازمان می شود ولی موجب کاهش رسمیت و پیچیدگی نمی شود. 6-2-2-2- آزمون تحلیل واریانس (ANOVA) و رگرسیون چندگانه متغیرهای فرضیه دوم آزمون تحلیل واریانس (ANOVA) و آزمون رگرسیون چندگانه رابطه بین متغیرهای IT/IS و سبک رهبری مشارکتی مدیریت عالی با ابعاد ساختار اجتماعی سازمان در فرضیه دوم نیز بیانگر وجود رابطه معنادار بین متغیرهای IT/IS و سبک رهبری مشارکتی مدیریت عالی با متغیرهای تمرکز و انسجام سازمانی و عدم وجود رابطه معنادار بین متغیرهای IT/IS و سبک رهبری مشارکتی مدیریت عالی با متغیرهای رسمیت و پیچیدگی می باشد. 6-2-3- آزمون فرضیه سوم تحقیق 6-2-3-1- تصمیم گیری نتایج حاصل از آزمون مزبور نشان می دهد در شرکتهایی که نقش حمایتی مدیریت عالی نسبت به IT/IS، درآنها از سطح متوسط به بالاتر می باشد، ضریب همبستگی بین دو متغیر IT/IS و استقلال کار از مکان به میزان 366/0 با سطح معناداری (036/0) کوچکتر از سطح خطا (5 درصد) است و همچنین ضریب همبستگی بین دو متغیر IT/IS و استقلال کار از زمان، به میزان 427/0 با سطح معناداری (013/0)، کوچکتر از سطح خطا (5 درصد) است. لذا فرضیه سوم تحقیق تأیید می شود (جدول 9). جدول 9 آزمون همبستگی بین IT/IS و نقش حمایتی مدیریت عالی نسبت به IT/IS با هر یک از ابعاد ساختار فیزیکی سازمان در کل شرکتهای بررسی شده$$$ با توجه به تأیید فرضیه سوم تحقیق، با اطمینان 95 درصد می توان اظهار کرد که اگر نقش حمایتی مدیریت عالی نسبت به IT/IS در شرکتهای قطعه ساز خودرو وجود داشته باشد، به کارگیری IT/IS موجب استقلال کار از مکان و زمان در ساختار فیزیکی سازمان شده و ساختار فیزیکی سازمان به سوی سازمان مجازی گرایش پیدا می کند (جدول 10). جدول 10 آزمون همبستگی بین IT/IS و ابعاد ساختار فیزیکی سازمان در شرکتهایی با نقش حمایتی متوسط و بالاتر مدیریت عالی نسبت به IT/IS$$$ 6-2-3-2- آزمون تحلیل واریانس (ANOVA) و رگرسیون چندگانه متغیرهای فرضیه سوم آزمون تحلیل واریانس (ANOVA) و آزمون رگرسیون چندگانه به عمل آمده نیز بیانگر وجود رابطه بین متغیرهای IT/IS و نقش حمایتی مدیریت عالی نسبت به IT/IS با ابعاد ساختار فیزیکی سازمان، ( استقلال کار از مکان و استقلال کار از زمان) در فرضیه سوم است. 6-2-4- آزمون فرضیه چهارم تحقیق 6-2-4-1- تصمیم گیری نتایج حاصل از آزمون مزبور نشان می دهد در شرکتهایی که سبک رهبری مدیریت عالی، بالاتر از سبک 2S باشد، ضریب همبستگی بین دو متغیر IT/IS و استقلال کار از مکان به میزان 419/0 با سطح معناداری (014/0) کوچکتر از سطح خطا (5 درصد) است و همچنین ضریب همبستگی بین دو متغیر IT/IS و استقلال کار از زمان، به میزان 449/0 با سطح معناداری (008/0)، کوچکتر از سطح خطا (5 درصد) است (جدول 11). جدول 11 آزمون همبستگی بین IT/IS و سبک رهبری مدیریت عالی با هر یک از ابعاد ساختار فیزیکی سازمان در کل شرکتهای مورد بررسی$$$ با توجه به تأیید دو فرضیه فرعی از فرضیه چهارم تحقیق، با اطمینان 95 درصد می توان اظهار کرد که اگر سبک رهبری مدیریت عالی در شرکتهای قطعه ساز خودرو بالاتر از سبک 2S باشد، به کارگیری IT/IS موجب استقلال کار از مکان و زمان در ساختار فیزیکی سازمان شده و ساختار فیزیکی سازمان به سوی سازمان مجازی گرایش پیدا می کند (جدول 12) جدول 12 آزمون همبستگی بین IT/IS و ساختار فیزیکی سازمان در شرکتهایی با سبک رهبری 2S یا بالاتر مدیریت عالی$$$ 6-2-4-2- آزمون تحلیل واریانس (ANOVA) و رگرسیون چندگانه متغیرهای فرضیه چهارم آزمون تحلیل واریانس (ANOVA) وآزمون رگرسیون چندگانه به عمل آمده نیز بیانگر وجود رابطه معنادار بین متغیرهای IT/IS و سبک رهبری مشارکتی مدیریت عالی با ابعاد ساختار فیزیکی سازمان، ( استقلال کار از مکان و استقلال کار از زمان) در فرضیه چهارم است. 7- نتیجه گیری به زعم اولیو[1]و همکاران، اجرای موفق و یکپارچه IT/IS در سازمان مستلزم تغییر سبک رهبری سازمان متناسب با فناوریهای جدید اطلاعاتی است. سبک رهبری که در طی معرفی گونه های مختلف فناوری اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی به وجود می آید، روابط IT/IS با ساختار سازمانی را تحت تأثیر قرار می دهد [37]. همچنان که دونالد مرچاند[2] و همکاران در تحقیق خود نتیجه گرفتند که الگو بودن مدیران در حمایت و به کارگیری صحیح از IT/IS باعث ترکیب قابلیتهای اطلاعاتی، رفتارها و ارزشهای صحیح شده و موجب تغییر و توسعه ساختار سازمان براساس نیازهای عصر اطلاعات می شود؛ زیرا که مدیران می توانند راحتتر از دیگران بر رفتارهای کارکنان تأثیر بگذارند. تغییر نقشه ذهنی افراد، ارزشها و رفتارها، آسان نیست، بویژه در ایجاد نقش آفرینی، اعتماد به یکدیگر و ... این مدیران می باشند که در ایجاد این تغییر راحتتر از دیگران می توانند عمل کنند [41]. وقتی سازمان علاوه بر به کارگیری IT/IS از حمایت مدیریت از IT/IS به طور همزمان، برخوردار باشد. موفقیتهای به دست آمده از به کارگیری IT/IS، بسیار قابل توجه تر از زمانی است که IT/IS بتنهایی به کار گرفته شود [11]. نتایج حاصل از این تحقیق نشان می دهد در صورتی که مدیریت عالی در شرکتهای قطعه سازی خودروی ایران دارای نقش حمایتی نسبت به IT/IS باشد و سبک رهبری وی از نوع مشارکتی باشد، به کارگیری IT/IS موجب کاهش تمرکز در ساختار سازمان می شود؛ به عبارت دیگر رابطه بین IT/IS با تمرکز سازمانی، یک رابطه منفی معنادار است؛ یعنی هر چقدر سرمایه گذاری روی گونه های مختلف فناوری اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی بیشتر شود و موجب تقویت IT/IS در سازمان شود، مدیران تمرکز در تصمیم گیری را کاهش می دهند و با توزیع اطلاعات در سراسر سازمان، کارکنان را توانمند کرده و در نتیجه امکان _____________________________ [1]. Bruce J.Avolio & Surinder Kahai & George E. Dpdge [2]. Donald Merchand & William Ketinger & John D. Rolins تفویض اختیار بیشتری را به سطوح پایین فراهم می کنند. براساس نتایج این تحقیق، در صورتی که مدیریت عالی در شرکتهای قطعه سازی خودروی ایران دارای نقش حمایتی نسبت به IT/IS و سبک رهبری از نوع مشارکتی باشد، استفاده از IT/IS، موجب افزایش انسجام و یکپارچگی در میان افراد و واحدهای مختلف شرکت به منظور انجام وظایف سازمانی برای نیل به هدف سازمان می شود؛ به عبارت دیگر رابطه بین IT/IS با انسجام، یک رابطه مثبت و معنادار است؛ یعنی با تقویت IT/IS در فرایندهای اداری، تخصصی و مدیریتی سازمان یکپارچه سازی و هماهنگی بیشتری به عمل می آید و افراد و واحدهای سازمان نمی توانند جزیره ای عمل کنند لذا در عین کثرت، وحدت عمل خواهند داشت. در این تحقیق رابطه معناداری بین به کارگیری IT/IS و رسمیت ساختار سازمانی در شرکتهایی که مدیریت عالی در آنها دارای نقش حمایتی نسبت به IT/IS و دارای سبک رهبری مشارکتی باشد، مشاهده نشده است. دلایلی چند را می توان ذکر کرد: شرکتهای قطعه ساز خودرو، محصولات تولیدی خود را به چند خودروساز بزرگ دولتی مثل ایران خودرو، سایپا عرضه می کنند و این مشتریان عمده و تقریباً انحصاری شرکتهای قطعه ساز خودرو به علت دولتی بودن، ساختار سازمانشان از رسمیت بالایی برخوردار است و بالطبع بر رسمیت سازمانی شرکتهای قطعه ساز خودرو تأثیر می گذارند. از طرف دیگر قوانین و مقررات دولتی حاکم بر شرکتهای خصوصی از قبیل قوانین مالیاتی، قانون کار و ... اجازه کاهش رسمیت را به این شرکتها نمی دهد. در خصوص رابطه بین IT/IS و پیچیدگی، نتایج این تحقیق یک رابطه معنادار را نشان نمی دهد، شاید یکی از دلایل آن، وضعیت محیط کاری شرکتهای قطعه ساز خودرو و نیز نوع وظیفه یا کار آنها باشد. واحدهای مختلف در هر شرکت قطعه سازی خودرو، نوعاً در یک محل مستقر بوده و حداکثر اینکه یک دفتر مرکزی در تهران دارند که نقش تأمین کننده نیازها و تنظیم قراردادها و فروش قطعات را به عهده دارند و در مورد بازاریابی و فروش محصولات به علت وجود چند خودروساز محدود و انحصار در خرید قطعات خودرو به وسیله این شرکتها، واحد بازاریابی و فروش قطعه سازان، چنانچه باید از IT/IS برای