جستجو در   
امکانات

اضطراب آسیب شناسی و درمان
پدیدآورنده : آتش پور، سید حمید-بهرامی پور، منصوره
بازدید : 280
تاریخ درج : 1386/9/4
منبع :

 

اضطراب آسیب شناسی و درمان


چکیده

اضطراب به عنوان احساس رنج آوری که با یک موقعیت ضربه آمیز کنونی یا با انتظار خطری که به شیئی نامعین وابسته است، تعریف می شود.بر اساس {L RT-VI-MSD L}، نشانگان اضطراب شامل:نگرانی یا ترس بیش از حد، سطح بالایی از تنش حرکتی، بیش فعالی اتونومیک، گوش به زنگ بودن، ترس خاصی که به طور گسترده در زندگی فرد وجود دارد و نگرانی ناشی از احساس تهدید یا احساس گناه بیش از اندازه می باشد.جهت کاهش اضطراب فرد اهداف درمانی در دو حیطه اهداف بلند مدت و اهداف کوتاه مدت طراحی می شود. همچنین با استفاده از مداخللات درمانی ازقبیل:ایجاد یک ساختار درمانی مناسب به منظور جلب اعتماد فرد، بازیهای درمانی، روشهای پیشرفته آرامش یابی، تشویق فرد به مشارکت در فعالیت هی اجتماعی و آموزش مراحع برای مواجها تجسمی و واقعی با منبع اضطراب می توان دستیابی به اهداف درمانی راتسهیل نمود.

واژه های کلیدی:اضطراب، تنش حرکتی، بیش فعالی اتونومیک، مداخله های درمانی (1)عضو هیات علمی دانشگاه آزاد خوراسگان(اصفهان)

(2)عضو هیات علمی دانشگاه آزاد خوراسگان(اصفهان)

(به تصویر صفحه مراجعه شود)

مقدمه

اضطراب 1 به منزله بخشی از زندگی هر انسان، درهمه افراد در حدی اعتدال آمیز وجود دارد و در این حد، به عنوان پاسخی سازش یافته می شود به گونه ای که می توان گفت: «اگر اضطراب نبود، همه ما پشت میزهایمان به خواب می رفتیم»(به نقل از کامر، 1995)

فقدان اضطراب ممکن است ما را با مشکلات و خطرات قابل ملاحظه ای مواجها کند: اضطراب است که ما را وامی دارد تا باری معاینه ای کلی به پزشک مراجعه کنیم، کتابهایی را که از کتابخانه به عاریت گرفته ایم بازگردانیم، در یک جاده لغزنده، با احتیاط رانندگی کنیم...و بدین ترتیب زندگی طولانی تر، سازنده تر و بارورتری داشته باشیم.بنا بر این اضطراب به منزله بخشی از زندگی هر انسان، یکی از مؤلفه های ساختار شخصیت وی را تشکیل می دهد و از این زاویه است که پاره ای از اضطراب های دوران کودکی و نوجوانی را می توان بهنجار دانست و تاثیر مثبت آنها را بر فرآیند تحول پذیرفت؛چرا که این فرصت را برای افراد فراهم می آورند تا مکانیزم های سازشی خود را در جهت مواجهه با منابع«تنیدگی زا» 2 و اضطراب انگیز گسترش دهند. (1)-{L yteixnA L}

(2)-{L rossartS L}

وی را برمی انگیزد تا به طور جدی با مسوولیت مهمی مانند آماده شدن برای یک امتحان یا پذیرفتن یک وظیفه اجتماعی مواجهه شود.

بالعکس، اضطراب مرضی نیز وجود دارد، چرا که اگر حدی از اضطراب می تواند سازنده و مفید باشد و اگر اغلب مردم اضطراب را تجربه می کنند، اما این حالت ممکن است جنبه مزمن و مداوم بیابر که در این صورت نه تنها نمی توان پاسخ را سازش یافته دانست بلکه باید آن را به منزله منبع شکسته، سازش نایافتگی و استیصال گسترده ای تلقی کرد که فرد را از بخش عمده ای از امکاناتش محروم می کند، فقط بر اساس راهبردهای محدود کننده آزادی و انعطاف فردی کاهش می یابد و طیف گسترده اختلال های اضطرابی را که از اختلال های شناختی و بدنی تا ترس های غیرموجه و وحشتزدگی ها گسترده اند، به وجود می آورد. (دادستان، 1376).

