جستجو در   
امکانات

مقایسه برخی مهارتهای روانی تکواندوکاران زن برتر و غیربرتر
پدیدآورنده : مرادی، محمد رضا-جعفری، اکرم-رفیعی نیا، پروین
بازدید : 397
تاریخ درج : 1386/7/24
منبع :

 
دانشنامه پرتال علوم انسانی و اسلامی :: مدیریت :: کنترل :: مقایسه برخی مهارتهای روانی تکواندوکاران زن برتر و غیربرتر

مقایسه برخی مهارتهای روانی تکواندوکاران زن برتر و غیربرتر


چکیده:هدف از پژوهش حاضر عبارت است از مقایسه برخی مهارتهای روانی تکواندوکاران زن برتر و غیربرتر.جامعه آماری این تحقیق را تمامی دختران تکواندوکار شرکت کننده در مسابقات انتخابی تیم شهر تهران در سال 1384 تشکیل می دهد که جمعا 152 نفر بودند.از میان نفرات اول تا سوم وزنهای هشت گانه، 15 نفر به صورت هدفمند تکواندوکار برتر و 15 نفر به صورت تصادفی ساده از میان تکواندوکارانی که به مقامی دست نیافته بودند افراد غیربرتر انتخاب شدند.به منظور جمع آوری اطلاعات از پرسشنامه ارزیابی مهارتهای روانی انستیتوی ورزش استرالیای جنوبی (ISAS) استفاده شد.نتایج بیانگر پایین تر بودن مهارت انگیزش(5% P) و بالاتر بودن مهارتهای تمرکز و تصویرسازی ذهنی(5% p) در افراد برتر است.در دیگر مهارتهای روانی بین افراد برتر و غیربرتر تفاوت معناداری مشاهده نشد(5% P) .با توجه به این یافته ها می توان گفت تمرکز و تصویرسازی در موفقیت تکواندوکاران اهمیت بیشتری دارند و شایسته است در برنامه ریزی و آماده سازی تکواندوکاران در رقابتها مورد توجه بیشتر مربیان و روان شناسان ورزشی قرار گیرند.

واژگان کلیدی:انگیزش، تمرکز، اعتماد به نفس، کنترل سطح انزژی روانی، تصویرسازی ذهنی، هدف گزینی، تکواندوکار برتر و غیربرتر.

(*) moc.oohay@202002irafaJ:liam-E

مقدمه

یکی از ابعاد مهم و شاید مهم ترین بعد علمی ورزش، مبحث روان شناسی است.به طور کلی اجرای بهینه مهارتهای ورزشی به وجود سه نوع آمادگی جسمانی، مهارتی، و روانی وابسته است.از آنجا که روشهای مختلف تمرینی و شیوه های اجرای مهارت، تکامل یافته اند و فاصله بین قهرمانان به چند هزارم ثانیه و چند میلی متر کاهش پیدا کرده است، به نظر می رسد تفاوت عملکرد قهرمانان بیش از هر زمانی به آمادگی روانی آنها مربوط باشد 3 .

با پیشرفت علم روان شناسی، بحث مهارتهای روانی در اجرای مهارتهای ورزشی از اهمیت بسزایی برخوردار شده است.قبلا به اهمیت آماده سازی جسمانی تأکید می شد، در حالی که امروزه روان شناسان ورزشی، مربیان، و ورزشکاران هر چه بیشتر برآماده سازی روانی توجه و تأکید

می کنند 17 .همچنین استفاده از مهارتهای روانی، پیشرفت قابل ملاحظه ای در عملکرد ورزشکاران حرفه ای، المپیک، و سطوح دانشگاهی به وجود آورده است 26 .

به عقیده هکر(2000)اغلب، کمبودهای روانی است که ورزشکاران نخبه را از اجرای بهینه در تمرین و مسابقات باز می دارد، نه اشتباهات و کمبودهای فیزیکی 16 .به نظر لئون(2002) بیشترین عامل در موفقیت یا عدم موفقیت ورزشکاران نخبه و غیر نخبه به عوامل روانی انها مربوط است 21 .

