جستجو در   
امکانات

بررسی وضعیت محتوای درس تربیت بدنی در مدرسه های راهنمایی دخترانه کشور و ارائه الگوی پیشنهادی
پدیدآورنده : مهر علی زاده، یدالله-سپاسی، حسین-مشرف جوادی، بتول-شفیع نیا، پروانه
بازدید : 724
تاریخ درج : 1386/7/17
منبع :

 
دانشنامه پرتال علوم انسانی و اسلامی :: علوم قرآن و حدیث :: تربیت :: بررسی وضعیت محتوای درس تربیت بدنی در مدرسه های راهنمایی دخترانه کشور و ارائه الگوی پیشنهادی

بررسی وضعیت محتوای درس تربیت بدنی در مدرسه های راهنمایی دخترانه کشور و ارائه الگوی پیشنهادی


چکیده:هدف این تحقیق، بررسی وضعیت محتوای درس تربیت بدنی در مدرسه های راهنمایی دخترانه ایران بود.طراحی الگویی براساس نظر سنجی از دبیران تربیت بدنی و مطالعه محتوا در مدرسه های برخی از کشورها هدف دیگر این تحقیق را تشکیل داد.نمونه ها که شامل 700 دبیر تربیت بدنی زن بودند، از بین تمام استانها که طبق شرایط جغرافیایی به پنج منطقه تقسیم شده بودند، به شیوه نمونه گیری تصادفی خوشه ای چند مرحله ای انتخاب شدند.از پرسشنامه بریا نظرسنجی دبیران تربیت بدنی مدرسه های راهنمایی استفاده شد.ضریب پایایی پرسشنامه 96/0- r در سطح 05/0 p معنادار بود و اعتبار این ابزار، به روش اعتباریابی سازه ای معنادار گزارش شد.نتایج توصیفی اطلاعات نشان دادند که دبیران تربیت بدنی در مناطق پنج گانه، متغیرهای تحقیق محتوای درس تربیت بدنی(آمادگی جسمانی، مهارتهای ورزشی، مفاهیم حیطه شناختی و حیطه عاطفی)را متوسط ارزیابی کردند.نتایج برخی از سؤالات باز پاسخ نشان دادند که دبیران فرصت کافی برای تدریس محتوای درس تربیت بدنی را در ساعت موظف ندارند.علاوه بر این، نتایج نشان دادند که محتوای آموزشی درس تربیت بدنی در تمام مدرسه های راهنمایی دخترانه کشور یکسان ارائه نمی شود.نتایج تحلیل فرضیه های تحقیق نشان دادند که بین دیدگاه دبیران تربیت بدنی مدرسه های راهنمایی دخترانه کشور نسبت به درس تربیت بدنی در مناطق پنج گانه، تفاوت معناداری وجود دارد. به بیان دیگر، بین دیدگاههای دبیران تربیت بدنی مدرسه های راهنمایی دخترانه کشور نسبت به مؤلفه های محتوای درس تربیت بدنی(آمادگی جسمانی، مهارتهای ورزشی، مفاهیم حیطه عاطفی)تفاوت معناداری وجود دارد. نهایتا، براساس مبانی نظری تحقیق و نتایج اطلاعات به دست آمده از نظرسنجی دبیران و یافته های دیگران و مطالعه محتوا در مدرسه های برخی از کشورها، الگویی برای استفاده دبیران و مسئولان تربیت بدنی مدرسه های راهنمایی دخترانه کشور پیشنهاد شد.

واژگان کلیدی:درس تربیت بدنی، حیطه روانی-حرکتی، حیطه نشاختی، حیطه عاطفی، مدرسه راهنمایی

*moc.oohay@isapesniessoH:liamE

مقدمه

تعلیم و تربیت از جمله عاملهای مهم در پیشرفت و توسعه هر کشور در زمینه های گوناگون به شمار می رود.هدف نهایی آموزش و پرورش، ایجاد فرصتهای مناسب برای توسعه و تقویت نیروهای بالقوه افراد جامعه است.نظام آموزش و پرورش علاوه بر رشد ذهنی دانش آموزان، وظیفه پرورش استعدادهای آنان را نیز به عهده دارد.از این رو، تربیت بدنی به دلیل داشتن ماهیت پرورشی می تواند به عنوان ابزاری مکمل، مفید و مؤثر بریا پرورش افرادی سالم، فعال و متعادل از نظر جسمی و روانی در مدرسه ها استفاده شود.

اهمیت تربیت بدنی در مدرسه ها عبارت است از: نقش منحصر به فرد آن در ایجاد فرصت هایی برای کسب تجربه های زندگی و اقعی از طریق توسعه آمادگی، رشد و یادگیری مهارتهای حرکتی، کسب دانش لازم درباره فعالیت بدنی(سازمان ملی ورزش و تربیت بدنی آمریکا 1 ، 2000، 20).از نظر انجمن تربیت بدنی کودکان 2 (2001)، مزایای تربیت بدنی مدرسه ها در امریکا آن است که هرم بر یادگیری مفاهیم شناختی و هم بر تواناییهای جسمانی دانش آموزان تأثیر می گذارد.دانش آموزانی که در دروان تحصیل تندرست و فعال هستند، برای یادگیری مفاهیم شناختی، انگیزه بیشتری از خود نشان می دهند(12).