تعریف اضطراب:

شاید بتوان اضطراب را به عنوان احساس رنج آوری که با یک موقعیت ضربه آمیز کنونی یا با انتظار خطری که به شیئی نا معین وابسته است، تعریف کرد.به عبارت دیگر، اضطراب مستلزم مفهوم نا ایمنی یا تهدیدی است که فرد منبع آن را به وضوح درک نمی کند، در حالیکه اصطلاح ترس به احساسی پوشش می دهد که در مقابل یک شیئی که به منزله شئ خطرناک محسوب می شود، به وجود می آید.از همین زاویه است که اغلب روان شناسان ترس را از اضطراب متمایز کرده اند.بدین معنا که ترس را واکنش در برابر خطری دانسته اند که با ایجاد حالت احتیاط اجتناب و گریز در فرد، می تواند از وی در برابر خطرها حمایت کند.درحالی که اضطراب را به عنوان احساسی توصیف کرده اند که نشانه های آن مانند ترسی پراکنده و مبهم است و علت بروز آن نیز مشخص نیست.ضمن آن که امکان بروز همزمان ترس و اضطراب در یک فرد وجود دارد.

این نکته نیز قابل ذکر است که اگر واقعی بودن خطر می تواند به عنوان معیار متمایز کننده ترس از اضطراب در بزرگسالی در نظر گرفته شود، استفاده از این ضابطه در کودکان تنها جنبه نسبی دارد.چرا که کودک همواره نمی تواند خطرناک را از بی خطر متمایز کند یا یک عمل منع شده بی خطر را از عمل خطرناک تمیز دهد.

کودکان تنها جنبه نسبی دارد.چرا که کودک نمی تواند خطرناک را از بی خطر متمایز کند یا یک عمل منع شده بی خطر را از عمل خطرناک تمیز دهد.

بنا بر این شاید بتوان از زاویه ای دیگر، ترس را از اضطراب متمایز کرد و ترس های شدید، مزمن و موجد مشکلات در زندگی کودک و والدین را در قلمرو اضطراب فرار داد و با در نظر گرفتن این سه ضابطه، آنها را از ترس ها یا اضطراب های بهنجار دوران کودکی و نوجوانی متمایز کرد.(دادستان، 1376)

تعاریف رفتاری اضطراب در کودکان و بزرگسالان بر شدت تداوم و فراوانی نگرانی طبیعی تأکید می کند.در{L RT-VI-MSD L}اضطراب در محور I با کدهای زیر مشخص می شود. محور یک:02/300 اختلال منتشر

000/300 اختلال اضطرابی که در طبفه مشخصی جای نمی گیرد.

24/309 اختلال انطباق همراه با اضطراب

21/309 اختلال اضطراب جدایی

علایم و نشانگان اضطراب، بر اساس {L RT-VI-MSD L}عبارت است از: الف)نگرانی، ناراحتی و ترس بیش از حد فرد که از سطح رشدی وی بالاتر باشد.

ب)سطح بالایی از تنش حرکتی، از قبیل بیقراری، تنش ماهیچه ای خستگی ناپذیری و لرزیدن

ج)بیش فعالی اتونومیک از قبیل تندی ضربان قلب، تنفس سطحی، گیجی، خشکی دهان و پوست، حالت تهوع و اسهال، تعرق، سردی دستها و گل انداختن یا رنگ پریدگی.

د)گوش به زنگ بودن از قبیل احساس مداوم لب پرتگاه بودن، اشکال در تمرکز، مشکل در خوابیدن یا خواب ماندن، و یک حالت عمومی بیقراری.

ه)یک ترس خاص که به طور وسیعی در زندگی فرد وجود دارد و پوشیده است.این ترس به نحو وسیعی در زندگی خانوادگی فرد ایجاد اشکال می نماید.

و)نگرانی، ترس و اضطرابی که ناشی از احساس تهدید، احساس گناه بیش از اندازه، اختلاف و تنش بین والدین یا تداخل در فعالیت جسمانی فرد است.

اهداف درمان

به منظور کاهش اضطراب فرد دو هدف عمده مدنظر می باشد:

الف-کاهش فراوانی و نگرانی حساسیت فرد به نحوی که فعالیت وعملکرد روزانه وی آسیب نبیند.