جانگ(2000)در تحقیقی درباره فوتبالیستهای حرفه ای نشان داد هم داشتن عملکرد جسمانی عالی و هم داشتن مهارتهای روانی در سطح بالا برای عملکرد مناسب لازم است.به نظر وی ورزشکارانی که سطوح عملکرد متفاوتی دارند احتمالا سطوح مهارتهای روانی متفاوتی نیز دارند.تعیین عوامل روانی مؤثر بر عملکرد فوتبالیستها اطلاعات مفیدی را برای آماده سازی ورزشکاران در رقابتها فراهم می آورد 19 .وینتر(1993)به منظور مقایسه مهارتهای روانی ورزشکاران پرسشنامه ای طراحی کرد که شامل 6 مهارت روانی انگیزش، تمرکز، اعتماد به نفس، کنترل حالتهای روانی، تصویرسازی ذهنی، و هدف گزینی است 30 .

انگیزش به مجموعه ای از عوامل شخصیتی و متغیرهای اجتماعی گفته می شود و زمانی که وظیفه ای بر عهده فرد گذاشته می شود و نیز هنگامی که در جریان شرکت در مسابقه یا تلاش برای کسب برتری، با دیگران مقایسه و ارزشیابی می شود، موجبات شرکت فرد را در آن فعالیت فراهم می سازد 24 .

ریس و همکاران(2001)معتقدند مهم ترین عامل دخیل در ورزشها لذت درونی از تمرین جسمانی است و ورزشکاران در مقایسه با غیرورزشکاران انگیزه پیشرفت بالاتری دارند 23 .البته تبیین ارتباط بین برانگیختگی و عملکرد ورزشی غالبا، براساس فرضیه U معکوس یرکس و دادسون و نظریه برانگیختگی بهینه است 20 .

تمرکز فعالیتی شناختی است برای نگهداری کانون توجه ذهنی و بدنی در اجرای تکلیف حرکتی؛همچنین آن را توانایی ورزشکار در توجه به مرتبطترین محرک(مانند حرکت بازیکن مقابل) تعریف کرده اند 18 .تمرکز یکی از مهارتهای اساسی و لازم در عملکرد بهینه ورزشی است.تمرکز در حقیقت، توجه باریک شده یا تثبیت توجه بر محرک مورد نظر و قدرت حفظ آن است.به عبارت دیگر، تمرکز عبارت است از توان نگهداری توجه بر محرک انتخاب شده در زمان معین و معمولا آن را ظرفیت توجه می نامند 26 .

نتایج بررسی کر و کاکس(1991)بیانگر آن است که سبکهای توجه بازیکنان موفق از سبکهای بازیکنان ضعیف تر متفاوت است.بازیکنان موفق محیطشان را کمتر«شلوغ»تصور می کنند و به نظر می رسد در محدود کردن توجه بهتر عمل می کنند. بازیکنان موفق راهبردهای آمادگی روان شناسی را قبل و طی بازی بسیار گسترده تر از بازیکنان دیگر به کار می گیرند و در هنگام فعالیت ورزشی بیشتر به راهبردهای شناختی به شکل تمرکز و برنامه ریزی توجه دارند تا به راهبردهای تعدیل برانگیختگی 20 .

اعتماد به نفس درجه ای از اطمینان به توانایی خود در لحظه ای خاص برای اجرای عمل است.اعتماد به نفس به قابلیتها، مهارتهای فرد و شیوه اجرای تکلیف بستگی دارد 7 .یکی از مطالعات نشان می دهد ورزشکارانی که نمره بالایی در نگرانی از اشتباهات

به دست آورده اند، اضطراب و تفکر منفی بیشتری قبل از رقابت، اعتماد به نفس پایین تر در ورزش، مشکل بیشتر در تمرکز و همچنین واکنشهای منفی به اشتباهات دارند.از طرفی ورزشکارانی که در رقابتها بیشتر شکست را تجربه کرده بودند، اعتماد به نفس پایین تری در زمینه های ورزشی نشان دادند 22 . همچنین ورزشکاران موفق در مسابقات اعتماد به نفس بیشتری دارند و همین امر هم به موفقیت آنها کمک می کند 15 .