بازاریابی و تحقیقات بازار و سنجش نیازهای مصرف کنندگان بهره نمی گیرند. با توجه به تأیید فرضیه های اول و دوم تحقیق می توان نتیجه گرفت چنانچه مدیران عالی شرکتهای قطعه ساز خودرو، دارای نقش حمایتی نسبت به IT/IS و سبک رهبری مشارکتی باشند، IT/IS موجب می شود که ساختار اجتماعی این شرکتها به سمت ساختارهای ارگانیکی و منعطف گرایش یابند. از طرف دیگر، نتایج این تحقیق براساس آزمون فرضیه های سوم و چهارم حاکی از گرایش ساختار فیزیکی شرکتهای قطعه ساز خودرو به سوی ساختار مجازی است، چنانچه نقش مدیریت عالی این شرکتها نسبت به IT/IS حمایتی بوده و سبک رهبری آنان در سازمان از نوع مشارکتی باشد، ساختار فیزیکی آنها به ساختار مجازی گرایش پیدا می کند؛ به عبارت دیگر یک رابطه قوی و مثبتی بین به کارگیری IT/IS و استقلال کار از مکان و زمان مشاهده می شود. همان طوری که رابطه قوی بین نقش حمایتی مدیریت نسبت به IT/IS با ابعاد سازمان مجازی وجود دارد، بین سبک رهبری و سازمان مجازی نیز رابطه مثبت و معنادار مشاهده می شود. بنابراین مدیران برای طراحی، تدوین طرح سازمانی متناسب با IT/IS باید بیش از پیش به نقش حمایتی خود از IT/IS و سبک رهبری خود توجه کنند. مدیران باید نسبت به فضاسازی حمایتی نسبت به توسعه IT/IS، تدوین مقررات و دستورالعملهای حمایتی، برقراری تسهیلات لازم در جهت پیشبرد طرحهای IT/IS و توجه بیشتر به کار فرهیختگان و نوآوری آنان و با مشارکت مستقیم و فعالانه در فعالیتهای IT/IS حمایت خود را نسبت به IT/IS نشان دهند و براساس منطق گزینش استراتژیک، طرح ساختاری متناسب با عصر اطلاعات را براساس شیوه و سبک رهبری مشارکتی و دموکراسی سازمانی انتخاب کنند. 8- منابع [1] Schwarz G.M.; “Organizational hierarchy adoptation and information technology”; Information & Organization Journal, Vol. 12, Issue 3, July 2002. [2] لاودن ک.، پی لاودن ج.؛ نظامهای اطلاعات مدیریت؛ ترجمه: ع. رضایی نژاد؛ چ 2، تهران: انتشارات رسا، 1378. [3] رابینز ا. پ.؛ تئوری سازمان؛ ترجمه: س.م. الوانی، ح. دانایی فرد؛ چ 5، تهران: انتشارات صفار، 1381. [4] Gareth J.R.; Organization theory; Second Edition, Addison-Wesly Publishing Company. Inc, 1998. [5] Hatch M.J.; Organization Theory: Modern, Symbolic & Postmodern Perspectives; Oxford University Press 1997. [6] دفت ر.ال.؛ تئوری سازمان و طراحی ساختار؛ ترجمه: ع. پارساییان، س.م. اعرابی؛ ج 1، تهران: انتشارات مؤسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی، 1374. [7] هال ر.اچ.؛ سازمان: ساختار، فرایند و رهاوردها؛ ترجمه: ع. پارساییان، س.م. اعرابی؛ چ 2 ، تهران: انتشارات دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1381. [8] Laudan K.C., Laudon J.P.; Management information systems: organization & technology in networked enterprise; Prentice Hall, Inc, USA, 8 th Ed, 2004. [9] Pferrer J., Huseyen L.; “Information technology and organizational structure”; Pacific Sociological Review, Vol. 2, No. 2, April 1977. [10] Hunt J.G., Newell P.E.; “Management in the 1980’s revisited”; Personnel Journal, Janury 1971. [11] Dewett T., Gareth R.J.; “The role of information technology in organization: a review, model and assesment”; Journal Of Management, Vol. 27, 2001. [12] Lau T.; Information technology and the work environment: does IT change the way people intract at work?, human system management; Vol. 20, 2001. [13] Schwarz G.M.; “Organizational hierarchy adoptation and information technology”; Information & Organization Journal, Vol. 12, Issue 3, July 2002. [14] Prastacos G.P.; The relationship between information and communication technologies adoption and management”; Information & Management Journal, Vol. 39, Issue 8, September 2002. [15] Turban