ب-تثبیت سطح اضطراب فرد در حالی که توانایی وی برای عملکرد روزانه اش کاهش نیابد.

ج-شاناسایی منبع اضطراب و ترس فرد و حل زمینه های اصلی آن.

د-تعامل با جهان بدون احساس ترس، نگرانی یا اضطراب شدید.

2)

اهداف کوتاه مدت درمان

الف-فرد نگرانی ترس خود را بطور واضحی با درمان گر در میان بگذارد.

ب-فرد از لحاظ کالمی بتواند ترس، نگرانی و اضطراب خود را مشخص و تعریف نماید.

ج-کلامی کردن و فهم احساسات مرتبط با نگرانی خود با توجه به دلایل آن.

د-کاهش فراوانی و تجربه اضطراب

ه-بکارگیری خودگوئیهای مثبت برای کاهش اضطراب یا حذف آنها.

و-بکارگیری و توسعه روشهای آرامش یابی و فعالیتهای شناختی مرتبط با حواسپرتی از منبع و حالات اضطراب به منظور کاهش سطح نگرانی.

ز-فرد حالت اربتاطی بین اضطراب و مبنای زیربنایی آنها را با توجه به افکاری که همراه آنهاست درک نماید.

ح-بکارگیری استراتژیهای خاص برای کاهش اضطراب.

ط-افزایش فعالیتهای روزانه اجتماعی و عملکرد آموزشگاهی.

ی-افزایش فعالیتهای بدنی برای کاهش احساس اضطرابها.

ل-تخصص زمانی مشخص برای فکر کردن در مورد اضطرابهای فرد.

ر-مشارکت اعضاء خانواه برای رفع تعارضات بین گروهی خود بمنظور کاهش اضطراب فرد.

ص -کاهش تلاش والدین برای کنترل کودک.

مداخلات درمانی

1-ایجاد یک ساختمار درمانی مناسب بمنظور جلب اعتماد فرد.این ساختار از طریق موارد زیر حاصل می شود:

الف)تماس چشمی مناسب با مراجع

ب)شنیدن فعال

ج)پذیرش و احترام بی قید و شرط

د)پذیرش گرم مراجع به منظور کمک وی تا احساس اضطراب و نگرانی خود را تشخیص داده و بیان نماید.

2-استفاده از بازیهای درمانی که در آن فرد قادر می گردد کلام، احساس و فعالیت خود را به منظور نشان دادن اضطراب بکارگیرد.بدین ترتیب فرد قادر می شود که نسبت به احساسات خویشتن و دیگران هوشیار گردد.

3-طی فرایند تکمیل جملات بصورت کتبی و شفاهی می توان منبع اضطراب فرد را تشخیص دهد(موسر، 1988).از سوی دیگر استفاده از آزمون اضطراب کودکان اسپیلبرگر و اضطراب زونگ در تشخیص نوع اضطراب کودکان و بزرگسالان می تواند کمک کننده باشد (آزمونهای مذکور ضمیمه مقاله می باشد.)

4-از کودکک یا مراجع خواسته می شود رو یا سه موقعیتی که بطور کلی منجر به اضطراب آنها می شود را تصویر کنند (آتش پور، نیازی، 1380).

5-استفاده از جلسات بازی درمانی روانکاوی به منظور فهم عوامل معارض نا هشیار، تثبیتها، مقاومت ها و هسته های اصلی اضطراب فرد.

6-کشف آشفتگی های شناختی که پاسختی اضطراب فرد را تحت تأثیر قرار می دهد.

7-کمک به مراجع برای آموزش و بکارگیری روشهای پیشرفته آرامش یابی (ریلکسیشن)و روشهای هدایت بحران، به منظور کاهش حساسیت و فراوانی (بسامد) احساسات مرتبط با اضطراب (مک کیولی، و شاختر، 1988).

8-کمک به مراجع برای گفتگو از مسائلی که باعث اضطراب وی می شوند مانند همسالان، طلاق، سوء استفاده، مصرف الکل و مواد مخدر، یا موقفیت های تنش زای

9-کمک به مراجع تا قادر شود بین نگرانیها و ترسهای خود و افکار بد و آروزهای نا خواسته و غیر قابل بیانش رابطه برقرار سازد.