براساس آمار معاونت نیروی انسانی وزارت آموزش و پرورش در سال 82، حدود 2 میلیون و 552 هزار دانش آموزان دختر در مدرسه های راهنمایی سراسر کشور مشغول به تحصیل بودند.چنین به نظر می رسید که این دانش آموزان باید از سلامت جسمانی و روانی لازم برخوردار باشند تا بتوانند نیروی فعال و سازنده نسل فردای جامعه را تشکیل دهند.از این رو، فراهم آوردن ابزار لازم برای ارائه این درس از جمله فضای مناسب، معلم متخصص، وسایل آموزشی، برنامه ریزی علمی در مدرسه ها به ویژه مدرسه های راهنمایی دخترانه کشور، فرصتهای مناسبی را برای بهره مندی بهینه دانش آموزان از درس تربیت بدنی فراهم می کند.

با مروری بر برنامه ریزی درس تربیت بدنی مشخص می شود که برنامه های درس تربیت بدنی در سیر تکاملی خود، الگوهای متعددی از جمله الگوی تعلیم و تربیت توسعه ای، الگوی انسان گرایانه، آمادگی جسمانی، آموزش حرکات بدنی و تعلیم و تربیت از طریق بازی را تجربه کرده اند(مشرف جوادی، 8).هر الگوی ارائه شده با چارچوب ادراکی خاص خود، آثاری بر برنامه ریزی امروز تربیت بدنی، نتیجه برداشت منطقی و تلفیق اصولی از مجموعه این الگوهاست.هدف کلی الگوهای ارائه شده، رشد و تکامل افراد تحت تعلیم از طریق فعالیت و حرکت است.هر کدام از الگوها با دیدگاهی ویژه، هدف خاصی را دنبال می کنند.در الگوی تعلیم و تربیت توسعه ای، هدف افزایش فرایند توسعه است. چارچوب ادراکی این مدل، مربوط به مرحله های تکامل رشد فرد است که توسط نظریه پردازانی مانند بلوم 3 (1956)سیمپسون 4 (1966)، هارو 5 (1972)، گلدبرگر 6 (1982)و غیره آن را ارائه کرده اند.رشد و تکامل حیطه های رفتاری(روانی- حرکتی، شناختی، عاطفی)به عنوان طرحی که این (1).lacisyhP dna tropS rof noitaicossA lanoitaN noitacudE

(2). nerdlihC rof lacisyhP fo licnuoC

(3). moolB

(4). nospmiS

(5). worraH

(6). regrebdloG

مدل را تشکیل می دهد، می تواند در برنامه ریزی درس تربیت بدنی مورد توجه قرار گیرد(جیوت 1 ، 1985) (18).

برنامه ریزی درسی، فرآیندی است مشتمل بر فعالیتهایی که ارتباط عناصر اساس برنامه درسی یعنی هدفها، محتوا، روشها و ارزشیابی را مورد بحث قرار می دهد(هاشمی مقدم، 10).این مقاله، به طور اختصاصی به برنامه محتوای درس تربیت بدنی می پردازد.محتوا وسیله ای برای تحقق هدفها، به شمار می رود، به همین دلیل ضروری است که ویژگیهای آنبا هدفهای مورد انتظار تناسب داشته باشد.محتوا باید مفاهیم و اصولی را در برگیرد که یادگیری آنها هدفهای شناختی، مهارتی، نگرشها و ارزشها را تحقق بخشد.بنابراین، محتوا مجموعه ای از مفاهیم، اصول، مهارتها، ارزشها و گرایشهایی است که برنامه ریزان به قصد تحقق هدفهای آن را انتخاب و سازماندهی می کنند(ملکی، 9).

نگاهی گذرا به وضعیت کنونی درس تربیت بدنی مدرسه ها براساس تحقیقات انجام شده(شایگان، 1373؛تابش، 1375؛شیرمحمدزاده، 1379 و دیگران)نشان می دهد که دبیران تربیت بدنی در اجرا، با مشکلاتی از قبیل فضای مناسب، معلم متخصص، وسایل آموزشی و برنامه ریزی علمی روبه رو هستند (6، 2، 5).اگرچه مرتفع کردن برخی از کمبودها نیاز به برنامه ریزیهای بلندمدت دارد، ولی آنچه اهمیت دارد و به سادگی نمی توان از آن گذشت، این است که این درس در حال حاضر در مدرسه ها به عنوان درس اجباری ارائه و تدریس می شود و دانش آموز موظف به حضور در کلاس و دادن امتحان است.اما آنچه تاکنون درباره آن پژوهشی صورت نگرفته است، برنامه ریزی برای محتوای درس تربیت بدنی با توجه به شرایط حاکم بر مدرسه های راهنمایی دخترانه کشور است.

