جستجو در   
امکانات

بررسی نیازهای آموزشی و تربیتی والدین و دانش آموزان مقطع متوسطه کشور در خرده فرهنگ های مختلف ایران
پدیدآورنده : نصری، صادق-عصاره، علی رضا
بازدید : 2014
تاریخ درج : 1386/7/14
منبع :

 
دانشنامه پرتال علوم انسانی و اسلامی :: فلسفه و کلام :: اخلاقی :: بررسی نیازهای آموزشی و تربیتی والدین و دانش آموزان مقطع متوسطه کشور در خرده فرهنگ های مختلف ایران

بررسی نیازهای آموزشی و تربیتی والدین و دانش آموزان مقطع متوسطه کشور در خرده فرهنگ های مختلف ایران


چکیده

در پژوهش حاضر سعی بر این بوده است که با بهره گیری از الگوی نیاز سنجی ترکیبی، علاوه بر شناسایی نیازهای آموزشی و تربیتی والدین دانش آموزان مقطع متوسطه مدارس کشور، در ابعاد گوناگون دربارة فرزندان، نیازهای دانش آموزان و دیدگاه های مشاوران و مدرسان آموزش خانواده نیز در این زمینه بررسی شود. تحقیق حاضر، از نظر هدف، تحقیقی کاربردی و از لحاظ روش مطالعه ای توصیفی- پیمایشی بوده است. جامعه آماری پژوهش را والدین (پدران و مادران) و دانش آموزان دختر و پسر مقطع تحصیلی متوسطه و مدرسان و مشاوران آموزش خانواده کشور در سال تحصیلی ۸۲- ۸۱ تشکیل داده اند. نمونه های پژوهش مشتمل بر4432 نفر (شامل 1384پدر، 1302 مادر، 1419 دانش آموز و 327 مدرس

و مشاور) بوده که به شیوه نمونه گیری ترکیبی (هدفدار، تصادفی ساده و خوشه ای چند مرحله ای) از استانهای آذربایجان شرقی، تهران، خوزستان، سیستان و بلوچستان، فارس، لرستان، کردستان، گلستان، گیلان و شهر تهران با توجه به فرهنگهای گوناگون انتخاب شده اند. ابزارهای گردآوری اطلاعات عبارت بودند از: الف) پرسشنامه نظرسنجی والدین دانش آموزان دبیرستانی ب) پرسشنامه نظرسنجی دانش آموزان دبیرستانی ج) پرسشنامه نظرسنجی مدرسان و مشاوران. پرسشنامه ها بر اساس نظریه های رشد و نظرات متخصصان این حوزه ساخته شده و از روایی و پایایی قابل توجهی برخوردار بوده اند. داده های به دست آمده از پژوهش با استفاده از شاخص های آمار توصیفی، شامل انواع جدول فراوانی ها، میانگین و انحراف معیار و همچنین روشهای آمار استنباطی آزمون t تک نمونه ای، آزمون t برای مقایسه اختلاف دو میانگین، آزمون F و آزمون خی دو، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. برخی از نتایج پژوهش عبارت بودند از:

1. میان نیازهای آموزشی و تربیتی والدین دبیرستانی در خرده فرهنگهای گوناگون از نظر اولویت بندی تفاوتهایی مشاهده شده است.

2. میان نیازهای آموزشی و تربیتی پدران و مادران شباهتهای بسیار وجود دارد.

3. روابط گرم و صمیمی در میان اعضای خانواده ، ضرورت رفتن به مدرسه، اعتماد والدین به نوجوان، آشنایی دختران و پسران با یکدیگر قبل از ازدواج و مواردی مانند آنها از اهمیت ویژه برخوردارند.

4. میان نیازهای آموزشی دانش آموزان متوسطه و والدین آنها تفاوت کامل مشاهده شد.

5. مهمترین نیازهای آموزشی و تربیتی والدین در زمینة فرزنداشان در ابعاد جسمی، بهداشتی، اجتماعی، روان شناختی و تحصیلی و اخلاقی- مذهبی است.

کلید واژه ها: نیازسنجی، نیازهای آموزشی، نیازهای تربیتی، نیازهای اجتماعی، نیازهای روان شناختی، نیازهای اخلاقی- مذهبی- فرهنگی، نیازهای جسمی- بهداشتی، والدین، دانش آموزان، قومیت، خرده فرهنگها.

تعاریف نظری و عملیاتی متغیرها

نیاز: به نظر کافمن [1](1979) «نیاز» به موقعیتی دلالت دارد که در آن وضع موجود یا فعلی با وضعیت مطلوب فاصله دارد. به زعم وی وضعیت مطلوب یا مورد نظر در برگیرندة ایده آلها، هنجارها، ترجیحات، انتظارات و ادراکات مختلف درباره آنچه باید باشد، است.

مراد از نیاز در این پژوهش، نیازهای آموزشی است. صباغیان (1369) به نقل از نولز[2] می نویسد: نیاز آموزشی چیزی است که هر کس باید برای بهبود شرایط زندگی خود برای بهبود موقعیت سازمانی که به آن وابسته است یا برای بهبود شرایط جامعه خویش آن را فرا گیرد.

نیاز آموزشی نیازی ضروری است که، فاصله میان صلاحیت و شایستگی فعلی فرد در حال حاضر با سطح بالاتری از صلاحیت است که برای کارآیی مؤثر او که از سوی فرد یا سازمان یا جامعة مورد نظر بیان شده است.

نیازهای آموزشی و تربیتی: در این پژوهش، منظور از نیازهای آموزشی و تربیتی آگاهیها و مهارتهایی است که والدین (پدر ومادر) برای تربیت فرزندان و برخورد با آنها در زمینه های مختلف و دانش آموزان برای مقابله با مشکلات و مسائل خود لازم دارند.

نیازسنجی: از نظربراد شاو[3] (1972) نیاز سنجی[4] عبارت از فرآیند تعیین اهداف، مشخص کردن وضع موجود، اندازه گیری نیازها و تعیین اولویت ها برای عمل است. اسکریون[5] (1975) نیازسنجی را فرآیند شناخت مسائل، مشکلات و معایب موجود و در نتیجه افزایش بازده عملکرد فرد، گروه یا سازمان مربوطه می داند. به زعم سورز[6] نظرات و عقاید افراد و گروه ها در زمینة نیازها، کانون اصلی نیازسنجی است. شیوه نیازسنجی در این پژوهش با برداشت سورز بیشتر همخوانی دارد. در پژوهش حاضر چون از انواع الگوهای نیازسنجی مانند هدف محور (براساس رویکردهای رشد و نیازهای هنجاری)، مسئله محور (براساس نظر دانش آموزان و نیازهای بیان شده) و تکنیک های ایجاد توافق (تکنیک دلفای که نظرخواهی از مشاوران و مدرسان بوده و مبتنی بر نیازهای احساس شده است) بهره گرفته شده است، لذا بیشتر الگوی ترکیبی مورد نظر بوده است.

نیازهای اجتماعی: نیازهای اجتماعی عبارتند از همة نیازهایی که دارای مبانی و پایه های اجتماعی هستند (ربر[7]،1985). منظور از نیازهای اجتماعی والدین در این پژوهش آگاهیهایی است که آنها بازة با زمینة اجتماعی نوجوان همچون ویژگیهای رشد اجتماعی، ویژگیهای گروه دوستان و همسالان، معیارهای انتخاب دوستان، آسیبها و مشکلات اجتماعی دارند.

نیازهای روانشناختی: به نیازهایی اطلاق می شود که در زمینه رشد روانی فرد است. نیازهای روان شناختی دامنه وسیعی دارند (ربر،1985). در پژوهش حاضر نیازهای روان شناختی نوجوان جنبه های گوناگون مانند بهداشت روانی، اعتماد به نفس، ویژگیهای شخصیتی، ویژگیهای رشد عاطفی و شناختی و غیره را دربر می گیرد که ضرورت دارد والدین دربارة آنها آگاهیهای لازم را داشته باشند.

نیازهای اخلاقی - مذهبی- فرهنگی: به نیازهایی گفته می شود که در زمینة بعد رشد اخلاقی، تربیت دینی، اعتقادی و فرهنگی نوجوانان است. مواردی چون ویژگیهای رشد اخلاقی و مذهبی نوجوان، تردیدهای نوجوان دربارة اعتقادات مذهبی، مشکلات اخلاقی، مسئله تهاجم فرهنگی و اثرات منفی و مثبت فرهنگ بیگانه بر شخصیت نوجوان، نقش و اهمیت نقش الگو بودن والدین در تربیت دینی و اخلاقی و هویت مذهبی و فرهنگی نوجوان و غیره از جنبه های مورد نظر در این پژوهش هستند که عدم آگاهی والدین از آنها به منزلة نیازهای اطلاعاتی مطرح می شوند.

نیازهای جسمی- بهداشتی: نیازهای جسمی- بهداشتی به مراقبتها و اطلاعاتی گفته می شود که در زمینة بهداشت جسمی و مراقبت جسمی نوجوان است. این پژوهش آگاهیهای والدین در زمینه هایی چون مراقبتهای بهداشتی مربوط به دورة بلوغ، اصول تغذیه و مشکلات تغذیه در دوره بلوغ، تغییرات جسمی و بدنی دوره بلوغ و روشهای آموزش و راهنمایی مربوط به مسائل دورة بلوغ را شامل می شود.

مشاوران و مدرسان: مشاور عبارت است از فردی که در مراکز مشاوره خانواده وابسته به انجمن به عنوان متخصص فعالیت می کند. مدرس کسی است که نقش معلم و ادارة کلاسهای آموزش خانواده( با حضور والدین) را بر عهده دارد.

قومیت: در این پژوهش، منظور از قومیت خرده فرهنگهای موجود در ایران یعنی فارس، ترک، کرد، عرب، بلوچ، ترکمن، گیلک و لر است.

مقدمه

کودک از لحظه شیرخوارگی متأثر از خانواده است و در بزرگسالی این تأثیر پیچیدگی خاص خود را می یابد، اما هرگز آدمی قادر به انفکاک از این سیستم نیست و نمی توان به مسائل پیرامون آن به صورت فردی نگریست. ابعاد متفاوت خانواده به طرق گوناگون فرد را متأثر می سازند( ماسن[8] و همکاران،2003). اهمیت خاص مفهوم خانواده را باید در وظیفه متعادل کننده آن در اجتماع بزرگتر جستجو کرد. خانواده فرد را به ساخت اجتماعی بزرگتر مرتبط می کند و اجتماع فقط زمانی به حیات خود ادامه می دهد که خواسته ها و نیازهای آن، چون نیاز به تولید و توزیع غذا، حمایت جوانان و امثال آنها برآورده شود. چگونگی و کیفیت عملکرد خانواده در تحقق یافتن وظایف خویش، شاخصی مناسب برای ارزیابی عملکرد جامعه است. هرچه خانواده دارای عملکرد خوب و سالم تر باشد، به همان نسبت ثبات و سلامت جامعه بیشتر تأمین شده است و برعکس، هرچه خانواده از عملکرد بدتر و آشفته تر برخوردار باشد، به همان نسبت سلامت جامعه بیشتر تهدید می شود (آصفی، 1353). همچنین، پیشرفت روزافزون دانش و تکنولوژی بشری اگرچه لازمة کمال و شکوفایی انسان است، اما چالشهای متعدد را نیز با خود به ارمغان آورده است. از جمله این چالشها تغییرات ارزشی- فرهنگی و فاصله نسلها (شیخی 1377) و تفاوت در نظام ارزشی نسلهاست که از آن به شکاف نسلها یاد می شود. تیموری (1377)، نظام ارزشهای پدران با پسران سوم دبیرستان شهر تهران را در سال تحصیلی 77-76 مورد بررسی قرار داده است. طی مطالعه مذکور اولویتهای ارزشی پدران عبارت بوده اند از: 1.ارزشهای مذهبی، 2.ارزشهای اجتماعی، 3. ارزشهای اقتصادی، 4.ارزشهای علمی، 5. ارزشهای سیاسی، 6. ارزشهای هنری.

در صورتی که اولویتهای ارزشی فرزندان عبارت بوده اند از: 1.ارزش های اقتصادی، 2.ارزش های علمی، 3.ارزش های مذهبی، 4.ارزش های اجتماعی، 5.ارزش های سیاسی، 6.ارزش های هنری. بنابراین همة افرادی که به نحوی از انحاء در تعلیم و تربیت یک جامعه

دخالت دارند، باید هدفهای تربیتی را بشناسند، با توجه به اینکه خانواده بیش از سایرین در این اثرگذاری نقش دارد. یکی از مهمترین راهکارهای اجرایی افزایش مهارتهای فرزندان در مقابله با مشکلات، ارائه آموزشهای مبتنی بر نیازهای فرهنگی- اجتماعی جوامع رو به رشد به خانواده هاست.