هدف گزینی به مفهوم داشتن برنامه ای منظم و طبقه بندی شده از نظر ترتیب اهداف و تلاش در راه رسیدن به آنهاست.این مهارت به ورزشکار و مربی کمک می کند تا هدف و راه موفقیت آمیز رسیدن به هدف را بشناسد.از سوی دیگر، هدف گزینی، ارزیابی کیفیت و میزان پیشرفت را امکان پذبر می سازد 25 .رابرتز و همکاران(1998)نشان دادند ورزشکارانی که از این مهارت استفاده می کنند از اضطراب کمتر، تمرکز بهتر، اعتماد به نفس بیشتر و عملکرد مطلوب تری برخوردارند.بهترین عملکرد، زمانی حاصل می شود که ورزشکار برای خود، هدف تعیین کند و چگونگی دستیابی به آن را در هر جلسه تمرین و در هر مسابقه ارزیابی نماید 25 .

تصویرسازی ذهنی عبارت است از تجسم یک موقعیت.این روش به شیوه های گوناگون در بهبود بخشیدن اجرا به کار رفته است.این شیوه در تمرین ذهنی مهارتها یا مرور عملکردهای برجسته و شاخص قبلی به کار می رود.با یادآوری حس حرکتی مرتبط با عملکرد متعالی، ورزشکار به تکرار آن حرکت و بهبود آن امیدوار می گردد 7 .فلیچر(2001)در تحقیق خود دریافت ورزشکاران غیربرتر روشهای آرامش دهی را به کار می برند تا شدت اضطراب خود را به حد مناسب و قابل کنترل پایین آورند، به طوری که آنها را قادر سازد علایم اضطراب را برای عملکرد، مفیدتر تفسیر کنند و اعتماد به نفس بیشتری داشته باشند.در بررسی دیگر معلوم شد شناگران نخبه از تصویرسازی ذهنی در تسهیل عملکرد استفاده می کنند.در مطالعه ای دیگر معلوم شد گلف بازها تصویرسازی ذهنی را برای کاهش هیجانات و شناختهای منفی به کار می بردند که به بهبود عملکرد می انجامد 13 .

کنترل سطح انرژی روانی به مفهوم کنترل افکار، احساسها و در واقع آگاهی یافتن بر بخشی از فعالیتهای ذهنی و درونی در جریان رویدادی مهم است 12 .برای انجام هر چه بهتر مهارت، لازم است ورزشکاران، محدوده بهینه و مطلوب انرژی روانی در ورزشهای مختلف متفاوت است.در برخی ورزشها نظیر وزنه برداری، قایقرانی، و دو میدانی ورزشکاران به آمادگی جسمانی مناسب و انرژی روانی بالایی نیاز دارند.این ورزشها جزء مهارتهای ساده و درشت اند، در نتیجه سطح بهینه و مطلوب انرژی روانی در آنها بیشتر است.در مقابل، در ورزشهایی مثل تیراندازی، گلف، و بولینگ که جزو مهارتهای پیچیده و ظریف اند، تنش و فشار روانی زیاد ممکن است برعملکرد ورزشی اثر منفی داشته باشد.این ورزشها به کنترل عضلانی دقیق و بنابراین احساس آرامش، خود کنترلی و آسودگی نیاز دارند 30 .

اصلانخانی و شهیدی(1375)در مقایسه ویژگیهای روان شناختی دانشجویان ورزشکار و غیرورزشکار دریافتند شرکت در فعالیتهای بدنی و ورزشی با رشد مهارتهای روانی مورد مطالعه رابطه مثبت دارد.در همه مهارتهای روانی موجود در این تحقیق، اختلاف معنی داری بین گروه ورزشکار و

غیرورزشکار مشاهده شد و در همه مهارتهای روانی، ورزشکاران بالاتر از غیرورزشکاران بودند، به غیر از مهارت انگیزش که اختلاف در دو گروه معنی دار نبود 1 .

تقیان(1380)در پژوهش خود به این نتیجه دست یافت که میزان مهارت انگیزش در بازیکنان غیربرتر به طور معناداری بیشتر از بازیکنان برتر است، ولی دیگر مهارتهای روانی شامل تمرکز، اعتماد به نفس، کنترل حالتهای روانی، تصویرسازی ذهنی و هدف گزینی در بازیکنان برتر به طور معناداری بیشتر از بازیکنان غیربرتر بود 2 .