مرور محتوای درس تربیت بدنی مدرسه های راهنمایی دخترانه، نشان از فقدان برنامه مدون و مصوب در درس تربیت بدنی دارد.ارائه محتوای درس، حکایت از تکرار آن در هر پایه تحصیلی دارد، بدون اینکه مراتب تکاملی مشخص و مدونی برای تدریس در هر پایه در نظر گرفته شده باشد.از طرف دیگر، چون اغلب دبیران چند مهارت ورزشی را براساس علاقه مندی دانش آموزان آموزش می دهند، تداوم و حفظ روند تکاملی درس توسط خود دبیران برای پایه های بعدی دشوار است.همچنین در جابه جایی دانش آوزان از مدرسه ای به مدرسه دیگر در یک استان نیزمشکلاتی به علت مدون نبودن محتوای درس تربیت بدنی برای آموزش در هر پایه برخلاف سایر درسها ملاحظه می شود.در این باره ویل گوس 2 (1984)معتقد است که محتوای درس تربیت بدنی، باید براساس اصول یادگیری به روش تکاملی و سلسله مراتبی از مبتدی تا پیشرفته تهیه و تدوین شود(27). همچنین به نظر ونی و پستی 3 (1998)، محتوای درس تربیت بدنی که خوب تدوین شده باشد، تکامل حرکتی شناختی، عاطفی و آمادگی بدنی دانش آموزان را افزایش می دهد(26).

بر پایه مطالعات انجام شده، محتوای ارائه شده درس تربیت بدنی مدرسه های راهنمایی برخی از کشورها از جمله سنگاپور، انگلستان، فیرفاکس، پولاسکی و ساکرامنتو در آمریکا علاوه بر ارائه فعالیتهای پایه ای و مهارتهای متنوع ورزشی، در آن مراتب تکاملی در آموزش نیز مورد توجه است(25، (1). tteweJ

(2). esoogliW

(3). ytsap

einnov

، 13، 21، 23).

بنابر آنچه گذشت، به نظر می رسد که برنامه ریزی برای محتوای درس تربیت بدنی در مدرسه های راهنمایی دخترانه کشور با شرایط موجود حاکم بر مدرسه ها ضرورت دارد.به همین منظور، این مقاله به بررسی وضعیت موجود درس تربیت بدنی در مدرسه های راهنمایی دخترانه کشور از دیدگاه دبیران پرداخته است.علاوه بر این، با استفاده از مبانی نظری، نتایجاین تحقیق، بهره گیری از یافته مطالعات دیگران و چگونگی محتوای ارائه شده در مدرسه های راهنمایی برخی از کشورها، الگوی پیشنهادی برای محتوای درس تربیت بدنی در مدرسه های راهنمایی دخترانه کشور که متناسب با وضعیت موجود بود، ارائه شده است.

روش شناسی تحقیق

جامعه آماری

جامعه آماری تحقیق را تمام معلمان زن تربیت بدنی مدرسه های راهنمایی دخترانه سراسر کشور تشکیل داد.براساس گزارش دفتر برنامه ریزی معونت تربیت بدنی وزارت آموزش و پرورش در سال 1382-1381، تعداد این معلمان 3220 نفر گزارش شد.

نمونه آماری

روش نمونه گیری این تحقیق خوشه ای چند مرحله ای و تصادفی است.ابتدا، استان های کشور براساس ویژگیهای جغرافیایی، منطقه ای و با نظر کارشناسان وزارت آموزش و پرورش به پنج منطقه تقسیم شدند که از هر منطقه، دو استان به عنوان نمونه آن منطقه به طور تصادفی انتخاب شد.در مجموع، 10استان نمونه این تحقیق را تشکیل دادند.از مرکز (تهران، اصفهان)، شمال و شمال شرقی(گیلان، گلستان)، جنوب و جنوب شرقی(کرمان، سیستان و بلوچستان)، شمال و شمال غربی(آذربایجان، کرمانشاه)، و جنوب و جنوب غربی(خوزستان، فارس).نمونه آماری هر استان، به نسبت جمعیت دبیران راهنمایی آن استان به طور تصادفی انتخاب شد. برای انتخاب حجم نمونه، از جدول مورگان استفاده شد.براساس این جدول، حجم نمونه هر استان با توجهبه جامعه آماری آن با احتمال خطای 5 درصد 350 نفر برآورد شد.ولی به منظور جلوگیری از افت آزمودنیها و پیشنهاد متخصصان آماری، حجم نمونه تا دو برابر افزایش یافت.بدین ترتیب، برای نمونه آماری 700 نفر تعیین شدند.