به گفته ماسن و همکاران (2003) دو نهاد خانواده و آموزش و پرورش از اساسی ترین نهادهای اجتماعی در هر جامعه به شمار می روند. وجه مشترک این دو نهاد از نظر کارکردی، تربیت و ارائه قواعد الگویی و هنجارهای اخلاقی و رفتاری مطلوب به منظور زیستن سعادتمندانه در ابعاد فردی و اجتماعی است. فصل مشترک این دو نهاد علاوه بر رشد و تعالی معنوی و همچنین فراگیری ارزشهای الهی و انسانی، آماده ساختن کودکان و نوجوانان برای بر عهده گرفتن نقشهای خانوادگی (مانند نقشهای پدری، مادری، فرزندی و ...)، نقشهای اجتماعی (شهروندی مطلوب و فعال در امر مشارکت اجتماعی)، نقش اقتصادی(نیروی اقتصادی مولد و کارآ)، نقش فرهنگی (پایبندی به آرمانها و ارزشهای معنوی) و نقش سیاسی (مشارکت فعال در فعالیتهای سیاسی و تصمیم گیری گروهی) است.

علاوه بر وجه مشترک و فصل مشترک دو نهاد خانواده و آموزش و پرورش در مورد کارکرد تربیتی و قواعد الگویی و هنجارهای اخلاقی و رفتاری مطلوب و آماده سازی کودکان و نوجوانان برای بر عهده گرفتن نقشهای خانوادگی، فضای فرهنگی و هماهنگی خانه با مدرسه تأثیراتی مؤثر بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دارد.

یارمحمدیان (1376) در پژوهش خود مهم ترین عوامل پیشرفت تحصیلی دانش آموزان در درس علوم دوره راهنمایی در سراسرکشور را وضعیت فرهنگی خانواده با قدرت تبیین 31% و وضعیت فرهنگی مدرسه با قدرت تبیین 1/15% دانسته است. عصاره(1377) در تحقیق خود مهم ترین عوامل پیشرفت تحصیلی دانش آموزان در درس ریاضی دورة راهنمایی در سراسر کشور را وضع فرهنگی خانواده دانش آموز با قدرت تبیین 3% و انجام دادن تکالیف درسی و کار در خانه با قدرت تبیین 58/0% دانسته است.

شرط لازم ایفای مطلوب نقشهای مذکور، فراگیری درونی وظایف مربوط به هر یک از نقشهاست. فراگیری و به تعبیر دیگر آموزش، از طریق عوامل رسمی و غیر رسمی، به صورت مستقیم و غیر مستقیم انجام می گیرد.

خانواده در حکم یکی از نخستین نهادهای جوامع بشری، بیشترین سهم را در فرآیند اجتماعی شدن فرزندان به عهده دارد. با توجه به کم و کیف روابط خانوادگی و تأثیرات عوامل بیرونی به نظر می رسد، میان نظام ارزشی اعضای یک خانواده اختلاف وجود داشته باشد(تیموری1377).

مهمترین امری که در آموزش خانواده باید مورد توجه قرار گیرد، نیازهای آموزشی آنان است. به عبارت دیگر، باید بدانیم اولیا (پدران و مادران) نیازمند آموزش، چه کسانی هستند و چه نیازهایی دارند؟ در صورتی که برای این سؤال جوابی نیابیم، در آموزش والدین چندان موفق نخواهیم بود، زیرا همان طور پیش از این نیز ذکر شد، والدین انتظار دارند، از آموزش نتایج فوری کسب کنند. حال اگر ندانیم که والدین چه نیازی دارند، چگونه می توانیم برای آموزش آنها برنامه ریزی کنیم تا نتایج مثبتی عاید آنها شود؟ (ثابتی، 1375).

صباغیان (1369) به نقل از نولز می نویسد: نیاز آموزشی چیزی است که هر کس باید برای بهبود شرایط زندگی خود برای بهبود موقعیت سازمانی که به آن وابسته است یا برای بهبود شرایط جامعه خویش آن را فرا گیرد. نیاز آموزشی، فاصله میان صلاحیت و شایستگی فرد در حال حاضر و سطحی بالاتر از صلاحیت است که برای کارآیی مؤثر او که فرد یا سازمان یا جامعة مورد نظر بیان کرده ضروری است.

به گفته شفیع آبادی (1370) در مورد برنامه های آموزش والدین باید به چند پرسش پاسخ دهیم: الف) آموزش چه ضرورتی دارد؟ ب) طول مدت آموزش باید چقدر باشد؟ ج) چه نوع برنامه و چه نوع روشی لازم است .

برنامه ریزی مفید آموزشی برای والدین پس از پاسخ به این پرسشها انجام می شود که چهار مرحله دارد و عبارتند از: 1. بررسی و تعیین نیازها، 2. طرح برنامه به منظور ارضای نیاز، 3.معرفی و شناسایی برنامه، 4. تشکیل گروه آموزش والدین.

همان طور که ملاحظه می شود، به منظور برنامه ریزی آموزشی برای ارائه الگوهای آموزش خانواده، نخستین و مهمترین مرحله نیازسنجی از خانواده ها (والدین) است. تاکنون پژوهشی که نیازهای والدین را باتوجه به فاکتورهای گوناگون فرهنگی و اجتماعی به روشنی بررسی کند، انجام نشده و تنها در پژوهش طباطبایی(1379)، نیازهای آموزشی والدین مقطع ابتدایی مورد بررسی قرار گرفته و پیشنهاداتی در این زمینه ارائه شده است.

اکنون بیش از یک دهه از عمر برنامه های آموزش خانواده انجمن اولیا و مربیان کشور می گذرد، بنابراین ضروری است که وضعیت موجود آموزش خانواده در کشور، از نظر تناسب آموزشهای ارائه شده با نیازهای والدین شرکت کننده بررسی شود تا براساس یافته های حاصل از این مطالعه، مسیرهای آینده، طراحی شود و اقدامات عملی برای تحقق یافتن اهداف کلاسها انجام گیرد. عدم شناخت دقیق و همه جانبه یا عدم شناخت کافی از نیازهای آموزشی مدرسان و مشاوران خانواده نیز سبب شده است که دست اندرکاران آموزش خانواده در کشور (انجمن اولیا و مربیان، مشاوران، مدرسان و روان شناسان خانواده)، با وجود تلاشهای بسیار در زمینة گسترش آموزش خانواده، نتایج مطلوب و قابل قبول به دست نیاورند و ارزیابی عملی و واقع گرایانه از فعالیتهای خویش نداشته باشند و در نتیجه، نتوانند برنامه ریزی دقیق و متناسب با نیازهای والدین ارائه دهند.

در مطالعه حاضر علاوه بر بررسی نیازهای آموزشی و تربیتی والدین دانش آموزان مقاطع مختلف تحصیلی با توجه به متغیرهای متفاوت فرهنگی- اجتماعی- اقتصادی، سعی شده است تا نیازهای دانش آموزان و همچنین دیدگاه مشاوران و مدرسان آموزش خانواده نیز در این زمینه مورد توجه قرار گیرد تا بتوان با ارائه نیازهای واقعی اولیا و مقایسه آن با نیازهای فرزندان دبیرستانی آنها، هم نسبت به ارائه الگوی آموزش خانواده متناسب با نیازهای واقعی اولیا اقدام کرد و هم متولیان و دست اندرکاران نظام خانواده در کشور (از جمله مشاوران، مدرسان و نیز برنامه ریزان آموزش و پرورش و نهادهای فرهنگی و اجتماعی) با آشنایی با نیازهای خانواده ها بتوانند به منظور همسویی و هماهنگی نظام خانواده و تعلیم و تربیت رسمی کشور و نهادهای فرهنگی اجتماعی برای ارتقا و بهره وری بیشتر در نظام تعلیم تربیت کشور برنامه ریزی کنند.

پژوهش های معدودی در زمینة نیازسنجی والدین صورت گرفته است که در این قسمت به تعدادی از آنها اشاره می شود.

· نقاش (۱۳۷۳) در پژوهشی که در زمینة نیازهای آموزشی والدین فرهنگی برای تربیت فرزندان در شهرستان گرمسار انجام داده نتیجه گرفته است که والدین ما اطلاعات خوبی از مسائل تربیتی کودکان دارند، اما آنها به اطلاعاتی دقیق تر در این زمینه نیازمندند. اطلاعات والدین از رشد و ویژگیهای آن در دوران کودکی تقریباً در سطح متوسط است و به آگاهیهای بیشتری در این زمینه نیاز دارند. نتایج حاکی از آن است که والدین فرهنگی نیز در این زمینه به آموزش نیاز دارند.

· رسول زاده طباطبایی(1379) پژوهشی تحت عنوان «ارزیابی کمی و کیفی کلاسهای آموزش خانواده از دیدگاه والدین، مدیران و مدرسین و تأثیر این کلاسها در تغییر نگرش والدین» در ده استان کشور انجام داده است. نتایج حاکی از آن است که حضور مداوم والدین در کلاسهای آموزش خانواده، نگرش آنان نسبت به مسائل آموزشی فرزندانشان را تغییر می دهد، ولی نگرش والدین نسبت به مسائل تربیتی کودکان تحت تأثیر کلاس های آموزش خانواده قرار نمی گیرد. همچنین بر اساس اظهارات والدین شرکت کننده در کلاس های آموزش خانواده، ارائه نیمی از مطالب در کلاسها چه از نظر ضرورت و چه از نظر نحوه بیان و کاربردی بودن، مناسب نبوده است. آنان پیشنهاداتی نیز در زمینة آموزش خانواده ارائه داده اند.

بر اساس بررسیهایی که انجمن اولیا و مربیان در سال 1374، انجام داده آموزش خانواده تأثیری قابل توجه در کاهش مشکلات دانش آموزان نداشته است، همچنین گروهی از والدین دانش آموزان (به ویژه پدران)، از کلاسهای آموزش خانواده استقبال نمی کنند. در نتیجه آموزش مادران و سعی در به کارگیری آموزشها در امر تعلیم و تربیت فرزندان، گاهی با عدم استقبال پدران آموزش ندیده و حتی مقاومت کردن آنان همراه می شود که ممکن است سبب ایجاد تعارض و مشکلات جدید در خانواده شود. به نظر می رسد که یکی از دلایل عدم مشارکت والدین در کلاسهای آموزش خانواده، محتوای برنامه های کلاسهای آموزش خانواده باشد که مبتنی بر نیازسنجی از والدین نبوده است.

بررسی نیازهای مادران کودکان بستری در بخشهای مختلف کودکان در بیمارستانهای آموزشی وابسته به دانشگاههای علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهر تهران، حاکی از آن است که نیازهای روانی کلیه واحدهای مورد پژوهش از اهمیت بیشتر نسبت به نیازهای جسمی آنان برخوردارند (شایسته قدرتیان 1376).

بررسی نیازها و علایق مطالعاتی نوسوادان در ایران نشان می دهد که در هر سه گروه نمونه (نوسواد، آموزشیار و راهنمای تعلیماتی) بیشترین انتخاب برای اولویت نخست در زمینة آگاهیهای اجتماعی بوده است که 33% نوسوادان، 38% آموزشیاران و 7/42% راهنمایان تعلیماتی را شامل می گردد(میرحسینی 1375).

وزارت آموزش و پرورش ایالات متحدامریکا برای دستیابی آمریکاییان به استاندارد برتر جهانی و مدارس برتر جهان استانداردهایی را برای خانواده ها و والدین پیشنهاد می کند که از جمله این پیشنهادات این است که مسئولان آموزشی باید منشور والدین را که مسئولیت متقابل مدارس و والدین را مشخص می کند تنظیم کنند(چاکر[9] 1993 ).

«نقش خانواده به عنوان الگو برای آموزش اعضا» در مقاله ای پژوهشی که توسط آناهیم[10] نوشته است، خانواده و نقش آموزشی آن را به عنوان عامل اصلی بقا، در جامعه تکنولوژیکی امروز معرفی کرده است. همچنین گفته شده است که یادگیری های آموزشی با زمینة خانوادگی هر فرد ارتباط مستقیم بسیار زیاد دارد. این امر نه تنها در مورد کودکان، بلکه در مورد بزرگسالان نیز صادق است. گرایش فرزندان در دستیابی به سطوح آموزشی نیز اگر بالاتر از میزان سطح آموزشی والدینشان نباشد، حداقل همانند و برابر سطح آموزش آنها است. یعنی همان سطوح آموزشی که از سوی والدین به فرزندان انتقال داده می شود، در آنها نیز ظاهر خواهد شد. والدینی که سطح آموزشی بالاتری دارند، فرزندان شان نیز به سطح آموزش بالاتر دست می یابند. به ویژه تأثیر مادر در سطح آموزش و یادگیری فرزند مهم بوده و مادرانی که از آموزش بالاتر برخوردار بوده اند، نسبت به دیگران، بیشتر وقت را برای کمک به انجام دادن تکالیف بچه ها اختصاص داده اند(به نقل از رسول زاده،1379).