میهن دوست(1380)، مهارتهای روانی والیبالیستهای پسر نخبه و غیرنخبه را مقایسه کرد. نتایج این تحقیق نشان داد بازیکنان نخبه در تمامی مهارتها به طور معنی داری برتر از غیرنخبه ها بودند 4 .

واعظ موسوی و سمندر(1380)، تحقیقی را به منظور ایجاد هنجار و نیمرخ مهارتهای روانی رشته های مختلف ورزشی طی پرسشنامه ISAS انجام دادند.براساس نتایج به دست آمده، نمره کنترل حالات روانی ورزشکاران رشته های رزمی از رشته های دیگر بیشتر است، در حالی که در بوکسورها نمره انگیزش آنها تا حد زیادی بالاست 5 .

هادی(1381)، با استفاده از پرسشنامه ISAS ، مهارتهای روانی بازیکنان نخبه رشته های منتخب ورزشی شرکت کننده در مسابقات پسر مدارس متوسطه سراسر کشور را مقایسه کرد.طبق نتایج به دست آمده، بین مهارتهای روانی بازیکنان رشته های انفرادی و گروهی، تفاوت معنی داری وجود ندارد. بین مهارتهای انگیزش، اعتماد به نفس، تمرکز، تصویرسازی ذهنی، و هدف مندی بازیکنان رشته های مختلف تفاوت معنی داری وجود ندارد.در نهایت، بین مهارت کنترل سطح انرژی روانی بازیکنان نخبه رشته های مختلف، تفاوت معنی داری وجود ندارد 3 .

مطالعات زیادی درباره مهارتهای روانی ورزشکاران در رشته های مختلف ورزشی انجام شده است، ولی این تحقیقات در زمینه ورزشهای رزمی بسیار اندک است.ویزر و همکاران(1995)به این نتیجه دست یافتند که ورزشهای رزمی به واسطه به کارگیری فعالیتهای بدنی، تجزبه گروهی، آموزش آرامش دهی، تمرکز، جرأت، جهت مندی، و صداقت در ارتباط خود پنداره افراد را افزایش می دهند 29 .

بل و چانگ(2002)آثار تمرینات تکواندو را بر خود پنداره زنان مطالعه کردن و در خود پنداره کلی و زیر مقیاسهای آن-یعنی هویت جسمانی و اجتماعی، و رضایت-تفاوتهای معناداری یافتند.بل و چانگ آثار آموزش تکواندو را بر شخصیت بررسی کردند.آنان پی بردند ورزش تکواندو علاوه بر تمرین جسمانی به تمرکز، خود کنترلی، و خویشتنداری می انجامد.

محققان دیگر بیان می کنند تمرینات تکواندو فواید روان شناختی زیادی دارد، از جمله افزایش عزت نفس، خود پنداری، استقلال فردی، توانایی به عهده گرفتن نقش رهبری، و کاهش پرخاشگری و اضطراب.از تمرینات تکواندو می توان در برنامه روان درمانی نیز استفاده کرد 8 .

با توجه به تحقیقات انجام شده هدف از انجام این پژوهش عبارت است از بررسی برخی عوامل روانی مؤثر بر موفقیت تکواندوکاران زن شرکت کننده در رقابتهای انتخابی تیم شهر تهران تا با به دست آوردن اطلاعات جامعی از سطح مهارتهای روانی تکواندوکاران غیربرتر و مقایسه آن با تکواندوکاران برتر به نقاط ضعف موجود در آمادگی روانی آنان

پی برد و مربیان با لحاظ کردن برنامه های تمرینی آمادگی روانی برای ورزشکاران، آنان را در دستیابی به اوج اجراهای ورزشی یاری دهند.

روش شناسی

جامعه آماری این تحقیق را تمامی دختران تکواندوکار شرکت کننده در مسابقات انتخابی تیم شهر تهران در سال 1384 جهت شرکت در مسابقات کشوری تشکیل می دهد که جمعا در 8 وزن، 152 نفر بودند.از میان نفرات اول تا سوم اوزان هشت گانه(24 نفر)تعداد 15 نفر که حاضر به همکاری و تکمیل پرسشنامه شدند به صورت هدفمند افراد برتر تحقیق، و 15 نفر به صورت تصادفی ساده از میان سایر تکواندوکارانی که به مقامی دست نیافتند افراد غیربرتر تحقیق انتخاب شدند.