ابزار تحقیق

با توجه به اینکه پرسشنامه استانداردی، برای بررسی نگرش دبیران تربیت بدنی مدرسه های راهنمایی به منظور تعیین محتوای درس تربیت بدنی وجود نداشت، برای گردآوری اطلاعات مورد نیاز تحقیق از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شد.ضریب پایایی پرسشنامهبه روشهای بازآزمایی، تنصیف و آلفای کرونباخ به ترتیب 74/0- r و 89/0- r و 96/0- r و ضریب اعتبار پرسشنامه به روش اعتباریابی سازه ای 53/0- r تعیین شد.

پرسشنامه نظرسنجی دبیران تربیت بدنی، 29 ماده دارد که چگونگی تدریس آمادگی جسمانی و حرکتی، مهارتهای ورزشی و حیطه های شناختی و عاطفی را اندازه می گیرد.این ابزار براساس مقیاس 5 درجه ای لیکرت ساخته شد.علاوه بر این، تعداد سؤال باز پاسخ برای دستیابی به اطلاعات بیشتر برای ارائه الگوی متناسب با وضعیت موجود طرح شد که بر مبنای میانگین و درصد محاسبه شد.

(به تصویر صفحه مراجعه شود)

روش تحلیل داده ها

در این پژوهش به منظور تجزیه و تحلیل داده ها از روشهای آماری زیر استفاده شد:

1.تحلیل عاملها برای اعتباریابی پرسشنامه و تعیین عاملهای آن

2.از آماره های مرکزی(میانگین)و پراکندگی (انحراف معیار)برای توصیف داده ها

3.آزمون t همبسته، آزمون F برای تحلیل داده ها و آزمونهای شفه برای تعیین تفاوتهای میانگینها.

یافته های تحقیق یافته های توصیفی

محتوای درس تربیت بدنی در مدرسه ها شامل سه حیطه روانی-حرکتی، حیطه شناختی و حیطه عاطفی است.حیطه روانی-حرکتی از دو بخش آمادگی جسمانی و مهارتهای ورزشی تشکیل شده است. جدول 1، نتایج نظرخواهی دبیران را درباره وضعیت موجود تدریس درس تربیت بدنی در مدرسه ها نشان می دهد.براساس نتایج این جدول، دبیران تدریس آمادگی جسمانی، مهارتهای ورزشی و مفاهیم شناختی درس تربیت بدنی را متوسط ارزیابی کردند. نتایج به دست آمده از حیطه عاطفی در وضعیت موجود از نظر دبیران خوب است.

یافته های مربوط به سؤالات باز-پاسخ

دبیران دو جلسه درس تربیت بدنی را در هر هفته برای تحقق هدفهای تربیت بدنی در مدرسه ها ضروری می دانند.در حال حاضر، 81 درصد دبیران مدت 22 دقیقه را به آموزش آمادگی جسمانی و 89 درصد دبیران 34 دقیقه را به آموزش مهارتهای ورزشی اختصاص می دهند.برای تدریس مهارتهای ورزشی در یک نوبت تحصیلی، بین دبیران تربیت بدنی در شرایط موجود هماهنگی وجود ندارد.تدریس مهارتهای ورزشی دبیران از یک رشته انفرادی تا چند رشته گروهی در هر نوبت تحصیلی متفاوت است.یافته ها نشان می دهند که دبیران، پنج مهارت گروهی و انفرادی از جمله والیبال، بسکتبال، بدمینتون، تنیس روی میز و هندبال را در شرایط موجود تدریس می کنند.63 درصد از دبیران، با برنامه اجباری که در سال اول آمادگی جسمانی و در سال دوم و سوم مهارتهای ورزشی جدول 1.وضعیت موجود محتوای درس تربیت بدنی از دیدگاه دبیران مدرسه های راهنمایی

(به تصویر صفحه مراجعه شود)

تدریس شود، موافق هستند، 78 درصد از دبیران، به طور میانگین 12 دقیقه از ساعات تربیت بدنی را به تدریس مفاهیم علمی تربیت بدنی اختصاص داده اند. همچنین در زمینه حیطه شناختی، 99 درصد از دبیران با اختصاص محتوای مشخص برای حیطه شناختی در هر پایه دوره راهنمایی موافقند.

یافته های مربوط به فرضیه ها

علاوه بر ارزیابی دیدگاه دبیران، مقایسه هایی در قالب فرضیه های تحقیق بین دبیران تربیت بدنی مدرسه های راهنمایی مناطق پنج گانه، کشور انجام گرفت.

جدول 2، نتایج تحلیل واریانس یک راهه محتوای درس تربیت بدنی را از دیدگاه دبیران تربیت بدنی مناطق پنج گانه مورد تحقیق نشان می دهد.