10-کمک به مراجع برای نوشتن یک داستان که در آن قهرمان داستان، با هدایت درمانگر خود بر اضطرابش فائق می گردد.(جانگسما و همکاران 2000)

11-کمک به مراجع بر درک رابطه سه گانه زیر و تاثیر هر کدام بر دیگری.

(به تصویر صفحه مراجعه شود)

12-تشویق فرد به مشارکت در فعالیتهای اجتماعی و تعامل با دیگران بدون استفاده از

پیشگوییهای ناقص ساز و منفی. 13-آموزش والدین، اطرافیان برای برخورد خونسردانه و آرامش بخش با اضطرابهای فرد.

14-کار با اعضاء خانواده برای حل تعارض های موجود و بکارگیری روشهای حل مسئله برای مشکلات موجود.

15-استفاده از رویکرد ساختاری در جلسات خانوادگی به منظور ایجاد نفشهای سازگارانه در محیط منزل برای اینکه هر فرد خودش باشد نه آن چیزی که دیگران می خواهند.

16-آموزش مراجع برای مواجهه تجسمی و واقعی با منبع اضطراب و توسعه خود تنظیمی درونی

به منظور افزایش تحمل نسبت به اضطراب و مواجهه شدن با خاطرات مربوط به

منابع

آتش پور، سید حمید و نیازی، مجتبی(1380).نقاشی جنبشی خانواده.اصفهان: فصلنامه آموزه، شماره 11.

دادستان، پریرخ(1376).روانشناسی مرضی تحولی از کودکی تا بزرگسالی(جلد اول). تهران:انتشارات سمت.

ضمیمه

پرسشنامه اضطراب اشپیل برگر

1-وقتی که نتایج امتحان داده شد و نمره بد گرفتم دوست دارم گریه کنم. بلی خیر

2-موقع امتحان قلبم خیلی تند می زند. بلی خیر

3-همیشه نگران هستم وقتی والدینم درسم را از معلم بپرسند معلمم به آنها بگوید درسم ضعیف است. بلی خیر

4-احساس می کنم اگر در امتحان نمره پائین بگیرم معلم مرا دوست ندارد. بلی خیر

5-وقتی که دستم کثیف شد باید چند بار آن را بشویم و اگر این کار را نکنم آرامش ندارم. بلی خیر

6-اصلا نمی توانم در خانه بدون پدر و مادرم باشم و حتما باید در کنار آنها باشم. بلی خیر

7-وقتی که معلم به نوبت از دانش آموزان درس می پرسد هنگامی که نوبت من می شود. قلبم شدید می زند و می ترسم. بلی خیر

8-معمولا در مقع صحبت با مدیر مدرسه دچار ترس می شوم. بلی خیر 9-قبل از شروع امتحان حالت ناآرام و بدی دارم. بلی خیر

10-از اینکه مارد و پدرم مرا تنها بگذارند می ترسم.

بلی خیر

11-همیشه نگران می شوم که نکند اتفاقی برای آنهایی که می شناسم بیفتد. بلی خیر

12-در کلاس هیچ وقت صحبت نمی کنم به دلیل اینکه دیگران نگویند چقدر احمق و نادان است. بلی خیر

13-وقتی در امتحان، سئوالات را می بینم فکر می کنم نمی توانم هیچ کدام را جواب بدهم. بلی خیر

14-موقع امتحان آنقدر نگران و دستپاچه می شوم که سئوالات را جا به جا می دهم یا اشتباه می کنم. بلی خیر

15-هنگام امتحان تمام بدنم می لرزد. بلی خیر

16-وقتی که می خواهم چیزی را به معلم یا یک فدر غریبه بگویم دستهایم عرق می کند.و

هول می شوم و نمس توانم درست صحبت کنم. بلی خیر

17-موقعی که می خواهم درس جواب بدهم زانوهایم سست می شود و می لرزند. بلی خیر

18-من می ترسم امسال مردود شوم. بلی خیر

19-خواب می بینم که معلم هایم برای اینکه نمره بد گرفتم از دست من عصبانی هستند. بلی خیر

20-اگر نتوانم درست سئوال معلم را جواب بدهم، بغض گلویم را می گیرد و گریه می کنم. بلی خیر

21-در راه مدرسه تا خانه بعضی وقتها نگران می شوم که نکند معلم امروز امتحان بگیرد. بلی خیر