در بررسی ای که مرشیر و مک دوناف[11] (۱۹۸۴) با عنوان «تأثیر جنس، سن، مذهب و شغل در برنامه آموزش خانواده» انجام داده اند تأثیرات جنسیت، سن، مذهب و شغل آنها بر نگرش

افراد در مورد چگونگی برنامه ریزی آموزش خانواده مطالعه شده است. نتایج، تأثیرات موارد فوق را بر نگرش بزرگسالان تأیید کرده است. پاسخگویانی که از موقعیت های شغلی بالاتر برخوردار بودند، نگرش مطلوب تری داشتند. همچنین آنها نشان داده اند که لازم است برنامه ریزی آموزش خانواده بر پایه و اساس مذهب فراگیران صورت گیرد.

پژوهش «درک والدین از نیازهای آموزشی کودک سرآمد» که فلدهاسن و مارک[12](۱۹۸۵) در مورد ۳۸۵ خانواده دارای کودکان سرآمد و به منظور اطلاع از درک آن خانواده ها از تجارب کودکانشان در مدرسه به عمل آورده اند مشخص کرده است که بیشتر والدین، برنامه تحصیلی کنونی مدارس را برای برآورده کردن نیازهای فکری کودکانشان درک نمی کنند. از این گذشته، اعتقاد راسخی در میان آنها وجود دارد، مبنی بر اینکه کلاس های ویژة تمام وقت برای به فعلیت رساندن توانایی های بالقوه کودکان ضروری است.

«شرح الگوی آموزشی در منزل و تصمیم والدین به آموزش فرزندانشان در منزل». عنوان پژوهشی است که گالن و جین[13](۱۹۸۷) انجام داده اند. در این پژوهش که با ۳۲ نفر از پدر و مادرهای ۱۶ خانواده از طریق مصاحبه در مورد انتخاب آموزش مدرسه ای نظرخواهی به عمل آمده موارد و نتایج زیر به دست آمده است:

۱. آموزش در منزل، بنیان خانواده ها را تقویت و مستحکم خواهد کرد.

۲. مدارس، ارزشها و اعتقاداتی را به کودکان می آموزند که مستقیماً در تضاد با آن چیزهایی است که والدین مایلند فرزندانشان یاد بگیرند.

۳. والدین تنها نیازهای آموزشی ویژه را برای کودکانشان می پسندند.

«آموزش والدین دارای فرهنگ های متفاوت (چند فرهنگی)» در این پژوهشی است که استروم، روبرت و سایر همکاران[14] در سال ۱۹۹۲ به چاپ رسانده اند. در این پژوهش از یافته هایی صحبت می شود که از طریق مصاحبه با والدین مهاجر پناهندة ویتنامی، آمریکای مرکزی و آمریکای جنوبی در شهر آلبرتای کانادا، در مورد نیازهای آموزشی آنان به دست آمده است. گزارش حاکی از آن است که کودکان به زبان مادری خودشان صحبت نمی کنند. همچنین این مقاله مطالبی را در زمینة استقلال این کودکان در کانادا دارد. سپس نویسنده برای

برنامه های آموزشی والدین چند فرهنگی، کلاسهایی را به زبان انگلیسی، ویتنامی و اسپانیایی پیشنهاد می کند.

اهداف پژوهش

هدف کلی بررسی نیازهای آموزشی و تربیتی والدین دانش آموزان مقطع تحصیلی متوسطه در استانهایی است که از نظر خرده فرهنگها متفاوت هستند.

اهداف اختصاصی این پژوهش عبارتند از:

1. تعیین نیازهای آموزشی و تربیتی والدین دانش آموزان مقطع متوسطه در ابعاد گوناگون جسمی و بهداشتی، اجتماعی، روانی و اخلاقی، مذهبی و فرهنگی

2. مقایسه نیازهای آموزشی و تربیتی پدران و مادران دانش آموزان مقاطع مختلف تحصیلی در ابعاد گوناگون

3. تعیین نیازهای روان شناختی دانش آموزان متوسطه

4. مقایسه نیازهای آموزشی و تربیتی والدین و دانش آموزان مقطع متوسطه در ابعاد چهارگانه

5. تعیین نیازهای آموزشی و تربیتی والدین دانش آموزان در ابعاد مختلف با توجه به خرده فرهنگها و قومیتهای متفاوت

6. تعیین و ارزیابی نیازهای آموزشی و تربیتی والدین دانش آموزان از دیدگاه مشاوران و مدرسان کلاسهای آموزش خانواده

سؤالهای پژوهش

مهمترین سؤالهای این پژوهش عبارتند از:

1. نیازهای آموزشی و تربیتی والدین دانش آموزان مقطع متوسطه کدامند؟

2. بین نیازهای آموزشی و تربیتی والدین دانش آموزان مقطع متوسطه در خرده فرهنگهای مختلف چه تفاوتهایی وجود دارد؟

3. بین نیازهای آموزشی وتربیتی پدران و مادران دانش آموزان مقطع متوسطه چه تفاوتهای مشاهده می شود؟

4. نیازهای آموزشی و تربیتی دانش آموزان مقطع متوسطه کدامند؟

5. بین نیازهای آموزشی و تربیتی دانش آموزان و والدین آنها چه تفاوتهایی وجود دارد؟

6. نیازهای آموزشی و تربیتی والدین دارای چه ابعادی است؟

7. از دیدگاه مدرسان و مشاوران خانواده، نیازهای آموزشی و تربیتی والدین در ابعاد مختلف کدامند؟

روش

طرح پژوهش

بررسی حاضر از نظر هدف یک پژوهش کاربردی و به لحاظ روش گردآوری اطلاعات، توصیفی - زمینه یابی (پیمایشی) است. این نوع تحقیق به منظور شناخت بیشتر و مطالعه شرایط موجود در رابطه با نیازهای آموزشی در علوم تربیتی کاربرد فراوانی دارد. محققان قصد داشته اند تا از طریق پرسشنامه و با استفاده از این شیوه مطالعه، نظرات والدین (پدر و مادر)، دانش آموزان و مدرسان و مشاوران خانواده در خرده فرهنگها و قومیتهای مختلف موجود در ایران را در زمینه نیازهای آموزشی و تربیتی والدین و دانش آموزان مورد بررسی قرار دهند تا ضمن پاسخگویی به سؤالات پژوهشی، برای طراحی الگوی اثرگذار آموزش خانواده در آینده مورد استفاده قرار گیرد. ضمناٌ الگوی نیازسنجی این پژوهش یک الگوی ترکیبی است.

جامعه آماری، نمونه و روش نمونه گیری

جامعه آماری: در پژوهش حاضر سه جامعه آماری مورد نظر بوده است:

الف) کلیه والدین (پدر و مادر) و دانش آموزان دختر و پسر مشغول به تحصیل در مقطع متوسطه سراسر کشور در سال تحصیلی ٨٢-٨١ .

ب) کلیه دانش آموزان دختر و پسر مشغول به تحصیل در مقطع متوسطه سراسر کشور در سال تحصیلی٨٢-٨١ .

ج) کلیه مدرسان کلاسهای آموزش خانواده و مشاوران مراکز راهنمایی و مشاوره خانواده وابسته به انجمن اولیا و مربیان مشغول به خدمت در سال تحصیلی ٨٢-٨١ .

نمونه آماری و روش نمونه گیری: تعداد نمونه نهایی تحقیق 4432 نفر (1384پدر، 1302 مادر، 1419 دانش آموز و 327 مدرس و مشاور) بوده است. این آزمودنی ها بر اساس روش های نمونه گیری زیر انتخاب شدند:

با توجه به متغیر قومیت و خرده فرهنگ های عمده موجود در کشور، استان خوزستان برای قومیت عرب، استان لرستان برای قومیت لر، استان کردستان برای قومیت کرد، استان سیستان و بلوچستان برای قومیت بلوچ، استان فارس برای قومیت فارس، استان گلستان برای قومیت ترکمن و استان گیلان برای قومیت گیلک به صورت هدفدار انتخاب شدند. همچنین استان آذربایجان شرقی به صورت تصادفی ساده از میان استان های ترک زبان گزینش شد. علاوه بر این، تهران نیز به عنوان یک کلان شهر که ترکیبی از انواع خرده فرهنگ هاست انتخاب شد. در هر استان سه شهر در نظر گرفته شد. در استانهای انتخابی هشت گانه (غیر از تهران) مراکز استانها نیز به صورت هدفدار گزینش شد. در شهرهای مرکز استان، شیوه انتخاب یک ناحیه آموزش و پرورش و همچنین شیوة انتخاب دو شهر هر استان به صورت تصادفی ساده (قرعه کشی) بوده است. بدین شکل که از منطقه جغرافیایی شمال استان یک شهر و از منطقه جغرافیایی جنوب یک شهر پس از فهرست کردن آنها به صورت قرعه کشی انتخاب شد. در مجموع ٢٥ شهر (با تهران) مشخص شدند. در تهران مناطق آموزش و پرورش به سه بخش برخوردار، نیمه برخوردار و نابرخوردار (شمال، مرکز و جنوب) تقسیم و از هر بخش یک منطقه آموزش و پرورش انتخاب شد. شهرهای انتخاب شده عبارت بودند از:

- استان آذربایجان شرقی: اهر، تبریز، مراغه

- استان خوزستان: خرمشهر، اهواز، شادگان

- استان سیستان و بلوچستان: زابل، زاهدان، ایرانشهر

- استان فارس: آباده، شیراز، فسا

- استان لرستان: بروجرد، خرم آباد، الیگودرز

- استان کردستان: سقز، سنندج، کامیاران

- استان گلستان: گمیشان، گرگان، بندر ترکمن

- استان گیلان: کلاچای، رشت، رودبار

- شهر تهران: مناطق یک، شش و هفده آموزش و پرورش

سپس همه مدارس انتخاب شده هر شهر و منطقه بر اساس مقطع متوسطه و جنسیت به تفکیک فهرست شده و در نهایت یک مدرسه دخترانه و یک مدرسه پسرانه به شیوه تصادفی ساده گزینش شد. همچنین فهرست همه کلاسهای هر پایه تحصیلی در این مدارس تهیه و از هر پایه تحصیلی یک کلاس به شکل تصادفی انتخاب شد و در هر کلاس دانش آموزانی که با اعداد فرد (.....-٧-٥-٣-١) در دفتر کلاس مشخص شده بودند، تا دستیابی به تعداد مورد نظر (هر پایه ١٤ نفر) گزینش شدند. پس از آن دانش آموزان و والدین آنها (هم پدر و هم مادر) مورد نظرسنجی قرار گرفتند. شیوه انتخاب مدرسان و مشاوران فعال در هر شهر یا ناحیه آموزش و پرورش، بر اساس قابلیت دسترسی به آنها بود. با توجه به روال نمونه گیری، در این پژوهش از روشهای نمونه گیری تصادفی ساده، تصادفی منظم و تصادفی خوشه ای چند مرحله ای استفاده شده است.

جداول شماره 1 و 2 تعداد و انواع آزمودنی های شرکت کننده در این پژوهش را، در استان های مختلف نشان می دهد.

جدول شماره 1

والدین و دانش آموزان مقطع متوسطه شرکت کننده در پژوهش

ردیفاستانپدر (نفر)مادر (نفر)دانش آموز(نفر)کل (نفر)
١آذربایجان شرقی١٨٥١٨٤١٥٢٥٢١
٢خوزستان١٦٢١٦٥١٧٤٥٠١
٣سیستان و بلوچستان١٢٣١٠١١١٢٣٣٦
٤فارس١٤٢١٤١١٦٩٤٥٢
٥لرستان٢١٣٢١٤٢١٥٦٤٢
٦کردستان٤٩١٦٧٧١٤٢
٧گلستان١٣٥١٣١١٣٦٤٠٢
٨گیلان٢٦٦٢٤٥٢٦٤٧٧٥
٩شهر تهران١٠٩١٠٥١٢٠٣٣٤
کل شرکت کنندگان١٣٨٤١٣٠٢١٤١٩٤١٠٥

جدول شماره 2

تعداد مدرسان و مشاوران خانواده و مدرسان شرکت کننده در پژوهش

ردیفاستانتعداد
١آذربایجان شرقی٧٣
٢خوزستان٣٤
٣سیستان و بلوچستان١١
٤فارس٤٨
٥لرستان٣١
٦کردستان٣١
٧گلستان٢٩
٨گیلان٣٩
٩شهر تهران٣١
کل شرکت کنندگان٣٢٧

ابزارهای پژوهش

برای تحقق اهداف مورد نظر این پژوهش و تعیین نیازهای تربیتی و آموزشی والدین و دانش آموزان، مهمترین روش گردآوری اطلاعات، پرسشنامه بوده و در این راستا از سه پرسشنامه نظرسنجی استفاده شده است. محور اصلی تدوین این پرسشنامه ها و فهرست نمودن نیازهای احتمالی آزمودنی ها، نظریه های موجود روان شناسی رشد در ابعاد مختلف و دیدگاه های کارشناسان بوده است. همچنین، پس از ساخت ابزارها، در مرحله مطالعه مقدماتی نظرات شش تن از صاحبنظران و متخصصان روان شناسی و علوم تربیتی فعال در حوزه آموزش و مشاوره خانواده در مورد بخشهای گوناگون گردآوری شد. داوران میزان تناسب هر سؤال را با توجه به اهداف تحقیق، بر اساس یک مقیاس لیکرت پنج درجه ای از «خیلی کم» تا «خیلی زیا» مشخص کردند. نتایج حاکی از اعتبار صوری قابل قبول برای پرسشنامه ها بوده است. این پرسشنامه ها عبارتند از:

الف) پرسشنامه نظر سنجی والدین دانش آموزان دبیرستانی: این پرسشنامه علاوه بر مقدمه ای در مورد اهداف تحقیق و سؤالاتی چند دربارة ویژگی های جمعیت شناختی و هویتی آزمودنی ها، حاوی ٣٨ بخش (٣٤ سؤال بسته و ٤ سؤال باز) در ابعاد گوناگون بود. آزمودنی ها پاسخ های خود را بر مبنای یک مقیاس لیکرت پنج درجه ای از خیلی زیاد (٥) تا خیلی کم (١) مشخص می کردند. این ابعاد عبارت بودند از : بعد جسمی- بهداشتی (با ٦ بخش)، بعد اجتماعی (با ٧ بخش)، بعد روان شناختی ( شامل جنبه های ذهنی، عاطفی- هیجانی و تحصیلی با ١٦ بخش) و بعد اخلاقی- مذهبی (با ٩ بخش). پرسشنامه نظرسنجی از سوی والدین دانش آموز (هم پدران و هم مادران) تکمیل می شد. ضریب همسانی درونی (آلفای کرونباخ) به دست آمده ٩٦/٠ بود که مبین پایایی قابل توجه این پرسشنامه است.