با توجه به آماره آزمون و حداقل سطح معناداری که در این جدول ارائه شده است(05/00001/0- P ، 66/12- F می توان گفت که بین دیدگاه دبیران نسبت به محتوای درس تربیت بدنی در مناطق پنج گانه مورد تحقیق تفاوت معناداری وجود دارد.برای پی بردن به علت تفاوتها از آزمون شفه استفاده شد. جدول 3، نتایج آزمون شفه را نشان می دهد. بررسی مقایسه این جدول نشان می دهد که اتفاق نظری بین دبیران و تربیت بدنی مدرسه های راهنمایی برخی از مناطق پنج گانه کشور، در زمینه تدریس محتوای درس تربیت بدنی وجود ندارد.برای مثال، بین محتوای ارائه شده درس تربیت بدنی از نظر دبیران منطقه 1(تهران و اصفهان)و منطقه 5(فارس و خوزستان)تفاوت معناداری وجود دارد.سایر تفاوتهای معنادار نیز می توان در جدول 3 مشاهده کرد.

جدول 4، نتایج تحلیل واریانس چند راهه را نشان می دهدکه بین دیدگاههای دبیران تربیت بدنی مدرسه های راهنمایی دخترانه مناطق پنج گانه مورد تحقیق نسبت به متغیرهای تحقیق(آمادگی جسمانی، مهارتهای ورزشی، مفاهیم شناختی و عاطفی)در شرایط موجود تفاوت محود دارد.بنابراین، از این یافته ها می توان بر درستی فرضیه 2 حکم کرد.نتایج آزمون ویلکس لمبدا 1 برابر 867/0معنادار گزارش شد.همچنین آزمون وی برای متغیرهای تحقیق نشان داد که از دیدگاه دبیران تربیت بدنی مدرسه های راهنمایی دخترانه در مناطق پنج گانه، مورد تحقیق، بین آمادگی جسمانی و حرکتی تفاوت معناداری وجود جدول 2.نتایج تحلیل واریانس یک راهه محتوای درس تربیت بدنی

(1). adbmal skliW

(به تصویر صفحه مراجعه شود)

دارد.مقدار F برابر 22/7 گزارش شد که در سطح 001/0 p معنادار بود.از دیدگاه دبیران تربیت بدنی مدرسه های راهنمایی در مناطق پنج گانه، مورد تحقیق بین مهارهای ورزشی تفاوت معناداری وجود دارد.مقدار F برابر 28/13 گزارش شد که در سطح 001/0 p معنادار بود.از دیدگاه دبیران دبیران تربیت دبنی مدرسه های راهنمایی در مناطق پنج گانه، مورد تحقیق، بین مفاهیم شناختی تفاوت معناداری وجود دارد.مقدار F برابر 93/0 10 گزارش شد که در سطح 001/0 p معنادار بود. از دیدگاه دبیران تربیت بدنی مدرسه های راهنمایی در مناطق پنج گانه، مورد تحقیق، بین حیطه عاطفی تفاوت معناداری وجود دارد.مقدار F برابر 56/5 گزارش شد که در سطح 001/0 p معنادار بود. از دیدگاه دبیران تربیت بدنی مدرسه های راهنمایی در مناطق پنج گانه، مورد تحقیق، بین حیطه عاطفی تفاوت معناداری وجود دارد.مقدار F برابر 56/5 گزارش شد که در سطح 001/0 p معنادار بود.

برای آزمون فرضیه دوم تحقیق، از آزمون F و تحلیل واریانس چندراهه استفاده شد.نتایج تحلیل یافته های این فرضیه نشان دادند که بین دیدگههای دبیران تربیت بدنی مدرسه های راهنمایی دخترانه مناطق پنج گانه نسبت به مؤلفه های محتوای درس تربیت بدنی(آمادگی جدول 3.نتایج آزمون شفه برای مقایسه گروهها بر حسب امتیاز محتوای درس تربیت بدنی

1.تهران و اصفهان 2.گیلان و گلستان 3.کرمان و سیستان 4.آذربایجان و کرمانشاه 5.خوزستان و فارس

(*):معناداری در سطح احتمال 05/0 P

(به تصویر صفحه مراجعه شود)

جسمانی، مهارت های ورزشی، مفاهیم شناختی و حیطه عاطفی)نیز تفاوت معناداری وجود دارد.

برای تعیین تفاوت بین محتوا(آمادگی جسمانی و حرکتی، مهارتهای ورزشی، مقاهیم حیطه شناختی و عاطفی)در مناطق پنج گانه، مورد تحقیق، از آزمون شفه استفاده شد.نتایج آزمون نشان دادند که از نظر ارائه آمادگی جسمانی و حرکتی در وضعیت موجود بین دیدگاه دبیران در منطقه 1 با منطقه 5، منطقه 4 با منطقه 5 تفاوت معنادار است.با توجه به تفاوت میانگین ها، کمترین اختلاف میانگین مربوط به منطقه 1 با 5 است.

درباره ارائه مهارهای ورزشی در وضعیت موجود، نتایج آزمون شفه نشان دادند که از نظر ارائه مهارتهای ورزشی بین دیدگاه دبیران مناطق 1 و 4؛1 و 5؛4 و 5 تفاوتها معنادارند. با توجه به تفاوت میانگینها، کمترین تفاوت میانگین مربوط به منطقه 2 و 4 است.