22-در زمان امتحانات اشتهایم کم می شود ونمی توانم غذا بخورم. بلی خیر

23-قلبم همیشه تند و زیاد می زند. بلی خیر

24-همیشه بی دلیل می ترسم. بلی خیر

25-به علت اینکه کثیف نشوم در جاهای شلوغ نمی روم. بلی خیر

26-همیشه فکرهای بدی برایم به وجود می آید باعث می شود سر درد بگیرم. بلی خیر

27-شبهای امتحان نمی توانم درست بخوابم. بلی خیر

28-فکر می کنم ممکن است همکلاسی هایم موقع حرف زدن مرا مسخره کنند. بلی خیر

29-قبل از امتحان خوابهای وحشتناک می بینم. بلی خیر

احساس دلهره و نگرانی دارم. بلی خیر

31-اگر سئوالی برایم پیش بیاید که بخواهم از معلم بپرسم از دوستانم می خواهم که آن سئوال را بپرسند. بلی خیر

32-کتاب و دفترم را برای اینکه به آن دست کثیفی نخورد هرگز به کسی نمی دهم.

بلی خیر

33-شبها نمی توانم درست بخوابم. بلی خیر

34-از اینکه دیگران روی رختخواب من بخوابند یا بنشینند بدم می آید و ناراحت می شوم. بلی خیر

35-احساس می کنم وقتی که با دیگران هستم از بودن من خوششان نمی آید. بلی خیر

36-همیشه فکر می کنم که معلم مرا تنبیه می کند. بلی خیر

37-من همیشه احساس می کنم شاد نیستم. بلی خیر

38-برای اینکه هر روز از خانواده ام دور می شوم مدرسه را دوست ندارم. بلی خیر

39-همیشه وحشت زده هستم. بلی خیر

40-احساس می کنم فکرم درست کار نمی کند. بلی خیر

41-گاهی فکرهای بدیی به مغزم می آید که نکند خواهر یا برادر کوچکتر از خودم را خفه کنم. بلی خیر

42-همیشه خواب می بینم که پدر و مادرم را از دست داده ام. بلی خیر

پرسشنامه خود سنجی اضطراب

نام:سن:جنس:میزان تحصیلات:تاریخ:

لطفا جملات زیر را با دفت مطالعه نموده و متناسب با شرایطی که دارید یکی از خانه های مقابل را علامت بزنید.

(به تصویر صفحه مراجعه شود)

مقیاس خودسنجی اضطراب({L elacs yteixna gnitar-fles L})که توسط زونگ {L w.k gnuz.197 L}ارائه گردیده است، شامل 20 ماده می باشد.پنج ماده اول، علائم عاطفی و 15 ماده بعدی علایم جنسی را مورد سنجش قرار می دهند.

پنج علامت عاطفی در این آزمون:

-مضطرب و عصبی بودن

-وحشت زدگی

-بیم

-گسیختگی ذهنی

-نگرانی

علائم جسمی این آزمون عبارتند از:

-لرزش -دردهای جسمانی -خستگی و ضعف -بی قراری -نامنظم بودن ضربان قلب -سرگیجه -احساس کسالت و کرختی -اشکال در نفس کشیدن -مورمور شدن -تهوع -سوء هاضمه تکرار ادرار -تعریق -بر افروختگی

-بی خوابی ودیدن کابوس

روش نمره گذاری:

به هریک از 20 ماده این آزمون بین 1 تا 4 نمره تعلق میگیرد و نمرات آزمون دامنه ای از 20تا 80 را دارا می باشد.جملات بصورت مثبت و منفی بوده و به تبع آن شیوه نمره گذاری نیز برای بعضی سوال ها برعکس می باشد.

زونگ(1981)با ترکیب نتایج مطالعات خود، شاخص نمره گذاری آزمون با به شرح زیر بیان نموده است: نمره زیر 45 نشان دهنده عادی بودن فرد است بدین معنا که اضطرابی وجود ندارد. نمره 59-45 نشان دهنده اضطراب کم یا متوسط می باشد. نمره 74-60 نشان دهنده اضطراب بسیار شدید می باشد. نمره بیش از 75 اضطراب بسیار شدید را نشان می دهد.

از نظر زونگ نقطه برش یا مقطع عرضی {L ffotuc ytidibrom L}نمره 45 می باشد.

کليه حقوق برای پرتال علوم انسانی محفوظ است