ب) پرسشنامه نظرسنجی دانش آموزان: در این پرسشنامه علاوه بر مقدمه ای در مورد اهداف تحقیق و سؤالاتی دربارة ویژگی های شخصی و خانوادگی و دو سؤال در زمینة سن بلوغ، حاوی ٥٤ گویه (٤٩ سؤال بسته و ٥ سؤال باز) در زمینة نیازهای نوجوان در ابعاد گوناگون مورد نظر بود. ابعاد مورد نظر عبارت بودند از : بعد جسمی- بهداشتی(١٢ سؤال)، بعد خانوادگی (١١ سؤال)، بعد تحصیلی- شغلی (١٦ سؤال)، بعد اخلاقی- مذهبی (٨ سؤال)

و بعد فرهنگی-اجتماعی (٨ سؤال). سؤالات پرسشنامه براساس یک مقیاس لیکرت پنج درجه ای پاسخ داده می شد. این پرسشنامه را باید دانش آموزان دختر و پسر دورة متوسطه تکمیل می کردند. دربارة روایی این پرسشنامه می توان گفت که تدوین آن با توجه به نظریه های معتبر روانشناسی رشد در ابعاد گوناگون صورت گرفت و علاوه بر این از نظرات ٦ متخصص و کارشناس زمینة اعتبار صوری استفاده شد. ضریب همسانی محاسبه شده (آلفای کرونباخ) نیز٩۱/٠ بوده که قابل توجه است.

ج) پرسشنامه نظرسنجی مشاوران و مدرسان: این پرسشنامه شامل مقدمه ای راجع به هدف پژوهش، اطلاعات کلی در زمینة ویژگی های فردی، شغلی و آموزشی مدرسان آموزش خانواده و مشاوران مراکز مشاوره خانواده انجمن اولیاء و مربیان و همچنین ٦٣ سؤال(٥٨ سؤال بسته و ٦ سؤال باز) در رابطه با نیازهای آموزشی و تربیتی والدین دانش آموزان در دوره های مختلف تحصیلی، از دیدگاه مدرسان و مشاوران بود. نیازهای آموزشی والدین در چهار بعد کلی مطرح شده بود. این ابعاد عبارت بودند از: بعد فرهنگی-اجتماعی (١٨ سؤال)، بعد اخلاقی- مذهبی(٢٠ سؤال)، بعد روان شناختی(١٣ سؤال) و بعد جسمی- بهداشتی(١١ سؤال). سؤال آخر پرسشنامه مربوط به پیشنهادات و انتقادات آزمودنی ها در زمینه نیازهای والدین و کلاسهای آموزش خانواده بود. بر اساس نظر داوران، پرسشنامه دارای اعتبار صوری جالب توجهی از نظر آماری بوده است. همچنین ضریب همسانی درونی محاسبه شده یا آلفای کرونباخ ٩۵/٠ بود.

شیوه های تجزیه و تحلیل داده ها

داده های گردآوری شده در این پژوهش با استفاده از روش ها و شاخص های آمار توصیفی شامل انواع فراوانی ها، میانگین و انحراف معیار و همچنین روشها و شاخصهای آمار استنباطی شامل آمار های پارامتریک مثل آزمون t تک نمونه ای، آزمون t برای مقایسه اختلاف دو میانگین، آزمون F و آمار های غیر پارامتریک مثل آزمون خی دو، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. قابل ذکر است که برای انجام تحلیل ها از برنامه آماری SPSS تحت ویندوز نسخه ٠٥/٩ استفاده شد.

یافته های تحقیق

الف) یافته های مربوط به آزمودنی ها

§ میانگین سنی پدران 51/46 و میانگین سنی مادران 26/41 بود. همچنین میانگین درآمد خانواده (به هزار تومان) 30/78، میانگین عدة دختران 26/2 نفر، میانگین عدة پسران 17/2 نفر و میانگین عدة فرزندان خانواده 17/4 نفر بوده است.

§ بالاترین سطح مدرک تحصیلی پدران و مادران دیپلم 27 درصد و پائین ترین سطح دکتری 03/0 درصد بود.

§ 15/38 درصد پدران کارمند و 88/1 درصد آنها بی کار بوده اند.

§ 5/82 درصد مادران خانه دار، 6/10 درصد شاغل آزاد و54/1 درصد آنان کارمند بودند.

§ 3/48 درصد دانش آموزان پسر و 7/51 درصد دختر بودند و 7/98 درصد آنان به سن بلوغ رسیده بودند. همچنین محل تولد 9/89 درصد آنان استان محل سکونت شان (بومی) و محل تولد بقیه دیگر استانها (غیر بومی) بود.

§ بیشترین عدة دانش آموزان در پایه دوم (1/40 درصد )مشغول به تحصیل بودند. متداولترین زبان، زبان فارسی (9/68 درصد) بود و زبان عربی پایین ترین فراوانی را به خود اختصاص داده بود.

§ میانگین سنی دانش آموزان برای دختران 1/16 و برای پسران 04/16 بود.

§ میانگین سن بلوغ برای پسران 36/14 و برای دختران 64/13 گزارش شد.

§ 67 درصد مدرسان و مشاوران را مردان و 37 درصد آنان را زنان تشکیل می دادند.

§ بیشترین عدة مدرسان و مشاوران (73/80 درصد) دارای مدرک لیسانس و کمترین عدة آنها (03/0 درصد) دارای مدرک دیپلم بودند.

ب) نتایج مربوط به سؤالات تحقیق

جدول شماره (3) مهمترین نیازهای آموزشی و تربیتی والدین دانش آموزان مقطع متوسطه را بر اساس اولویت بندی نشان می دهد.

جدول شماره 3

مهمترین نیازهای آموزشی و تربیتی والدین دانش آموزان مقطع متوسطه

شماره اولویتنیازهای آموزشی و تربیتیدرصد فراوانی
1عوامل مؤثر در ایجاد مشکل اعتیاد و روشهای مناسب برخورد با آن در نوجوانان6/92
2مشکلات و انحرافات جنسی در دوره نوجوانی22/90
3آسیب ها و مشکلات اجتماعی (مانند خشونت و بزهکاری در نوجوانان) و روشهای پیشگیری از آنها38/88
4نقش اعتماد به نفس درایجاد انگیزه پیشرفت در دانش آموزان دبیرستانی72/87
5ویژگیهای گروه دوستان و همسالان و تأثیرات آنان بر نوجوانان34/87
6ویژگیهای رشد اخلاقی و مذهبی نوجوانان در دوره بلوغ26/87
7اهمیت نقش الگو بودن والدین در تربیت دینی و هویت مذهبی و فرهنگی نوجوانان24/87
8مراقبت های بهداشتی دوره بلوغ1/87
9اصول تغذیه و مشکلات آن در دوره بلوغ در دانش آموزان دبیرستانی62/86
10شیوة پاسخگویی منطقی به پرسش ها و تردیدهای نوجوانان دربارة اعتقادات مذهبی4/86
11مشکلات اخلاقی رایج در دوره بلوغ و روشهای برخورد مناسب با آنها12/86
12ایجاد زمینه های ارتباط نوجوانان با جنس مخالف و روشهای مداخله مؤثر06/86
13بهداشت روانی نوجوانان و انواع اختلالات رفتاری رایج در دوره بلوغ98/85
14مسئله تهاجم فرهنگی و اثرات منفی و مثبت فرهنگ بیگانه بر شخصیت نوجوانان82/85
15مهمترین تغییرات بدنی و جنسی نوجوانان در دوره دبیرستان26/85

میانگین نیازهای والدین دانش آموزان مقطع متوسطه با توجه به هر سؤال پرسشنامه در حدودی 14/4 (با انحراف معیار 98/0) تا 63/4 ( با انحراف معیار 7/0) بوده که مقایسه آنها با میانگین فرضی جامعه نشان داده است که همه میانگین های سؤالات با میانگین فرضی تفاوت

آماری داشتند (آلفای 0001/0). مقادیر t محاسبه شده از 63/66 تا 48/117 بوده است. محاسبه فراوانی های مربوط به گزینه های هر سؤال نیز نشان داد که همة مقادیر خی دو به نفع گزینه های «زیاد» و «خیلی زیاد» در سطح آلفای0001/0 معنادار بوده است و مقادیر خی دو به دست آمده از 21/1622 الی 4878 بود. برای تعیین اولویت نیازها، میانگین ها مرتب شد و 15 نیاز اول با توجه به فراوانی آنها استخراج شد.

در زمینة نیازهای آموزشی و تربیتی والدین در خرده فرهنگهای متفاوت، ازنظر نوع نیازهای والدین در این مقطع در میان خرده فرهنگها تفاوتی مشاهده نمی شود، اما از نظر اولویت بندی در میان نوع نیازهای والدین تفاوت وجود دارد که به سبب جلوگیری از طولانی شدن بحث در این بخش به آنها اشاره نمی شود. به عنوان نمونه، اولین نیاز والدین در مقطع متوسطه در سطح کشور آشنایی با عوامل مؤثر در ایجاد مشکل اعتیاد و روشهای مناسب برخورد با این مشکل در نوجوانان است. از ٩خرده فرهنگ، ٧ خرده فرهنگ (استانهای آذربایجان غربی، سیستان و بلوچستان، خوزستان، فارس، گلستان، گیلان و شهر تهران) این نیاز به عنوان اولویت اول نیازهای والدین ذکر شده است و خرده فرهنگهای لرستان و کردستان این نیاز را در اولویت سوم مورد تأکید قرار داده اند. همچنین نیاز دوم در سطح کشور در مقطع متوسطه، آشنایی با مشکلات و انحرافات جنسی در دوره نوجوانی است که از ٩خرده فرهنگ، ٧ خرده فرهنگ (شهر تهران و استانهای خوزستان، فارس، لرستان، کردستان، گلستان و گیلان) هماهنگ با اعلام نیاز در سطوح کشوری این نیاز را در اولویت دوم ذکر کرده اند و خرده فرهنگهای آذربایجان غربی و سیستان و بلوچستان آن را در اولویت سوم و چهارم مورد تأکید قرار داده اند.

مقایسه نیازهای پدران و مادران دانش آموزان مقطع متوسطه نشان داد که مادران دانش آموزان دبیرستانی آشنایی والدین با مهمترین تغییرات بدنی و جنسی نوجوانان (034/0=P، 118/2=t)، روشهای آموزش و راهنمایی مسائل بلوغ به نوجوانان (005/0=P،786/2=t) و مراقبتهای بهداشتی مربوط به دورة بلوغ (005/0=P،803/2= t) را در مقایسه با پدران مهمتر می دانستند. نیازهای پدران و مادران دانش آموزان مقطع متوسطه به تفکیک در جداول شماره 4 (نیازهای پدران) و 5 (نیازهای مادران) آورده شده است.