درباره مفاهیم ارائه شده و در حیطه شناختی در وضعیت موجود، نتایج آزمون شفه نشان دادند که بین دیدگاه دبیران منطقه 1 و 5؛منطقه 2 و 5؛منطقه 3 و 5؛و منطقه 3 و 5 تفاوت معنادار است.با توجه به اختلاف میانگینها، کمترین تفاوت میانگین مربوط به منطقه 1 و 5 است.

درباره حیطه عاطفی موجود در درس تربیت بدنی، نتایج آزمون شفه تفاوت معناداری را بین دیدگاه دبیران جدول 4.نتایج تحلیل واریانس چند راهه برای مناطق پنجگانه و متغیرهای تحقیق در شرایط موجود

مناطق 1 و 5 و مناطق 4 و 5 نشان دادند.تفاوت میانگینها نشان داد که نگرش دبیران در حیطه عاطفی درس تربیت بدنی در مناطق 1 و 5 شباهت بیشتری به نگرش دبیران در مناطق 4 و 5 دارد در صورتی که در سایر مناطق، تفاوتی بین نگرش دبیران تربیت بدنی درباره حیطه عاطفی مشاهده نشد.

بحث و نتیجه گیری

هدف این تحقیق، بررسی وضعیت محتوای درس تربیت بدنی در مدرسه های راهنمایی دخترانه ایران بود. همچنین ارائه الگویی براساس مبانی نظری تحقیق، نظرسنجی از دبیران تربیت بدنی، تحقیقات دیگران و محتوای ارائه شده در درس تربیت بدنی مدرسه های برخی از کشورها، هدف دیگر یان تحقیق را تشکیل داد.نتایج نظرسنجی از دبیران تربیت بدنی مدرسه های راهنمایی دخترانه مناطق پنج گانه، درباره محتوای ارائه شده در ساعت تربیت بدنی نشان دادند که برنامه ریزی برای اجرای محتوای درس تربیت بدنی چندان رضایتبخش ارزشیابی نمی شود و از نظر دبیران، متوسط ارزیابی شد.تحقیق حاضر با یافته های تحقیقات محسن(1371)، دقیقه رضائی(1371)، تابش (1375)، شیرمحمدزاده(1379)و بنی هاشمی (1379)تقریبا همخوانی دارد(7، 3، 2، 5، 1). آنها نتایج نظرخواهی دبیران تربیت بدنی را نسبت به برنامه ریزی برای ارائه محتوای درس تربیت بدنی، ضعیف ارزشیابی کردند.شاید بتوان دلیل ارزشیابی ضعیف در تحقیق دیگران و ارزشیابی متوسط در این تحقیق را به فقدان تدوین برنامه ریزی صحیح برای آموزش محتوای درس تربیت بدنی در مدرسه های راهنمایی نسبت داد.مشخص نبودن نوع مهارتها، موضوعات آموزشی مفاهیم شناختی و تعیین نشدن میزان آنها برای هر پایه تحصیلی از عاملهای مهم به شمار می روند.شیوه های تدریس دبیران، تفاوت در امکانات و وسایل آموزشی موجود در مدرسه ها که لازمه کار دبیران است، از علتهای دیگر این تفاوتها هستند.

نتایج حاصل از تحلیل واریانس یک راهه نشان دادند که ارائه محتوای درس تربیت بدنی در مناطق پنج گانه تحقیق از نظر دبیران راهنمایی دخترانه تفاوت دارد.بنابراین، فرضیه اول تحقیق تأیید می شود.این تفاوت می تواند در تنوع مهارتهای آموزشی داده شده معلم در ساعت تربیت بدنی، مناسب نبودن فضاهای ورزشی موجود در مدرسه ها، ابزار آموزشی مورد استفاده دبیر، تخصص علمی، و عملی دبیر برای آموزش مهارتها و مفاهیم شناختی باشد.

نتایج به دست آمده از تحلیل واریانس چندراهه نشان دادند که، ارائه آمادگی جسمانی، مهارتهای ورزشی، مفاهیم شناختی، حیطه عاطفی در مناطق پنج گانه تفاوت دارد.از این رو، فرضیه دوم تحقیق تأیید می شود.به نظر می رسد که بتوان از تحلیل نتایج تحقیق، دلیل تفاوتها را چنین بیان داشت:ارائه آمادگی جسمانی و حرکتی در ساعت تربیت بدنی در شرایط جغرافیایی متفاوت در فصلهای گوناگون سال؛تفاوت در میزان آگاهی دبیران از جایگاه آمادگی جسمانی؛استفاده نکردن از روشهای متنوع تمرین، نبود وسایل و امکانات لازم برای انجام اجزای آمادگی در مدرسه و در آخر، فقدان انگیزه در دانش آموزان برای شرکت در کلاسهای درس تربیت بدنی.