E.; Information technology for management; John Willey Sons INC, USA: Third Ed, 2002. [16] Leavit H.J., Whisler T.L.; Management in the 1980; Harward Business Review, November 1958. [17] Bidgoli H.; Handbook of management information system; Harcourt Brace & Company Publisher, 1999. [18] Heintze et. al.; “Information technology and restructure in public organizations”; Journal of Public Administration Research & Theory, Vol. 10, Issue 4, Oct 2000. [19] Lansit M., Mc Cormack A.; “Developing Product on Internet Time”; Harvard Bussiness Review, September- October 1997. [20] Wigand D.L.; Information technology in organizations: impact on structure; Arizona State University, DAI –A, 56/04 of 1522, Oct 1995. [21] Dessler G.; Organization theory: integrating structure and behavior; 2nd ed., Prentice-Hall International, 1986. [22] Watkins J.; Information technology, organizations and people; Routledge, 1998. [23] Donaldson Stewart I., Weiss R.; Health, Well-Being and organizational effectiveness in the virtual workplace; In Igbaria Magid and Tan Margaret (Eds.), The Virtual Workplace; Idea Group Publishing, 1998. [24] Lucas H.C.; Information technology for management; Sixth Edition, Mc Graw Hill, International Edition, 2000. [25] Kenberg H.; “Second industrial revolution: the impact of the information explosion”; Industrial Engineering, March, 1995. [26] Bennis W.; The coming death of bureaucracy; Think, 1966. [27] کاستلز م.؛ عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ، ترجمه: ح. چاوشیان، ج. 2، چ. 3، تهران: انتشارات طرح نو، 1382. [28] Baudrillard J.; Selected writings; In M. Poster, Stanford University, 1998. [29] Quinn J.; On Becoming Virtual; Taining & Dvelopment, Vol. 51, 1997 [30] Galbraith J.R., et. al.; Organization for the future; CA: jossey-Bass, 1993. [31] Finholt T.A.; “The electronic office”; In Cooper Cary L. And Rousseau Denise M. (Eds.), Trends in Organizational Behavior; John Willey and Sons 1997. [32] Davenport T.H., Pearlson K.; Two cheers for the virtual offices; Slaon Management Review, Summer 1998. [33] Amberg M., Frank Z.; “Enabling virtual workplaces with advanced workflow management systems”; In Igbaria Magid And Tan Margaret (Eds.), The Workplace; Idea Group Publishing, 1998. [34] Huber G.; A theory of the effects of advanced information technology on organizational design; Academy of Management Review, Vol. 15, No. 1. 1990. [35] Grimshaw D.J., Kwok S.; The business benefits of the virtual organizations; In Igbaria Magid And Tan Margaret (Eds.), The Virtual Workplace, Idea Group Publishing, 1998. [36] Avolio B.J., Surinder K., Dpdge G.E.; E-Leadership, implication for theory: research, practice; The leadership Quarterly, Vol. 11, Issue 4, Winter 2000. [37] Morgan G.; Images of organizations; Sage Publications, 1997. [38] رضاییان ع.؛ مدیر عصر اطلاعات؛ پیام مدیریت، س. 1، ش. 1، زمستان 1380. [39] Sauer C., Leslie W.; “Eslablishing the business of the future: the role of organizanonal architecture and information technologies”; European Management Journal, Vol. 21, Issue 4, August 2003. [40] Child J.; Organization structure, environment and performance: the role of strategic choice, sociology; January 1972. [41] Merchand D., William K., John D.R.; Information orientation: people, technology and bottom line; Sloan Management Review, Summer 2000.
کليه حقوق برای پرتال علوم انسانی محفوظ است