جدول شماره 4

مهمترین نیازهای آموزشی و تربیتی پدران دانش آموزان مقطع متوسطه

درصد فراوانینیازهای آموزشی و تربیتیشماره اولویت
44/92عوامل مؤثر در ایجاد مشکل اعتیاد و روشهای مناسب برخورد با آن در نوجوانان1
90مشکلات و انحرافات جنسی در دوره نوجوانی2
28/88آسیبها و مشکلات اجتماعی احتمالی مانند خشونت و بزهکاری در نوجوانان و روشهای پیشگیری از آنها3
46/87نقش اعتماد به نفس در ایجاد انگیزه پیشرفت در دانش آموزان دبیرستانی4
32/87اهمیت نقش الگو بودن والدین در تربیت دینی، هویت مذهبی و فرهنگی نوجوانان5
28/87ویژگیهای گروههای دوستان و همسالان و تأثیرات آنها بر نوجوانان 6
1/87ویژگیهای رشد اخلاقی و مذهبی نوجوانان در دوره بلوغ7
26/86مراقبتهای بهداشتی در دورة بلوغ8
14/86شیوة پاسخگویی منطقی به پرسشها و تردیدهای نوجوانان دربارة اعتقادات مذهبی9
12/86اصول تغذیه و مشکلات مربوط به آن در دوره بلوغ10
8/85زمینه های ارتباط نوجوانان با جنس مخالف و روشهای مداخله مؤثر11
8/85مشکلات اخلاقی رایج در دوره بلوغ و روشهای برخورد مناسب با آنها12
58/85بهداشت روانی نوجوانان و انواع اختلالات رفتاری شایع در دوره بلوغ13
5/85مسئله تهاجم فرهنگی و اثرات منفی و مثبت فرهنگ بیگانه بر شخصیت نوجوانان14
16/85برخورد مناسب و منطقی والدین دربرابر تفکر انتقادی و تردیدهای نوجوانان دربارة نظرات دیگران15

تحلیل داده های حاصل از پرسشنامه دانش آموزان مقطع متوسطه نشان می دهد که بجز نیازهای مربوط به سؤالات 8، 10، 11، 33، 37 و 38 پرسشنامه، میانگین های مربوط به نیازها براساس آزمون tتک نمونه ای از نظر آماری (در سطح آلفای 0001/0)، بزرگتر از میانگین فرضی جامعه هستند و مقادیر t از 11/8 تا 59/126 است. همچنین تحلیل با استفاده از آزمون خی دو نیز نشان می دهد که بجز نیازهای مربوط به سؤالات 8، 10، 11، 33، 37 و 38 در دیگر فراوانی ها میانگینها به نفع «زیاد» و »خیلی زیاد» در سطح آلفای 0001/0 معنادار است. مقادیر خی دو به دست آمده از 1/293 تا 69/3193 است. پانزده نیاز اول دانش آموزان مقطع متوسطه، براساس میانگین ها و همچنین فراوانی های آنها استخراج و در جدول شماره6 نشان داده شده است.

جدول شماره 5

مهمترین نیازهای آموزشی و تربیتی مادران دانش آموزان مقطع متوسطه

درصد فراوانینیازهای آموزشی و تربیتیشماره اولویت
76/92عوامل مؤثر در ایجاد مشکل اعتیاد و روشهای مناسب برخورد با آن در نوجوانان1
48/90مشکلات و انحرافات جنسی در دوره نوجوانی2
48/88آسیبهاو مشکلات اجتماعی احتمالی مانند خشونت و بزهکاری در نوجوانان و روشهای پیشگیری از آنها3
88نقش اعتماد به نفس در ایجاد انگیزه پیشرفت در دانش آموزان دبیرستانی4
98/87مراقبتهای بهداشتی در دورة بلوغ5
44/87ویژگیهای رشد اخلاقی و مذهبی نوجوان در دوره بلوغ6
4/87ویژگیهای گروههای دوستان و همسالان و تأثیرات آنها بر نوجوانان7
18/87اهمیت نقش الگو یی والدین در تربیت دینی، هویت مذهبی و فرهنگی نوجوانان8
14/87اصول تغذیه و مشکلات مربوط به آن در دوره بلوغ9
66/86نحوه پاسخگویی به پرسشها و تردیدهای نوجوانان دربارة اعتقادات مذهبی10
46/86مشکلات اخلاقی رایج در دوره بلوغ و روشهای برخورد مناسب با آنها11
42/86بهداشت روانی نوجوانان و انواع اختلالات رفتاری شایع در دوره بلوغ12
32/86زمینه های ارتباط نوجوانان با جنس مخالف و روشهای مداخله مؤثر13
14/86مسأله تهاجم فرهنگی و اثرات منفی و مثبت فرهنگ بیگانه بر شخصیت نوجوانان14
96/85مهمترین تغییرات بدنی و جنسی نوجوانان در دوره دبیرستان15

جدول شماره 6

مهمترین نیازهای آموزشی و تربیتی دانش آموزان مقطع متوسطه

درصد فراوانینیازهای آموزشی و تربیتیشماره اولویت
32/95ارج نهادن به روابط گرم و صمیمی، در میان اعضای خانواده1
58/93ضرورت رفتن به مدرسه2
64/92اعتماد والدین به نوجوان3
1/90اهمیت آشنایی دختران و پسران با یکدیگر پیش از ازدواج4
36/89ایجاد احساس امنیت و آرامش در نوجوان در کنار خانواده5
1/89توجه کردن والدین به تغذیه و بهداشت نوجوان6
1/89ضرورت انجام دادن فرائض مذهبی7
36/88آگاهی یافتن از اصول بهداشتی8
1/88لزوم هماهنگی اعتقادات مذهبی والدین با میزان عمل کردن آنها به این اعتقادات9
06/88ضرورت انجام دادن فعالیتهای ورزشی برای حفظ سلامت نوجوان10
92/87ضرورت حمایت نوجوان از سوی والدین در مواقع بحرانی و بروز مشکلات11
54/87اهمیت احترام و رعایت حقوق متقابل در خانواده12
4/87نیاز به تأیید و پذیرفته شدن در میان اعضای خانواده13
74/86داشتن اطلاعات لازم درباره دوره بلوغ و تغییرات جسمی،جنسی و روانی 14
64/86اهمیت احترام گذاشتن به قوانین در بازیها، ورزشها و دیگر فعالیتهای گروهی15

چنان که ملاحظه می شود دانش آموزان دبیرستانی روابط گرم و رعایت حقوق متقابل در خانواده نیاز به داشتن احساس اعتماد و امنیت در محیط خانواده و احترام گذاشتن به قانون، ضرورت انجام دادن فرایض دینی، داشتن اطلاعات مربوط به دورة بلوغ و تغییرات جسمی و جنسی، آگاهی از اصول بهداشتی، ضرورت رفتن به مدرسه، اهمیت توجه والدین به امر تغذیه و بهداشت نوجوان و نیز به سبب ضرورت ارتباط با جنس مخالف و مسئله ازدواج، اهمیت آشنایی پیش از ازدواج دختران و پسران با یکدیگر را مورد تأکید قرار داده اند، همچنین اهمیت دادن نوجوانان دبیرستانی به ضرورت هماهنگی اعتقادات مذهبی والدین با میزان عمل کردن آنها به این اعتقادات، نشان دهنده حساسیت آنان به صداقت والدین در زمینه هماهنگی قول و عمل آنهاست. ضرورت انجام دادن فعالیتهای ورزشی برای حفظ سلامت نوجوان نیز مورد

توجه این دانش آموزان قرار گرفته است. نوجوانان دبیرستانی همچنین نیاز خود به حمایت شدن از سوی والدین در مواقع بحرانی و بروز مشکلات را به عنوان نیازی جدی مورد تأکید قرار داده اند.

براساس سؤالات باز پرسشنامه، چهار مورد از مهمترین نیازهای دانش آموزان مقطع متوسطه دربارة والدین عبارت بودند از: 1) درک کردن نوجوان(12 درصد)، 2) اهمیت دادن به خواسته های نوجوان(11 درصد)، 3) ایجاد محیطی آرام برای تحصیل (8 درصد) و 4) تبعیض قائل شدن میان فرزندان(7 درصد).

برای مشخص شدن پاسخ سؤال 5 و پی بردن به تشابهات و تفاوتهای موجود، نیازهای جدول شمارة 3 (نیازهای والدین دانش آموزان متوسطه) و نیازهای جدول شماره6 ( نیازهای دانش آموزان مقطع متوسطه) را می توان با هم مقایسه کرد، مشاهده خواهد شد که از نظر کیفی و محتوایی تفاوتهایی وجود دارد.

بررسیهای انجام شده در زمینة نیازهای آموزشی و تربیتی والدین نشان می دهند که نیازهای آموزشی و تربیتی والدین دانش آموزان مقطع متوسطه دارای ابعاد جسمی و بهداشتی، اجتماعی، روانی، اخلاقی، مذهبی و فرهنگی است.

در جدول شماره7 نیازهای آموزشی و تربیتی والدین دانش آموزان مقطع متوسطه در بعد جسمی و بهداشتی آمده است. بر اساس این بررسیها میانگین نیازهای این بعد از 25/4 (با انحراف معیار 79/0) تا 51/4(با انحراف معیار 77/0) است.

جدول شماره 7

مهمترین نیازهای آموزشی و تربیتی والدین دانش آموزان مقطع متوسطه در بعد جسمی و بهداشتی

درصد فراوانینیازهای آموزشی و تربیتیشماره اولویت
24/90آشنایی والدین با مشکلات و انحرافات جنسی دوره نوجوانی1
1/87مراقبتهای بهداشتی دوره بلوغ2
62/86اصول تغذیه و مشکلات مربوط به آن در دوره بلوغ3
26/85مهمترین تغییرات بدنی و جنسی نوجوانان در دوره دبیرستان4
94/84روشهای آموزش و راهنمایی مسائل دوره بلوغ به نوجوانان5

جدول شماره8 نیازهای اساسی والدین دانش آموزان متوسطه را در بعد اجتماعی نشان می دهد. براساس اطلاعات به دست آمده، میانگین این نیازها از 23/4( با انحراف معیار85/0) تا 63/4( با انحراف معیار 7/0) است.

جدول شماره 8

مهمترین نیازهای آموزشی و تربیتی والدین دانش آموزان مقطع متوسطه در بعد اجتماعی

درصد فراوانینیازهای آموزشی و تربیتیشماره اولویت
6/92عوامل مؤثر در ایجاد مشکل اعتیاد و روشهای مناسب برخورد با آن در نوجوانان1
38/88آسیبها و مشکلات اجتماعی احتمالی مانند خشونت و بزهکاری در نوجوانان و روشهای پیشگیری از آن2
34/87ویژگیهای گروههای دوستان و همسالان و تأثیرات آنها بر نوجوانان3
06/86زمینه های ارتباط نوجوانان با جنس مخالف و روشهای مداخله مؤثر4
92/84تأکید بر مهمترین ویژگیهای رشد اجتماعی در نوجوانان5
66/84معیارهای انتخاب دوست از سوی نوجوانان و شیوه های مداخله مناسب خانواده 6

جدول شماره 9 نیازهای شناسایی شده والدین دانش آموزان متوسطه را در بعد روان شناختی و تحصیلی نشان می دهد. میانگین این نیازها از 16/4(با انحراف معیار 87/0) تا 39/4(با انحراف معیار 77/0) بوده است.

جدول شماره 9

مهمترین نیازهای آموزشی و تربیتی والدین دانش آموزان

مقطع متوسطه در بعد روان شناختی و تحصیلی

درصد فراوانینیازهای آموزشی و تربیتیشماره اولویت
72/87نقش اعتماد به نفس در ایجاد انگیزه پیشرفت در دانش آموزان دبیرستانی1
86بهداشت روانی نوجوانان و انواع اختلالات رفتاری شایع در دوره بلوغ2
2/85نقش رابطه والدین با نوجوانان در آستانه دوره بلوغ3
14/85نقش عوامل گوناگون مؤثر در یادگیری و پیشرفت تحصیلی نوجوانان در دوره دبیرستان4
85انواع مشکلات مربوط به تحصیل و سازگاری با مدرسه و علل این مشکلات در نوجوانان دبیرستانی5
88/84برخورد مناسب ومنطقی والدین در برابر تفکر انتقادی و تردیدهای نوجوان دربارة نظرات دیگران6
8/84ویژگیهای شخصیتی نوجوانان در دوره دبیرستان7
54/84اهمیت رابطه خانه و مدرسه در بهبود شرایط تحصیلی، درسی و رفتاری نوجوانان در دبیرستان8
52/84رشد عاطفی و ویژگیهای رفتارهای عاطفی و هیجانی(مانندپرخاشگری و زود رنجی) در دوره بلوغ9
3/84ویژگیهای عقلی و ذهنی نوجوان دردوره دبیرستان10
96/83نقش عوامل فرهنگی و اجتماعی در رشد فکری و شناختی 11
56/83مسئله رشد هویت و استقلال طلبی 12
54/83نقش تغییرات بدنی و جنسی در بروز رفتارهای عاطفی و هیجانی 13
44/83انواع واکنشها و رفتارهای عاطفی و علل بروز آنها در دوره بلوغ14
1/83آگاهی دادن در زمینة رشته های گوناگون تحصیلی و نحوه هدایت شغلی نوجوان15

در جدول شماره10 مهمترین نیازهای آموزشی و تربیتی والدین دانش آموزان متوسطه در بعد اخلاقی، مذهبی و فرهنگی نشان داده شده است. میانگین های به دست آمده این نیازها از 05/4 (با انحراف معیار 9/0) تا 36/4 (با انحراف معیار 72/0) است.