عاملهای تفاوت در ارائه مهارتهای ورزشی را می توان به فقدان برنامه مشخص و مدون برای آموزش مهارتها نسبت داد که بعضی از دبیران یک مهارت و بعضی تا چند مهارت رادر ساعت تربیت بدنی آموزش می دهند. بررسی مهارتهای ورزشی ارائه شده در مدرسه های ایران با مهارتهای ورزشی ارائه شده در مدرسه های برخی از کشورها، از جمله مدرسه های اورسی 1 سنگاپور، (1). loohcS ylimaF saeSrevO

انگلستان، مدرسه های راهنمایی سانفرانسیسکو 1 ، مونتگمری 2 و آکادمی پولاسکی 3 در آمریکا نشان می دهد که مهارتهای متنوعی در طول سال تحصیلی ارائه می شوند.محتوای درس به صورت مشخص و تکاملی، برای هر پایه راهنمایی برنامه ریزی شده است(25، 4، 22، 19، 21).مدرسه راهنمایی پولاسکی در آمریکا، مهارت ورزشی والیبال را در سه پایه دوره راهنمایی تکمیل می کند.در پایه اول راهنمایی:قوانین بازی، پاس پنجه به هدف، سرویس ساده و انجام بازی در زمین؛پایه دوم:ساعد، سرویس چکشی، اسپک و نحوه چرخش در زمین و پایه سوم:ساعد، سرویس چکشی، اسپک، دفاع و چرخش در زمین(21).

براساس نتایج تحقیق می توان درباره حیطه شناختی چنین گفت که مدون نبودن برنامه آموزش برای هر پایه راهنمایی و ناآگاهی بعضی از دبیران از نقش این حیطه در کمک به شناخت و درک دانش آموز از فعالیت، از عاملهای احتمالی این تفاوتهاست.آموزش مفاهیم شناختی در کشور ما با حیطه شناختی در مدرسه های برخی کشورها که محتوای کاملا مشخصی برای هر پایه دارند، هماهنگ نیست.در مدرسه های بین المللی پاریس، در دوره راهنمایی درس بهداشت آموزش داده می شود(17).در مدرسه های راهنمایی فیرفاکس 4 (2003)آمریکا، نه هفته به طور متوسط 45 تا 90 دقیقه 3 تا 5 بار در هفته، مفاهیمی مانند عاملهای پیشگیری از اعتیاد و مواد مخدر؛بهداشت روانی؛تغذیه؛ آموزش ایمنی و بهداشت فردی، و کمک های اولیه آموزش داده می شوند(13).در مدرسه های راهنمایی سانفرانسیسکوی آمریکا(2003)برای هر پایه راهنمایی سرفصل مشخصی ارائه می شود که پایه اول: سوختگیها، بیماریهای قلبی، شکستگی و بانداژ کردن، پایه دوم:تنفس مصنوعی و احیای قلب و ریه و پایه سوم:تهیه گزارش درباره تاریخ تربیت بدنی و ارائه آن است(22).

در زمینه آموزش حیطه عاطفی در مناطق پنج گانه تحقیق، بین نظر دبیران تربیت بدنی تفاوت وجود داشت.این تفاوت می تواند ناشی از برداشتهای متفاوت دبیران از مفاهیمی چون:کنترل احساسات و عواطف در شرایط دشوار؛میزان علاقه مندی؛همکاری و مسئولیت پذیری باشد.اصولا بهنظر می رسد که تدریس مفاهیم حیطه عاطفی برای دبیران تربیت بدنی دشوار بوده است.ضمن اینکه تعریف روشنی از چارچوب این مفاهیم در درس تربیت بدنی، برای دبیران تربیت بدنی مدرسه های راهنمایی دخترانه کشور وجود ندارد.

الگوی پیشنهادی

الگوی مورد نظر به توجه به حساسیت دوره راهنمایی، براساس الگوی تعلیم و تربیت توسعه ای و الگوی آمادگی جسمانی شکل گرفت.استفاده از دیدگاه هارو و مرحله های تکامل حرکتی گالاهو اوزمون (2002)که معتقدند، علاقه ها و تصمیم گیری آگاهانه برای شرکت کردن یا شرکت نکردن دانش آموزان در فعالیت های معین، در این دوره شکل می گیرد، نیازمندی این دوره را برای داشتن برنامه ریزی علمی با تأکید بر سه حیطه رفتاری الگوی تعلیم و تربیت توسعه ای روشن تر کرد(14).علاوه بر این، دیدگاه دبیران توبیت بدنی مبنی بر همسان سازی درس تربیت بدنی در کشور و مشخص شدن محتوای درس به خصوص در حیطه روانی-حرکتی و شناختی برای هر پایه راهنمایی، رهنمودهای مفیدی برای تدوین الگو بود.همچنین با استفاده از روشهای ارائه محتوای درس تربیت بدنی در (1). loohcS ocsicnarFnaS