ابزار جمع آوری اطلاعات

به منظور مقایسه مهارتهای روانی آزمودنیها از پرسشنامه ارزیابی مهارتهای روانی انستیتوی ورزش استرالیای جنوبی (ISAS) استفاده شد.این پرسشنامه را دو روان شناسی استرالیایی به نامهای گراهام وینتر و کتی مارتین(1993)طراحی کردند و دارای 60 سؤال 5 گزینه ای است که براساس مقیاس لیکرت ارزش گذاری شده است.6 مهارت روانی اندازه گیری شده در این پرسشنامه عبارت اند از انگیزش، تمرکز، اعتماد به نفس، کنترل حالتهای روانی، تصویرسازی ذهنی، و هدف گزینی.تا قبل از سال 1379 در چندین پژوهش از این پرسشنامه استفاده شد بدون اینکه روایی و پایانی آن تعیین شود.

واعظ موسوسی(1379)در تحقیق خود از این پرسشنامه برای ورزشکاران تیمهای ملی کشور و اعزامی به مسابقات المپیک سیدنی استفاده کرد و روایی و پایایی آن را محاسبه نمود.وی گزارش کرد بین پرسشهایی که انگیزش، تمرکز، اعتماد به نفس، کنترل حالتهای روانی، تصویرسازی ذهنی، و هدف گزینی را می سنجد هماهنگی درونی وجود دارد و کمترین ضریب پایایی 6901/0 و بیشترین آن 8923/0 است 6 در تحقیق مذکور نیز بالاترین و پایین ضریب پایایی 6850/0 و 9024/0 به دست آمد.

روش اجرا

روش انجام این پژوهش از نوع توصیفی است که به منظور بررسی مقایسه ای مهارتهای روانی بین دو گروه دختران تکواندو کار برتر و غیربرتر شهر تهران انجام شد.پس از انجام رقابتهای انتخابی تیم شهر تهران، برای انجام این پژوهش، ابتدا توضیحاتی راجع به هدف پژوهش و روش تکمیل پرسشنامه به آزمودنیها داده شد.بعد از آن پرسشنامه مذکور توزیع و توسط آزمودنیها تکمیل گردید.آنها همچنین پرسشنانه حاوی سؤالاتی راجع به سن، سابقه فعالیت در رشته تکواندو، و مقام کسب شده خود را در رقابتهای تیم شهر تهران در سال 1384 تکمیل کردند. بعد از جمع آوری اطلاعات، با توجه به کسب مقام یا عدم کسب مقام در رقابتهای تیم شهر تهران، تکواندوکاران به دو گروه برتر و غیربرتر تقسیم شدند.

نتایج داده های به دست آمده با استفاده از روشهای آمار توصیفی(میانگین، انحراف استانداد) و آمار استنباطی(آزمون t) تجزیه و تحلیل شد. همچنین به منظور بررسی تفاوت متغیرهای مهارت روانی در دو گروه افراد برتر و غیربرتر از آزمونهای t گروههای مستقل استفاده شد.

نتایج

جدول 1 شاخصهای توصیفی متغیرها در گروه

(به تصویر صفحه مراجعه شود)

افراد برتر و غیربرتر را نشان می دهد.همان گونه که در نتایج مشاهده می شود، در گروه افراد برتر بالاترین میانگین(40/43)در بین متغیرهای مهارت روانی مربوط به متغیر تصویرسازی ذهنی و پایین ترین میانگین(27/38)مربوط به متغیر کنترل حالتهای روانی است.در گروه افراد غیربرتر، بالاترین میانگین(25/46)در بین متغیرهای مهارت روانی مربوط به متغیر انگیزش و پایین ترین میانگین (94/25)مربوط به متغیر تصویرسازی ذهنی است.