جدول شماره 10

مهمترین نیازهای آموزشی و تربیتی والدین دانش آموزان

قطع متوسطه در بعد اخلاقی، مذهبی و فرهنگی

درصد فراوانینیازهای آموزشی و تربیتیشماره اولویت
26/87ویژگیهای رشد اخلاقی و مذهبی نوجوانان در دوره بلوغ1
24/87اهمیت نقش الگو بودن والدین در تربیت دینی، هویت مذهبی و فرهنگی 2
4/86شیوة پاسخگویی منطقی به پرسشها و تردیدهای نوجوانان دربارة اعتقادات مذهبی3
12/86مشکلات اخلاقی رایج در دوره بلوغ و روشهای برخورد مناسب با آنها4
82/85مسئله تهاجم فرهنگی و اثرات منفی و مثبت فرهنگ بیگانه بر شخصیت نوجوانان5
74/83تأثیرات ماهواره و اینترنت بر رفتار و شخصیت نوجوانان6
72/82شیوه های مناسب برخورد با نحوه لباس پوشیدن و آرایش کردن نوجوانان7
02/81شیوه های برنامه ریزی مناسب برای اوقات فراغت نوجوانان8

مهمترین نیازهای آموزشی والدین در بعد اجتماعی- فرهنگی از دیدگاه مدرسان و مشاوران در جدول شماره11 آورده شده است. میانگین این نیازها از 85/3 تا76/4 است. با استفاده از آزمون t تک نمونه ای و مقایسه میانگین ها با میانگین فرضی جامعه(3«متوسط»)، می توان مشخص کرد که همه میانگین های به دست آمده دارای تفاوت آماری در سطح خطای 0001/0 هستند و مقادیر t به دست آمده از 08/17 تا 23/56 است. استفاده از آزمون خی دو برای مقایسه انواع فراوانی گزینه های هر سؤال نشان می دهد که همه فراوانی های مربوط به

گزینه «زیاد» و «خیلی زیاد» هر سؤال، در مقایسه با سایر گزینه ها در سطح خطای 0001/0 معنادار هستند. مقدار خی دو به دست آمده از 77/193 تا 34/526 است.

جدول شماره 11

مهمترین نیازهای آموزشی و تربیتی والدین از دیدگاه

مدرسان و مشاوران در بعد اجتماعی- فرهنگی

درصد فراوانینیازهای آموزشی و تربیتیشماره اولویت
22/95مسائل مربوط به بزهکاری نوجوانان، کژرویهای اجتماعی، علل بروز و شیوه های برخورد با آنها1
66/92دوست یابی و تأثیرات آن در زندگی نوجوانان2
28/91فرآیند اجتماعی کردن و اجتماعی شدن نوجوانان3
2/90قانونمندی، رعایت قوانین اجتماعی و نحوه درونی کردن آن در فرزندان نوجوان4
3/88توجه دادن والدین به تلاش برای تحقق هویت ملی- مذهبی در فرزندان5
84/87مسائل و مباحث مربوط به مشارکت اجتماعی برای والدین6
78/87تبیین هنجارهای اجتماعی و ارزشها و نحوه درونی کردن آنها7
32/87مسئله تهاجم فرهنگی و پیامدهای آن8
96/86پرداختن به امر تربیت اجتماعی برای تحقق بخشیدن به احساس«ما بودن» در مقابل احساس «من بودن»9
74/86همبستگی اجتماعی و توجه به آن در تربیت فرزندان10
58/85تأثیر اندوخته فرهنگی خانواده در پیشرفت تحصیلی فرزندان11
94/83اینترنت و شبکه های ماهواره ای و تأثیر آنها در شکل گیری شخصیت و رفتار نوجوانان12
8/83مباحث مربوط به دید و بازدیدهای خانوادگی و تأثیرات آنها 13
18/81تعریف فرهنگ و عناصر سازنده آن14
18/81تبادلات فرهنگی و پذیرش عناصر مثبت دیگر فرهنگها15
46/80مطالعات تطبیقی میان فرهنگهای گوناگون به منظور آشنایی با جنبه های ارزشمند فرهنگ بومی16
77تأکید بر سوابق فرهنگی درخشان و آشنایی با چهره های نامی، علمی، فرهنگی و هنری17

در جدول شماره12 مهمترین نیازهای آموزشی و تربیتی والدین در بعد اخلاقی- مذهبی از منظر مدرسان و مشاوران آورده شده است. میانگین نیازهای این بعد از حدود 82/3( با انحراف معیار 91/0) تا 63/4( با انحراف معیار58/0) است.

مقادیر t محاسبه شده از 65/15 تا 34/49 است که همگی در سطح خطای 0001/0 معنادار هستند. مقادیر خی دو به دست آمده برای فراوانی ها از 8/158 تا 57/518 است که همه آنها به نفع«زیاد» و «خیلی زیاد» در سطح آلفای 0001/0 معنادار هستند.

جدول شماره 12

مهمترین نیازهای آموزشی و تربیتی والدین از دیدگاه

مدرسان و مشاوران در بعد اخلاقی- مذهبی

درصد فراوانینیازهای آموزشی و تربیتیشماره اولویت
64/92چگونگی آموزش مسائل دینی و اخلاقی به فرزندان1
64/92نکات اخلاقی نوجوانان و تربیت جنسی آنها2
32/91تبیین رابطه دینداری و بهداشت روانی 3
32/91اهداف تربیت دینی4
14/91تبیین رابطه دینداری و بهداشت روانی 5
02/91بیان ویژگیهای اخلاقی فرزندان در دوره های مختلف رشد6
76/90آموختن شیوه های مناسب به والدین گفتگو با نوجوانان و نحوه طرح مسائل مذهبی7
44/90تبیین مناسب دین و تأثیرات سازنده آن8
44/90بیان تأثیرات اخلاق نیکو در پایداری زندگی مشترک 9
8/89تبیین مشکلات اخلاقی عصر حاضر و نحوه برخورد با آنها10
4/89چگونگی ترغیب نوجوانان به انجام دادن عبادات و فراگیری احکام11
3/89طلاق و رابطه آن با کژخلقی و سلامت روانی فرزندان12
26/88شیوه پاسخگویی به شبهات و سؤالات دینی و اعتقادی فرزندان 13
86/87آشنایی با رذایل و فضایل اخلاقی و شیوه های کسب فضائل و دفع رذایل14
78/86معرفی الگوهای اخلاقی به منظور الهام گرفتن از آنها در تربیت فرزندان 15
44/82حضور والدین در اماکن مذهبی و مقدس و تأثیر فضاهای معنوی بر فرزندان16
32/82دیدگاههای روانشناسان در زمینه تربیت اخلاقی 17
2/80تعریف اخلاق و آموزش علم اخلاق 18
44/76مطالعات تطبیقی ادیان برای آگاهی والدین از برتریهای دین اسلام19

در جدول شماره13 مهمترین نیازهای آموزشی و تربیتی والدین در بعد روان شناختی از دید مدرسان و مشاوران آمده است. براساس تحلیل داده ها میانگین نیازهای این بعد از 25/4 (با انحراف معیار 81/0) تا 62/4 (با انحراف معیار 58/0) است.

براساس آزمون t همه میانگین های به دست آمده از نظر آماری در سطح آلفای0001/0 معنادار است و مقادیر t به دست آمده از 1/27 تا 54/48 است. آزمون خی دو نیز نشان می دهد که فراوانی های به دست آمده برای هر نیاز این بعد در سطح خطای 0001/0 معنادار است. مقادیر خی دو به دست آمده از 8/158 تا 57/518 است.

جدول شماره 13

مهمترین نیازهای آموزشی و تربیتی والدین از دیدگاه

مدرسان و مشاوران در بعد روان شناختی

درصد فراوانینیازهای آموزشی و تربیتیشماره اولویت
46/92تحولات فرزندان نوجوان در دوره های گوناگون رشد1
2/92ویژگیهای یک خانواده متعادل 2
22/91بهداشت روانی و اهمیت آن3
76/90انحرافات جنسی و شیوه های برخورد با آن4
84/89شکل گیری هویت و بحران هویت5
84/89روشهای پیشگیری از ابتلا به بیماریهای روانی و حفظ بهداشت روانی 6
44/88رشد عاطفی و اختلالات عاطفی و خلقی7
82/87تبیین تأثیرات اختلالات روانی بر افت تحصیلی فرزندان8
82/87معرفی مراکز خدمات مشاوره ای و آشنا ساختن والدین با تفاوت فعالیتهای مشاوران،روانشناسان و... 9
64/86اختلالات رفتاری و اختلالات روانی شایع و شیوه های برخورد با آنها10
7/85روانشناسی تربیتی11
98/84اختلالات یادگیری و ناتواناییهای آموزشی دانش آموزان12

در جدول شماره 14، مهمترین نیازهای آموزشی و تربیتی والدین در بعد زیستی، جسمی و بهداشتی از دیدگاه مشاوران و مدرسان آمده است. میانگین نیازهای زیستی، جسمی و بهداشتی از21/4 (با انحراف معیار 78/0) تا 63/4 (با انحراف معیار 62/0) است.

با استفاده از آزمون t مشخص شد که همه میانگین های نیازهای این بعد بیشتر از میانگین فرضی جامعه هستند و از نظر آماری در سطح خطای 0001/0 معنادارند. مقادیر به دست آمده t از 98/26 تا 98/44 است.همچنین استفاده از آزمون خی دو مشخص ساخت که همه فراوانی ها به نفع «زیاد» و «خیلی زیاد» در سطح آلفای 0001/0 معنادار است. مقادیر محاسبه شده خی دو از 66/242 تا 58/520 است.

جدول شماره 14

مهمترین نیازهای آموزشی و تربیتی والدین از دیدگاه

مدرسان و مشاوران در بعد زیستی، جسمی و بهداشتی

درصد فراوانینیازهای آموزشی و تربیتیشماره اولویت
52/92مسائل مربوط به دورة بلوغ جسمی و جنسی نوجوانان1
28/92واکنشهای مناسب والدین در برابر مسائل و مشکلات بلوغ 2
1/91چگونگی ارائه اطلاعات لازم دربارة دورة بلوغ به نوجوانان3
72/88واکسیناسیون به موقع فرزندان و ضرورت تهیه دفترچه بیمه 4
64/88ارزش و اهمیت جسم سالم و سلامت زیستن5
68/87رعایت نظافت و بهداشت فردی و تأمین فضای بهداشتی در خانواده6
28/86چگونگی آموزش مسائل و عادات بهداشتی به نوجوانان7
86اصول مورد نیاز برای رشد و تغذیه مطلوب نوجوانان8
46/85بیماریهای شایع روان- تنی و روشهای پیشگیری از آنها9
22/84بیماریهای شایع در خانواده و بیماریهای واگیر و شیوه اقدام مؤثر در پیشگیری و درمان آنها10

بحث و نتیجه گیری

بر اساس تجزیه و تحلیل داده های مربوط به نیازهای آموزشی و تربیتی والدین و با توجه به نظرات پدران، مادران، دانش آموزان، مدرسان و مشاوران و با بهره گیری از جامعه آماری خرده فرهنگهای موجود در کشور از جمله ترک، لر، عرب، فارس، گیلک، کرد، بلوچ، ترکمن و شهر بزرگ تهران، نتایج زیر به دست آمد.

مهمترین نیازهای آموزشی و تربیتی والدین دانش آموزان مقطع متوسطه عبارتند از:

- عوامل مؤثر در ایجاد مشکل اعتیاد در نوجوانان و روشهای مناسب برخورد با آن.

- مشکلات و انحرافات جنسی در دوره راهنمایی تحصیلی و نوجوانان

- آسیب ها و مشکلات اجتماعی مانند خشونت و بزهکاری در نوجوانان و روشهای پیشگیری از آنها

- نقش اعتماد به نفس در ایجاد انگیزه پیشرفت در دانش آموزان دبیرستانی

- ویژگی های گروه دوستان و همسالان و تأثیرات آنان بر نوجوانان

- چگونگی رشد اخلاقی و مذهبی نوجوانان در دوران بلوغ

- اهمیت نقش الگو بودن والدین در تربیت دینی، هویت مذهبی و فرهنگی نوجوانان

- مراقبت های بهداشتی دوران بلوغ

- اصول تغذیه و مشکلات مربوط به آن در دوران بلوغ(دوره دبیرستان)

- شیوه پاسخگویی منطقی به پرسش ها و تردیدهای نوجوانان در زمینه اعتقادات مذهبی

- مشکلات اخلاقی رایج در دوران بلوغ و روشهای برخورد مناسب با آنها

- زمینه های ارتباط نوجوانان با جنس مخالف و روشهای مداخله مؤثر

- بهداشت روانی نوجوانان و انواع اختلالات رفتاری رایج در دوران بلوغ

- مسئله تهاجم فرهنگی و اثرات منفی و مثبت فرهنگ بیگانه بر شخصیت نوجوانان

- مهمترین تغییرات بدنی و جنسی نوجوانان در دوره دبیرستان

یافته های به دست آمده از این پژوهش نیازهای دوره های تحولی یعنی نیازهای بدنی و نیازهای روانی شامل نیاز به محبت، نیاز به وابستگی و تعلق به گروه، نیاز به ابراز وجود و بیان

خود، نیاز به هدفمند بودن، داشتن احساس امنیت و نظم (هوگورست، ١٩٥٢، به نقل از شریعتمداری،١٣٧٠) در دوران بلوغ (دوره متوسطه) را برای والدین و نیز دانش آموزان به وضوح مورد تأکید قرار می دهد.