(2). loohcS yremogtmoM

(3). loohcS ymedecA iksaluP

(4). xaF riaF

(به تصویر صفحه مراجعه شود)

مدرسه های برخی کشورها که مهارتهای حرکتی و مفاهیم شناختی را براساس سلسله مراتب تکاملی در سطوح متفاوت ارائه می دهند، الگوی پیشنهادی شکل گرفت. ضمن اینکه ملاحظات لازم درباره وضعیت کنونی مدرسه ها نیز مورد نظر قرار گرفت، سعی شد که الگویی کاربردی و متناسبی برای مدرسه های راهنمایی دخترانه ایران طراحی شود(جدول 5)

پیشنهادها

1.هدفهای درس تربیت بدنی در مدرسه های راهنمایی ایران مورد بازنگری قرار گیرد.

2.براساس الگوی پیشنهادی این تحقیق، محتوای برنامه درس تربیت بدنی را متخصصان تربیت بدنی برای پایه های اول تا سوم مدرسه های دخترانه تدوین کنند.

3.با توجه به وضعیت متفاوت مناطق و استانهای کشور از نظر شرایط جغرافیایی، نیروی انسانی و امکانات موجود، نیاز به تحقیق و ارائه طرحهای پیشنهادی، متناسب با مناطق و استانهای کشور به طور مجزا درباره درس تربیت بدنی در مدرسه های راهنمایی دخترانه کشور ضروری است.

4.به منظور افزایش کارایی دبیران در مدرسه های راهنمایی دخترانه کشور، شرایط لازم برای ارتقای دانش علمی و عملی با تازه های تربیت بدنی فراهم شود.

جدول 5.الگوی پیشنهادی محتوای درس تربیت بدنی برای مدرسه های راهنمایی دخترانه کشور

5.برای اثربخشی آموزش درس تربیت بدنی، وجود وسایل آموزشی لازم و کافی به نسبت دانش آموزان، از ضروریات برگزاری یک کلاس با کیفیت تربیت بدنی است.

6.برای به اجرا درآوردن کیفیت مطلوب محتوای تدوین شده در درس تربیت بدنی در ساخت و ساز مدارس باید فضاهای مناسب ورزشی که به منزله کلاس درس تربیت بدنی می باشند مورد توجه ویژه قرار گیرد.

7.براساس نتایج تحقیق افزایش ساعت درس تربیت بدنی حداقل 2 جلسه در هفته برای دستیابی به اهداف تدوین شده ضروری است.

(به تصویر صفحه مراجعه شود)

منابع و مآخذ

1.بنی هاشمی، محمدرضا، 1379، بررسی عاملهای اثرگذار بر درس تربیت بدنی شهرستان شهرکرد از دیدگاه معلمان تربیت بدنی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان

2.تابش، محسن، 1375، بررسی مسائل آموزشی و اجزایی تربیت بدنی از نظر دبیران و معلمان ورزش در سه مقطع تحصیلی دختر و پسر شهرستان فسا، پایان نامه کارشناسی ارشد تربیت بدنی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران.

3.دقیقه رضائی، سعید، 1372، بررسی وضعیت موجود درس تربیت بدنی در مدرسه های استان لرستان، پایان نامه کارشناسی ارشد تربیت بدنی، دانشگاه تربیت معلم.

4.شورای گزینش و ترجمه متون، 1380، درس تربیت بدنی در برنامه درسی ملی کشور انگلستان، دفتر انتشارات کمک آموزشی، وزارت آموزش و پرورش، سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی.

5.شیرمحمدزاده، محسن، 1379، بررسی و ارزشیابی وضعیت تدریس درس تربیت بدنی در مدرسه های راهنمایی(دخترانه و پسرانه) استان آذربایجان شرقی، همایش علمی کاربردی تربیت بدنی و ورزش، سازمان تربیت بدنی اداره کل تربیت بدنی آذربایجان شرقی.

6.شایگان، نادر، 1373، بررسی وضعیت اجرای درس تربیت بدنی در آموزشگاههای استان اردبیل، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز.

7.محسن، سیدعلی، 1371، بررسی ارزشیابی وضعیت موجود درس تربیت بدنی در استان اصفهان، پایان نامه کارشناسی ارشد تربیت بدنی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرکز

8.مشرف جوادی، بتول، 1377، توصیف و مقایسه برنامه های آموزش رشته تربیت بدنی چند دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی، رساله دکترا، دانشگاه تهران

9.ملکی، حسن، 1379، مبانی برنامه ریزی درسی آموزش متوسطه، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها، سمت. تهران.

10.هاشمی مقدم، ابراهیم، 1377، تحلیلی پیرامون نقش محوری هدفهای آموزشی در طراحی و اجرای برنامه های درسی، پژوهشکده تعلیم و تربیت، شماره 11 و 12.

(به تصویر صفحه مراجعه شود)

کليه حقوق برای پرتال علوم انسانی محفوظ است