نتایج مربوط به آزمون t در مورد مقایسه میانگین متغیرهای مهارت روانی دو گروه در جدول 2 نشان داده شده است که بیانگر تفاوت معنادار(05/0 p) متغیر انگیزش در دو گروه است و پایین تر بودن انگیزش در گروه افراد برتر و بالاتر بودن آن در گروه افراد غیربرتر را نشان می دهد.همچنین در متغیرهای تمرکز و تصویرسازی ذهنی بین دو گروه تفاوت معناداری(01/0 p وجود دارد.این تفاوت نشان دهنده بالا بودن میزان تمرکز و تصویرسازی ذهنی در افراد برتر و پایین بودن آنها در افراد غیربرتر است.تفاوت معناداری در دیگر متغیرهای روانی بین افراد برتر و غیربرتر مشاهده نشد.

جدول 1.شاخصهای توصیفی افراد برتر و غیربرتر

جدول 2.نتایج آزمون t برای مقایسه میانگین مهارت روانی در دو گروه افراد برتر و غیربرتر

بحث و نتیجه گیری

هدف از انجام این پژوهش عبارت است از مقایسه برخی مهارتهای روانی مؤثر در موفقیت تکواندوکاران زن شرکت کننده در رقابتهای انتخابی تیم شهر تهران.نتایج پژوهش حاضر، بیانگر تفاوت معنادار(05/0 p) در متغیر انگیزش بین دو گروه است که پایین تر بودن انگیزش در گروه افراد برتر و بالاتر بودن آن در گروه افراد غیربرتر را نشان می دهد.

اصلانخانی و شهیدی(1375)در تحقیق خود نشان دادند بین ورزشکاران و غیرورزشکاران در مهارت انگیزش اختلاف معناداری وجود ندارد 1 . همچنین تقیان(1380)نیز در مقایسه مهارتهای روانی بازیکنان والیبال دختر برتر و غیربرتر به این نتیجه دست یافت که میزان مهارت انگیزش در بازیکنان غیربرتر به طور معناداری بیشتر از بازیکنان برتر است 2 .

مغایر با یافته های پژوهش حاضر، کر و کاکس (1991)ضمن بررسی عوامل روان شناختی مؤثر در اسکواش، به این نتیجه دست یافتند که بازیکنان موفق در مقایسه با بازیکنان غیرموفق سطوح برانگیختگی بالاتری دارند.

تبیین ارتباط بین برانگیختگی و عملکرد در ورزش غالبا، براساس فرضیه U معکوس یرکس و دادسون و سپس نظریه برانگیختگی بهینه بوده است. طبق این فرضیه برانگیختگی متوسط به بالاترین سطح عملکرد می انجامد؛بنابراین انگیزش بسیار بالا نمی تواند به بهبود عملکرد بیانجامد.از طرفی بسیاری از دانشمندان براین باورند که تنها یک عامل یا انگیزه، سبب بروز رفتار نیست بلکه انگیزه های مختلف باعث گرایش به امر ورزش می شوند که مهم ترین آنها عبارت اند از کسب لذت، احساس ارزشمندی، و تمایل به تعلق گروهی 26 .

همچنین در متغیرهای تمرکز(05/0 P) و تصویرسازی ذهنی(01/0 P) بین دو گروه تفاوت معناداری وجود دارد که این تفاوت نشان دهنده بالا بودن میزان دو متغیر تمرکز و تصویرسازی ذهنی در افراد برتر و پایین بودن آنها در افراد غیربرتر است. مطابق با یافته های پژوهش حاضر، نتایج مطالعه تقیان (1380) 2 ، میهن دوست(1380) 4 و اصلانخانی و شهیدی(1375) 1 نشان می دهد مهارت روانی تمرکز و تصویرسازی در بازیکنان برتر به طور معناداری بیشتر از بازیکنان غیربرتر است.بین مهارت تمرکز و تصویرسازی ذهنی ارتباط بسیار نزدیکی وجود دارد چون ورزشکاران، زمانی بیشتر از تمرین تصویرسازی ذهنی استفاده خواهند کرد که در حالت آرامش، آگاهی و توجه کافی باشند یا به عبارت دیگر، تمرکز داشته باشند 26 .دیده شده ژیمناستهای نخبه نسبت به ژیمناستهای غیرنخبه از تمرکز بالاتری برخورداند.به نظر محققان این ژیمناستها ابتدا مهارتهای پایه را یاد می گیرند و در آن به تبحر می رسند و بعد این مهارتهای پایه به مهارتهای پیشرفته و ترکیبی تبدیل می شود و هر چه سطح مهارتها بالاتر رود به تمرکز بیشتری نیاز است 28 .