نیازهای آموزشی و تربیتی والدین و دانش آموزان در میان خرده فرهنگها، با وجود تنوع نیازها تفاوت آشکاری را نشان نمی دهد، اما در زمینه اولویت بندی رتبه و تقدم نیازهای والدین تفاوت وجود دارد. این امر نشان دهنده لزوم توجه کافی به برنامه ریزی آموزشی والدین بر اساس اولویت نیازها در خرده فرهنگهای گوناگون و لحاظ کردن اولویت های مربوط به هر خرده فرهنگی است.

نخستین نیاز والدین در مقطع متوسطه در سطح کشور، آشنایی با عوامل مؤثر در ایجاد اعتیاد و روشهای مناسب برخورد با این مشکل در نوجوانان است و از ٩ خرده فرهنگ، در٧ خرده فرهنگ (استانهای آذربایجان غربی، خوزستان، سیستان و بلوچستان، فارس، گلستان، گیلان و شهر تهران) این نیاز در اولویت 3 قرار دارد.

نیاز دوم در در مقطع متوسطه، سطح کشور، آشنایی با مشکلات و انحرافات جنسی در دوره نوجوانی است که از ٩خرده فرهنگ، در٧ خرده فرهنگ (استانهای خوزستان، فارس، لرستان، کردستان، گلستان، گیلان و شهر تهران) این نیاز در اولویت3 قرار دارد. در خرده فرهنگهای آذربایجان غربی و سیستان و بلوچستان شماره اولویت نیاز دوم به ترتیب 3 و 4 است.

در زمینه نیازهای یاد شده، نگرانی و تشویش والدین دانش آموزان دبیرستانی به وضوح مشاهده می شود و نیاز به کسب اطلاعات تربیتی دربارة چگونگی رفتار مناسب با فرزندان را مورد تأکید قرار می دهد. در جدول شماره 15 مقایسه نیازهای آموزشی و تربیتی پدران و مادرن دانش آموزان دوره متوسطه در سطح کشور مقایسه شده است.

جدول شماره 15

مقایسه نیازهای آموزشی و تربیتی پدران و مادرن

دانش آموزان دوره متوسطه در سطح کشور

پدران\مادران

عوامل مؤثر در ایجاد اعتیاد و روشهای مناسب برخورد با آن

مشکلات و انحرافات جنسی در دوره نوجوانی

آسیب ها و مشکلات اجتماعی مانند خشونت و بزهکاری در نوجوانان و روشهای پیشگیری از آنها

نقش اعتماد به نفس در ایجاد انگیزه پیشرفت در دانش آموزان دبیرستانی

اهمیت نقش الگو بودن والدین در تربیت دینی، هویت مذهبی و فرهنگی

ویژگی های گروه دوستان و همسالان و تأثیرات آنان بر نوجوانان

ویژگی های رشد اخلاقی و مذهبی نوجوانان در دورة بلوغ

مراقبت های بهداشتی دوره بلوغ

اصول تغذیه و مشکلات مربوط به آن در دوره بلوغ (دوره دبیرستان)

شیوه پاسخگویی منطقی به پرسش ها و تردیدهای نوجوانان دربارة اعتقادات مذهبی

زمینه های ارتباط نوجوان با جنس مخالف و روشهای مداخله مؤثر

مشکلات اخلاقی رایج در دوره بلوغ و روشهای برخورد مناسب با آنها

بهداشت روانی نوجوان و انواع اختلالات رفتاری رایج در دوره بلوغ.

مسئله تهاجم فرهنگی و اثرات منفی و مثبت فرهنگ بیگانه بر شخصیت نوجوان.

برخورد مناسب و منطقی والدین در برابر تفکر انتقادی، ایرادها و تردیدهای نوجوانان.\عوامل مؤثر در ایجاد اعتیاد و روشهای مناسب برخورد با آن

مشکلات و انحرافات جنسی در دوره نوجوانی

آسیب ها و مشکلات اجتماعی مانند خشونت و بزهکاری در نوجوانان و روشهای پیشگیری از آنها

نقش اعتماد به نفس در ایجاد انگیزه پیشرفت در دانش آموزان دبیرستانی

ویژگی های گروههای دوستان و همسالان و تأثیرات آنان بر نوجوانان

ویژگی های رشد اخلاقی و مذهبی نوجوانان در دوران بلوغ

اهمیت نقش الگو بودن والدین در تربیت دینی، هویت مذهبی و فرهنگی

مراقبت های بهداشتی دوران بلوغ

اصول تغذیه و مشکلات مربوط به آن در دوران بلوغ (دوره دبیرستان)

شیوه پاسخگویی منطقی به پرسش ها و تردیدهای نوجوانان دربارة اعتقادات مذهبی

مشکلات اخلاقی رایج در دوران بلوغ و روشهای برخورد مناسب با آنها

زمینه های ارتباط نوجوانان با جنس مخالف و روشهای مداخله مؤثر

بهداشت روانی نوجوانان و انواع اختلالات رفتاری رایج در دوران بلوغ

مسئله تهاجم فرهنگی و اثرات منفی و مثبت فرهنگ بیگانه بر شخصیت نوجوانان

مهمترین تغییرات بدنی و جنسی نوجوانان در دوران دبیرستان.

همان طوری که ملاحظه می شود نیازهای پدران و مادران در دورة متوسطه تقریباً یکسان، اما از نظر اولویت بندی با یکدیگر متفاوت است.

با توجه به نتایج به دست آمده دانش آموزان دبیرستانی روابط گرم و رعایت حقوق متقابل در خانواده، داشتن احساس امنیت در محیط خانه، و اعتماد والدین به فرزندان، حمایت شدن از سوی خانواده، در میان بین اعضای خانواده و احترام گذاشتن به قانون، ضرورت انجام دادن فرایض دینی، و داشتن اطلاعات دربارة دوران بلوغ و تغییرات جسمی و جنسی، آگاهی از اصول بهداشتی، ضرورت رفتن به مدرسه، اهمیت توجه والدین به امر تغذیه و بهداشت نوجوانان و نهایتاً به سبب نیاز به ارتباط با جنس مخالف و ازدواج، اهمیت آشنایی دختران و پسران با یکدیگر پیش از ازدواج را مورد تأکید قرار داده اند. همچنین ضرورت هماهنگی اعتقادات مذهبی والدین با میزان عمل آنها به این اعتقادات، نشان دهنده حساسیت نوجوانان دبیرستانی به میزان صداقت در عمل و هماهنگی قول و عمل والدین است. اهمیت انجام دادن فعالیت های ورزشی و جسمی برای حفظ سلامتی نیز مورد توجه نوجوانان است. همچنین آنها به عنوان نیازی جدی بر اهمیت حمایت والدین از فرزندان نوجوان در مواقع بحرانی و بروز مشکلات تأکید کرده اند.

گرچه مقایسه نیازهای آموزشی و تربیتی دانش آموزان و والدین به منظور بررسی تفاوت های موجود، مستلزم یکسان بودن نوع سؤالات بود اما به دلیل نیازهای متفاوت آنان طرح سؤالات مختلف برای والدین و فرزندانشان اجتناب پذیر می نمود. نیازهای والدین و دانش آموزان در جدول شماره 16 مقایسه شده است.

جدول شماره 16

مقایسه نیازهای آموزشی و تربیتی دانش آموزان متوسطه و والدین آنها

والدین\دانش آموزان

عوامل مؤثر در ایجاد اعتیاد در نوجوانان و روشهای مناسب برخورد با آنها

مشکلات و انحرافات جنسی در دوره نوجوانی

آسیب ها و مشکلات اجتماعی مانند خشونت و بزهکاری در نوجوانان و روشهای پیشگیری از آنها

نقش اعتماد به نفس در ایجاد انگیزه پیشرفت در دانش آموزان دبیرستانی

ویژگی های گروههای دوستان و همسالان و تأثیرات آنان بر نوجوانان

ویژگیهای رشد اخلاقی و مذهبی نوجوانان در دوره بلوغ

اهمیت نقش الگو بودن والدین در تربیت دینی، هویت مذهبی و فرهنگی

مراقبت های بهداشتی دوران بلوغ

اصول تغذیه و مشکلات آن در دوران بلوغ (دوره دبیرستان)

نحوه پاسخگویی منطقی به پرسش ها و تردیدهای نوجوانان دربارة اعتقادات مذهبی

مشکلات اخلاقی رایج در دوران بلوغ و روشهای برخورد مناسب با آنها

ارتباط نوجوانان با جنس مخالف و روشهای مداخله مؤثر

بهداشت روانی نوجوانان و انواع اختلالات رفتاری رایج در دوران بلوغ

مسئله تهاجم فرهنگی و تأثیرات منفی و مثبت فرهنگ بیگانه بر شخصیت نوجوانان

مهمترین تغییرات بدنی و جنسی نوجوانان در دورة دبیرستان \اهمیت روابط گرم و صمیمی در میان اعضای خانواده

ضرورت رفتن به مدرسه

اهمیت اعتماد والدین به فرزندان

اهمیت آشنایی دختران و پسران با یکدیگر پیش از ازدواج

نیاز به احساس امنیت و آرامش در محیط خانواده

اهمیت توجه والدین به امر تغذیه و بهداشت

ضرورت انجام دادن فرایض دینی

نیاز دانش آموزان به آگاهی یافتن از اصول بهداشتی

لزوم هماهنگی اعتقادات مذهبی والدین با میزان عمل کردن آنها به این اعتقادات

لزوم انجام دادن فعالیت های ورزشی برای حفظ سلامت نوجوانان

نیاز نوجوان به حمایت شدن از سوی والدین در مواقع بحرانی و بروز مشکلات

اهمیت احترام متقابل و رعایت حقوق یکدیگر در خانواده

نیاز به تأیید و پذیرفته شدن در میان اعضای خانواده

داشتن اطلاعات لازم دربارة بلوغ و تغییرات جسمی، جنسی و روانی

اهمیت احترام به قوانین در بازیها، ورزشها و دیگر فعالیت های گروهی

بررسیها نشان می دهد که نیازهای آموزشی و تربیتی والدین دارای ابعاد جسمی، بهداشتی، اجتماعی، روانی، اخلاقی، مذهبی و فرهنگی است. مهمترین این نیازها عبارتند از:

در ابعاد جسمی و بهداشتی، آشنایی والدین با مشکلات و انحرافات جنسی نوجوانان و مراقبتهای بهداشتی دوران بلوغ؛

در بعد اجتماعی ، عوامل مؤثر در ایجاد اعتیاد و روشهای مناسب برخورد با آن، آسیب ها و مشکلات اجتماعی احتمالی مانند خشونت و بزهکاری و روشهای پیشگیری از آنها؛

در بعد روانی نقش اعتماد به نفس در ایجاد انگیزه پیشرفت دانش آموزان دبیرستانی، بهداشت روانی نوجوانان و انواع اختلالات رفتاری شایع در دوران بلوغ؛

در ابعاد اخلاقی- مذهبی- فرهنگی، ویژگیهای رشد اخلاقی و مذهبی در دوران بلوغ، اهمیت نقش الگو بودن والدین در تربیت دینی؛ هویت مذهبی و فرهنگی نوجوان.

همچنین از دیدگاه مشاوران و مدرسان، مهمترین نیازهای والدین عبارتند از: چگونگی آموزش مسائل دینی و نکات اخلاقی به فرزندان نوجوان و تربیت جنسی آنها.

در ابعاد اخلاقی- مذهبی - فرهنگی، تحولات دوران رشد فرزندان و ویژگیهای یک خانواده متعادل در بعد روان شناختی، مسائل مربوط به بلوغ جسمانی و جنسی فرزندان و واکنشهای مناسب والدین در برابر مسائل و مشکلات دوران بلوغ.

در بعد زیستی- جسمی- بهداشتی، مسائل مربوط به بزهکاری نوجوانان، کژرویهای اجتماعی و علل بروز و شیوه های برخورد با آنها و مسئله دوست یابی و تأثیرات آن در زندگی نوجوانان در بعد اجتماعی- فرهنگی.

با توجه به نتایج این پژوهش در زمینه نیازهای واقعی والدین، لازم است که مدرسان و مشاوران دیدگاه خود را نسبت به این نیازها اصلاح کنند و با در نظر گرفتن این یافته های پژوهشی نسبت به امر آموزش و مشاوره مبادرت ورزند.

کاربرد نتایج:

الف) مهم ترین نیازهای آموزشی و تربیتی والدین دانش آموزان مقطع متوسطه در جدول شماره 3، در 15 بند ذکر شده است.این نیازها با اندکی تفاوت از نظر اولویت بندی در خرده فرهنگ ها، مهم ترین نیازها و دغدغه های والدین دانش آموزان دبیرستانی به شمار می روند و توصیه می شودکه در تدوین و تألیف کتاب های آموزش خانواده به آنها توجه شود. همچنین پرداختن به این نیازها می تواند موضوع گفتگوی میزگردهایی در صدا و سیما، مقالاتی در نشریات اجتماعی، فیلمنامه ها و نمایشنامه ها قرار گیرد. به این ترتیب با توجه به نیازهای اشاره شده می توان از رسانه های رسمی و غیررسمی برای آموزش در ابعاد گوناگون استفاده کرد.

ب) نیازهای آموزشی و تربیتی به دست آمده در خصوص دانش آموزان در جدول شماره 6 آورده شده است. همان طور که ملاحظه می شود، این نیازها به دو گروه تقسیم می شوند. گروه اول عبارتند از رفتارهایی که دانش آموزان نوجوان از والدین خود انتظار دارند مانند ایجاد روابط گرم و صمیمی در میان اعضای خانواده، اعتماد داشتن والدین به نوجوانان، فراهم آوردن احساس امنیت و محیط آرام در خانه....، و گروه دوم عبارتند از نیازهای ویژه نوجوانان که باید هم در محیط خانه و از سوی والدین و هم در برنامه های آموزش و پرورش و برنامه های فرهنگی - اجتماعی جامعه و نهادهای فرهنگی مورد توجه قرار گیرند، مانند رفتن به مدرسه، آشنایی دختران و پسران پیش از ازدواج، آگاهی نوجوانان از اصول بهداشتی، انجام دادن فعالیت های ورزشی و جسمی، آگاهی از مسائل دوران بلوغ و تغییرات جسمی و جنسی و روانی.

در مورد نیازهای گروه اول، لازم است که با اطلاع رسانی مناسب به والدین زمینة درک واقعی از نیازهای نوجوانان را فراهم کرد تا آنها بتوانند رفتاری مناسب با فرزندان خود داشته باشند. ثانیاً توصیه می شود که این نیازها در تألیف و تدوین کتاب ها مورد توجه اولیا قرار گیرند.

در مورد نیازهای گروه دوم نیز لازم است که نتایج این پژوهش برای وزارت آموزش و پرورش به منظور برنامه ریزی کتاب های درسی و همچنین وزارت ارشاد، شورای عالی انقلاب

فرهنگی، شورای عالی جوانان، سازمان صدا و سیما و دیگر نهادهای فرهنگی - اجتماعی اعلام و ابلاغ شود تا در برنامه ریزی فرهنگی برای نوجوانان کشور مورد استفاده قرار گیرد.

ارائه گروه اول و دوم نیازهای آموزشی و تربیتی برای آشنایی مدرسان، مشاوران، روانشناسان و جامعه شناسان کشورمان با نیازهای نوجوانان و همچنین والدین آنها و ارائه راه کارهای متناسب با این نیازها به خانواده ها لازم به نظر می رسد.

ج) تفاوت میان نیاز والدین و فرزندان نوجوان آنها به صراحت تفاوت نیازهای نسلی میان پدران و مادران و فرزندان آنها را مشخص می سازد.

1. پدران و مادران در مرحلة نخست نگران اعتیاد فرزندانشان هستند، در حالی که فرزندان نیاز به روابط گرم و صمیمی در میان اعضای خانواده را اولین نیاز خود می دانند.

2. پدران و مادران از مشکلات و انحرافات جنسی فرزندان نوجوان خود به عنوان دومین دغدغه یاد می کنند، در حالی که فرزندان ضرورت رفتن به مدرسه را به عنوان دومین نیاز خود مورد تأکید قرار می دهند.

3. اولیا از آسیب ها و مشکلات اجتماعی مانند خشونت و بزهکاری فرزندانشان واهمه دارند، در حالی که فرزندان از اهمیت اعتماد والدین به خود سخن می گویند.

4. اولیا از نقش اعتماد به نفس در ایجاد انگیزه پیشرفت در فرزندان خود می گویند در حالی که فرزندان بر اهمیت آشنایی دختران و پسران پیش از ازدواج تأکید دارند.

چنان که ملاحظه می شود برخی از نیازهای والدین و فرزندان با یکدیگر هماهنگ است مانند نیاز به احساس اعتماد به نفس در فرزندان و ضرورت رشد اخلاقی و مذهبی در آنان که این درک مشترک زیربنای تفاهم و همزیستی مطلوب میان اولیا و فرزندان در محیط خانواده است اما در مواردی که نیازهای اولیا و فرزندانشان متفاوت است لازم است زمینه درک مشترک به وجود آید. در این میان پدران و مادران باید با آگاهی از نیازهای فرزندان خود و آشنایی با رفتار متناسب، زمینه ایجاد روابط گرم و صمیمی در میان اعضای خانواده را، که به عنوان مهمترین نیاز از سوی نوجوانان اعلام شده است، فراهم آورند.

د) تفاوت در اولویت بندی نیازهای والدین و دانش آموزان در خرده فرهنگ های کشور، توجه ویژه به برنامه ریزی منطقه ای را مورد تاکید قرار می دهد.به همین دلیل لازم است که نهادهای فرهنگی-اجتماعی، مسئولان آموزش خانواده و نیز آموزش و پرورش کشور به تفاوت های خرده فرهنگ ها با دیده احترام بنگرند و هرگونه برنامه ریزی دربارة این تفاوت ها را تا حد امکان به استان ها واگذار کنند لازم به ذکر است که تفاوت معنادار در میان نیازهای خرده فرهنگ ها در مقطع دبیرستان وجود ندارد و صرفاً فقط از نظر اولویت بندی نیازها با یکدیگر تفاوت دارند.

ه) با توجه به تغییرات ارزشی-فرهنگی و فاصله میان نسل ها(شیخی 1377) که طی آن تغییر در ارزش ها، نظام ارزشی و شیوه های رفتاری، زمینه های فرهنگی و در نتیجه ایجاد فاصله میان نسل ها را مورد تأکید قرار می دهد، نیازسنجی تربیتی و آموزشی والدین و فرزندان دانش آموز آنها در فواصل 5 ساله پیشنهاد می شود. بنابراین با انجام دادن این پژوهش ملی در فواصل 5 ساله، نیازهای والدین و فرزندان دانش آموز آنها بررسی و مشخص می شود و با توجه به تغییرات حاصل شده، برنامه ریزی های فرهنگی و اجتماعی و تربیتی بر اساس نیازهای جدید پایه ریزی شود.

و) مقایسه نظرات مشاوران و مدرسان خانواده با نیازهای والدین و دانش آموزان مقطع متوسطه نشان می دهد که فقط در چند مورد، نگرش مشاوران و مدرسان بر نیازهای والدین و فرزندان منطبق است. لازم است که نگرش مشاوران و مدرسان بیش از این بر اساس نیازهای واقعی والدین و دانش آموزان، که در پژوهش حاضر به دست آمده است، تغییر یابد و اصلاح شود و با توجه به یافته های پژوهشی حاضر به امر آموزش و مشاوره خانواده مبادرت ورزند.

منابع:

آصفی، آصفه (1353). آموزش خانواده، انجمن ملی اولیاء و مربیان ایران.

انجمن اولیاء و مربیان (1374). راهنمای آموزش و مشاوره خانواده، دفتر مرکزی انجمن اولیاء و مربیان جمهوری اسلامی ایران.

تیموری، کاوه (1377). بررسی و مقایسه نظام ارزش های پسران و پدران و عوامل بر آن در شهر تهران، پایان نامه کارشناسی ارشد جامعه شناسی، دانشگاه علامه طباطبایی.

ثابتی، حسن (1375). بررسی نگرش اولیای دانش آموزان دربارة عوامل مؤثر در جذب آنها به کلاس های آموزش خانواده در شهر یزد.

رسول زاده طباطبایی، کاظم (1379). ارزیابی کمی و کیفی کلاس های آموزش خانواده از دیدگاه والدین، مدیران و مدرسین و تأثیر این کلاس ها در تغییر نگرش والدین، پژوهشکده خانواده، وزارت آموزش و پرورش.

شایسته قدرتیان، حمیرا (1376). بررسی نیازهای مادران کودکان بستری در بخشهای مختلف کودکان در بیمارستانهای آموزشی وابسته به دانشگاههای علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهر تهران، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی تهران.

شریعتمداری، علی (1370). جامعه و تعلیم و تربیت»، چاپ نهم، تهران: انتشارات سپهر.

شفیع آبادی، عبدالله (1370). فنون تربیت کودک، انتشارات مهر.

شیخی، محمدتقی (1377). عوامل مؤثر در تغییرات ارزشی- فرهنگی و فاصله نسل ها، فرهنگ عمومی و تعلیم و تربیت، فصلنامه فرهنگی-اجتماعی، شورای عالی انقلاب فرهنگی، شماره 16 و 17.

صباغیان، زهرا (1369). آموزش بزرگسالان، مفهوم، ضرورت و اهمیت، فصلنامه علمی پژوهشی آموزش بزرگسالان و توسعه، شماره 1، سال اول. زمستان.

عصاره، علیرضا (1377). بررسی برنامه درسی اجرا شده و برنامه درسی کسب شده در درس ریاضی دوره راهنمایی و شناسایی و تبیین عوامل مؤثر در پیشرفت تحصیلی دانش آموزان بر اساس چهارچوب سومین مطالعه بین المللی ریاضیات و علومTIMSS))، پایان دکتری، علوم و تحقیقات.

ماسن. پاول هنری، کیگان. جروم، هوستون، آلتا کارول و کانجر. جان جین وی (2003). رشد و شخصیت کودک. ترجمه مهشید یاسایی. تهران: نشر مرکز، 1383.

میرحسینی، زهره (1375). بررسی نیازها و علایق مطالعاتی نوسوادان در ایران»، کتابداری، دوره 33، شماره 30،31، 1378 ص. 87.

نجفی، محمدعلی (1372). مجموعه مقالات دومین کنگره سراسری انجمن اولیاء و مربیان کشور، تهران: انتشارات انجمن اولیاء و مربیان جمهوری اسلامی ایران،.

نقاش، فاطمه (1372). نیازهای آموزشی والدین فرهنگی برای تربیت فرزندان در شهرستان گرمسار، پژوهش دانشکده مدیریت و برنامه ریزی اداره کل آموزش های ضمن خدمت وزارت آموزش و پرورش.

یارمحمدیان، محمدحسن (1376). ارزشیابی رابطه برنامه درسی اجرا شده و برنامه درسی تحقق یافته در درس علوم دوره راهنمایی بر اساس سومین مطالعه بین المللی ریاضیات و علوم(TIMSS)، پایان نامه دوره دکتری، دانشگاه تربیت معلم تهران.

Bradshow، J. ( 1972). “The Concept of Social Needs” in: Quartly Journal of Social Services. No. 3. New Society.

Chalker، D. & Hurley، J. C(1993). “Beastly People”، Executive Deucator"، 15 (1) : 24 – 26

.

Feldhusen، J. F. & Mark، D. (1985). “Parent Perceptions of Gifted Children’s Educational Needs، Roeper Review، V.7. N.4. P249-252. GIJ.

Galan، V. & Jane، A (1987). “Explain Home Education: Parents Accounts of their Decisions to Teach Their Own Children.” Journal Article (080)، Research Report (143). Urban Review، V.19 ،N.3.P 167-177.

Kavfman، R .(1979). “Needs Assessment: Concept and Application”، Educational Technology publication.

Mercier، J. & McDonvgh (1984). “Family Planning Education، How Do Adults Feel About It?”، Family Relations، V. 33. N. 4. P523-530، EJ309700.

Reber.A.S.(1985). Dictionary of psychology. Tehran:Roshd Pub.

Scriven، M .(1975). “Needs Assessment: Concept and Practice”، New Direction for Program Evaluation. The Falmer Press.

Storm، Robert and others (1992). “Multicultural parent Education”. International Journal of Early Childhood، V.24 ،N1. P. 35 – 40 . CIJ.

Suarez، T.M .(1991). “Need Assessment Studies.” International Encyclopedia of Curriculum.”Edited By :Anderson. Pergamon Press. P:433 – 35.

پی نوشت ها:

٭. عضو هیئت علمی دانشگاه شهید رجایی

٭٭. عضو هیئت علمی دانشگاه شهید رجایی

1. Kaufman, R.A.

2. Knowles

3. Bradshaw, J.

4. Need Assessment

5. Scriven,M.

6. Suarez,T.M

7. Reber.A.S.

8. Mosen

9. Chalker, D. & Hurley, J. C. “ Beastly People”, Executive Deucator, 15 (1) : 24 – 26.

10. Anaheim, 1981, 270 ct.

11. Mercier, J. & MC Donaugh. ‘ Family planning Education, How Do Adults Feel About It?’, Family Relation V33 N4 P523, 1984, EJ309700

12. Feldhusen, J. F. , Mark, D. “Parent perceptions Of Gifted Children’s Educational Needs, Roeper Review, B7 N4. P249-252, 1985, CIJ, Sep 85.

13. Decisions to Teach Their Own Children.” Jornal Article(080), Research Report (143). Urban Review , V19n3. P. 161-177, 1984 CIJ Sep 88.

14. Strom, Bill & Carter , Philip.” The family as a Role Model for life-Long Learning.” College of Deucation, Kansas State University. 1982, EJ265475

کليه حقوق برای پرتال علوم انسانی محفوظ است