تصویرسازی ذهنی طی مسابقه به ورزشکاران کمک می کند تا تمرکزشان را حفظ کنند، در رابطه با عملکردشان اعتماد به نفس پیدا کنند، و در کنترل انگیزه شان موفق باشند.این موضوع، از این ایده حمایت می کند که تصویرسازی ذهنی عملکرد ورزشکاران را افزایش می دهد و در برنامه تمرینی مهارت های روانی، مؤثر واقع می شود 14 .ویلی (1988)معتقد است ورزشکار ماهر، تصاویر ذهنی خود را ماهرانه می سازد، تحت کنترل می گیرد و آن را در راه رسیدن به اهداف از پیش تعیین شده

دستکاری تعدیل می کند 27 .تصویرسازی، اجرای ورزشی را در گروه وسیعی از ورزشها مثل بسکتبال، فوتبال، هاکی، شیرجه و گلف بهبود می بخشد.تمرینات تصویرسازی به تنهایی یا به صورت مکمل تمرین بدنی برای هر دو گروه ورزشکاران نخبه و مبتدی مؤثر است.تصویرسازی، به دلایل متعددی مورد استفاده قرار گرفته است که بهبود اجرا را می توان رایج ترین و موجه ترین انگیزه برای کاربرد آن دانست 10 .محققان دریافتند 99 درصد ورزشکاران المپیکی کانادا، قبل از المپیک 1984، از تصویرساری استفاده کرده اند و کاربرد آن، به مقدار زیادی در تسهیل اجرای ورزشی آنان مؤثر بوده است 9 .از طرفی به عقیده برخی روان شناسان رد ورزشهای انفرادی، اجرای ورزشکار قابل کنترل است و تمرین ذهنی محور انجام دقیق این مهارت قرار می گیرد 3 .

هال و رودگرس(1990)ورزشکاران نخبه و غیرنخبه را در رابطه با چگونگی استفاده از تصویرسازی ذهنی مقایسه کردند.پس از بررسیهای انجام شده به این نتیجه رسیدید که سطح توانایی ورزشکاران، همیشه با سطح رقابت آنها تناسب ندارد و ورزشکاران موفق در رقابتها تصویرسازی ذهنی را طی مسابقه، بیشتر از تمرین استفاده می کنند و تصویرسازی ذهنی را درست قبل از مسابقه به کار می برند 17 .اکثر ورزشکاران عقیده داشتند تصویرسازی ذهنی در مسابقه، مؤثر و مهم است و اکثر ورزشکاران از تصویرسازی ذهنی جهت بهبود عملکرد خود طی مسابقات در فصل مسابقه بیشتر استفاده می کردند 14 .

همان طور که بین سطح مهارت جسمانی افراد تفاوت وجود دارد، ممکن است سطح مهارت در تمرکز و ایجاد تصاویر واضح و کنترل شده نیز گوناگون باشد که این امر در موفقیت ورزشکار در مسابقات بیشتر نمود پیدا می کند.رشته تکواندو از جمله رشته هایی است که ورزشکار باید در هنگام مسابقه با تمرکز بسیار زیادر بر کوچک ترین حرکت حریف دقت داشته باشد تا بتواند در فرصت مناسب فنون حمله را اجرا کند و امتیاز بگیرد و با هر اجرای فنی حریف، فنون دفاعی و ضد حمله را به کار گیرد تا مانع امتیاز گرفتن وی شود؛لذا تمرکز بالا و همچنین انجام تمرینات تصویرسازی جهت افزایش قدرت پیش بینی و بالا بردن سرعت عمل و عکس العمل به هنگام رقابت، در موفقیت تکواندوکاران اهمیت دارد.

نتایج بررسی فیچر(2001)نشان داد ورزشکاران برای بهبود عملکرد خود باید از بازسازی فنون شناختی شامل هدف گزینی و تصویرسازی ذهنی برای کاهش اضطراب پیش از رقابت استفاده کنند.در مطالعه ای دیگر بازیکنان گلف تصویرسازی ذهنی را برای کاهش هیجانها و شناختهای منفی به کار بردند که منجر به بهبود عملکرد شد 13 .

با توجه به اینکه بین تکواندوکاران برتر و غیربرتر تفاوت معناداری در سایر مهارتهای روانی وجود نداشت و تقریبا در یک سطح قرار داشتند، شاید بتوان گفت احتمالا این مهارتهای روانی در جایگاه دوم اهمیت قرار دارند؛هرچند در تحقیقات متعدد تفاوت معناداری بین اعتماد به نفس، کنترل سطح انرژی روانی و هدف چینی در ورزشکاران نخبه و غیرنخبه گزارش شده است 2، 3، 5، 11 ؛اما باید توجه داشت همان گونه که در هر رشته ورزشی شرایط خاصی وجود دارد و نیازهای روانی و فیزیولوژیکی ویژه ای را می طلبد و در موفقیت ورزشکاران هر رشته عوامل روانی و فیزیولوژیکی

ویژه ای نقش تعیین کننده تری دارند، احتمالا در رشته تکواندو داشتن قدرت تمرکز بالا و توانایی تصویرسازی و تمرین آن، در موفقیت تکواندوکاران در هنگام مسابقات نقش مهم تری دارد.با توجه به اینکه رقابتهای تکواندو بین 2 نفر انجام می گیرد، تکواندوکاری موفق تر است که بتواند از حریفش امتیاز بگیرد و مانع امتیاز گرفتن وی شود.لذا، دقت و تمرکز بر حرکات حریف و واکنش بموقع و همچنین اجرای فنون حمله در فرصت مناسب و پیش بینی حرکات حریف، در اجرای مؤثر و موفق ضربات نقش مهمی دارد.با توجه به این موضوع و یافته های پژوهش حاضر می توان گفت داشتن تمرکز و تصویرسازی بالا در موفقیت ورزشکاران این رشته در رقابتها نقش مهم تری دارند از سوی دیگر، این دو مهارت بر یکدیگر اثر متقابل دارند.در جریان تجسم، ورزشکار تمرکز خود را بهبود می بخشد و برای تصویرسازی مؤثر لازم است قوه تمرکز را تقویت کند.البته نمی توان نقش دیگر مهارتهای روانی را نادیده گرفت چرا که آنها نیز به نوعی در موفقیت تکواندوکاران سهیم اند، اما می توان گفت نقش تمرکز و تصویرسازی طی رقابتهای تکواندو مهم تر و ضروری تر است.

یافته های پژوهش حاضر بیانگر اهمیت این دو متغیر روان شناختی در موفقیت تکواندوکاران است که شایسته است در برنامه ریزی و آماده سازی ورزشکاران در رقابتها مورد توجه مربیان و روان شناسان ورزشی قرار گیرد.

(به تصویر صفحه مراجعه شود)

منابع

(1).اصلانخانی، م.، ش.شهیدی، 1378.«بررسی و مقایسه برخی از ویژگیهای روان شناختی دانشجویان دختر و پسر ورزشکار و غیرورزشکار در دانشگاههای منتخب تهران»مجله حرکت، (3)، 78-57.

(2).تقیان، ف، 1380.«مقایسه برخی از مهارتهای روانی بازیکنان والیبال دختر برتر و غیربرتر»، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت معلم.

(3).هادی، ع.، 1381.«مقایسه مهارتهای روانی بازیکنان نخبه رشته های منتخب ورزشی شرکت کننده در مسابقات پسر مدارس متوسطه سراسر کشور»پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس تهران.

(4).مهین دوست، ه، 1380.«مقایسه مهارتهای روانی والیبالیستهای نخبه و غیرنخبه».پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت معلم تهران.

(5).واعظ موسوی، م.، غ.سمندر، 1381.هنجار مهارتهای روانی در مردان نخبه شش ورزش»، حرکت، (9)، 72-61.

(6).واعظ موسوی، م، 1379.«تعیین اعتبار و پایایی سه پرسشنامه آمادگی روانی»، پژوهشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی.

(7).وست، د، چ.بوچر، 1375.مبانی تربیت بدنی و ورزش.مترجم:آزاد، 1.انتشارات کمیته ملی المپیک جمهوری اسلامی ایران، 334.

(به تصویر صفحه مراجعه شود)

کليه حقوق برای پرتال علوم انسانی محفوظ است