جستجو در   
امکانات

مقایسه روش اجتماعی- اقتصادی و روشهای دیگر تغییرات سازمانی
پدیدآورنده : دیویدبژی-گریس آن روزیل-پور قاسمی، علی
بازدید : 549
تاریخ درج : 1386/6/20
منبع :

 
دانشنامه پرتال علوم انسانی و اسلامی :: مدیریت :: مدیریت :: مقایسه روش اجتماعی- اقتصادی و روشهای دیگر تغییرات سازمانی

مقایسه روش اجتماعی- اقتصادی و روشهای دیگر تغییرات سازمانی


امروزه سرعت بالای تغییرات در عرصه رقابت، پیشرفتهای تکنولوژی و نوآوری های روزافزون از ویژگیهای محیطی شرکتها در دنیای کسب و کار به شمار می رود. این ویژگیها سبب شده اند تا روزانه شرکتهای بی شماری در مواجهه با دشواریهای فزاینده رشد و توسعه در تلاطم افزایش رقابت در دنیای کسب و کار برای بقا و پیشرفت خود با چالشهای گوناگون تقابل یابند.

در تقابل با این چالشها، بنگاهها مجبورند که به ایجاد تغییراتی بپردازند. از این رو مقوله تغییرات سازمانی در سالیان اخیر در دنیای مدیریت، اهمیت قابل توجهی یافته و روشهای گوناگونی برای انجام این مهم ابداع شده است.

هدف این مقاله، مقایسه و بررسی تفاوتهای (سیم) رویکرد اجتماعی- اقتصادی با 15 مورد از روشهای کلی تغییرات سازمانی است. تمامی این 16 روش، قسمتی از جدول تغییرات سازمانی می باشند. براساس این مقایسه، در مقاله حاضر (با توجه به اینکه در سیم بیش از دیگر رویکردها به نظرات افراد گوناگون توجه شده و بیش از دیگر روشها به قدرت حساس است)، این شیوه نسبت به دیگر روشهای تغییر سازمانی به عنوان فرانوگراترین و نظام بخش ترین روشی که از وسیعترین بنیان نیز برخوردار است معرفی شده است.

واژگان کلیدی: اقتصاد اجتماعی، توسعه سازمانی، فرا نوگرایی، مدیریت

پیشگفتار مترجم

امروز تغییرات جهانی و افزایش رقابت در دنیای کسب و کار سبب پیدایش فرصتها و تهدیدات تازه ای برای سازمانها شده است؛ به شکلی که استفاده از تکنیک ها و روشهای سنتی را در بسیاری از موارد بی اثر ساخته و سبب شده که سازمانها برای بقا و موفقیت به راهکارها و رویکردهایی جدید همانند رویکرد اجتماعی- اقتصادی متوسل شوند.

رویکرد اجتماعی- اقتصادی به مدیریت "سیم" یکی از تکنیک های جدید مشاوره فرایندی است که با تکیه بر سابقه ای سی ساله در چهار قاره جهان، مدعی کسب موفقیت در عارضه یابی، کاهش هزینه ها و تغییرات سازمانی می باشد.

از آنجا که سازمان مدیریت صنعتی با توجه به اهداف و ماموریت خود مبنی بر تحقیق، آموزش و مشاوره علوم مدیریت، همواره بهره گیری از آخرین دستاوردهای مربوطه را در دستور کار خود داشته است، پس از انجام بررسیهای لازم در خرداد ماه سال 1383، گروهی از مدیران و کارشناسان این سازمان به منظور آشنایی بیشتر و یادگیری این

رویکرد به دانشگاه لیون فرانسه اعزام شدند. عضویت در این گروه برای مترجم فرصتی بود تا از نزدیک به مطالعه و یادگیری رویکرد اجتماعی- اقتصادی بپردازد.

نظر به اینکه تفاوتهای این رویکرد با سایر تکنیک ها و روشهای مدیریت و مدیریت تغییر سازمانی از جمله اولین سئوالات بیشتر مخاطبانی است که برای اولین مرتبه با آن مواجه می شوند، مقاله حاضر از میان منابع موجود انتخاب شد تا به عنوان یکی از مراجع مرتبط و به منظور آشنایی با رویکرد اجتماعی- اقتصادی مورد استفاده قرار گیرد. برای کمک به ساده سازی متن در این مقاله برای اشاره به عنوان رویکرد اجتماعی- اقتصادی به مدیریت از نام مخفف انگلیسی آن، یعنی "سیم" استفاده شده است.

اساس این مقاله، تشریح سیم و استفاده از شکلی است که توسط یکی از نگارندگان ابداع شده است. این شکل 16 روش مدیریت تغییر سازمانی را در بر می گیرد و با اشاره به سایت اینترنتی، امکان آشنایی با هر یک از این رویکردها را فراهم می سازد.

مقدمه

مقصود از تدوین این مقاله، بررسی سیر تکامل سیم در میان رویکردهای گوناگون تغییرات سازمانی همانند نظامهای فنی- اجتماعی، روش جستجوی توانمندی، مهندسی مجدد الگوهای گوناگون شبکه و نیز رویکردهای فرا نوگرا ساختگی و تشریحی تغییرات سازمان می باشد (شکل 1). سیم به واسطه آزمایش در 1000 شرکت (با 50000 مورد مصاحبه) و بر پایه فرضیه ای اساسی و مستدل در طول زمان به مدت بیش از 25 سال در 30 کشور چهار قاره جهان به عنوان روشی معتبر شناخته شده است.

تغییرات سازمانی چیست؟

تغییرات سازمانی در سال 1972 توسط کولبرت و همکاران وی در دانشگاه یو سی ال ای آغاز شد. تغییرات سازمانی را می توان به صورت زیر تعریف کرد:

تغییرات سازمانی رویدادی گروهی است که در بین شبکه ای از شرکت کنندگان (سازمانی) ایجاد شده است. تمامی افراد ذی نفع (سازمان) درباره معنی این رویداد گروهی به توافق می رسند. هر رویداد بخش و دورنمایی از یک کلیت است. برخی رویدادها براساس وجود نوعی مشکل پدید می آیند.

برخی براساس نتایج راه حل ها و یا تنها براساس خیالبافی و رویا ایجاد می شوند. تمامی آنها از ویژگیهای لازم برای شناخته شدن به عنوان رویداد گروهی دارا هستند. (بژی 1979، بژی و ولف 1989).

جدول تغییرات سازمانی و سایت اینترنتی مربوط به آن، برای بررسی تغییرات سازمانی و دلایل بی استفاده ماندن برخی از رویکردهای خاص تغییر کلی سازمان به کار گرفته می شود. لازم به توضیح است که رویکردهای بدون استفاده یاد شده، از جایگاه دانشگاهی و استقبال گروههایی از شاگردان شیفته و علاقه مند نیز برخوردار بوده اند (شکل 1). بنابراین جدول تغییرات سازمانی درخواستی شوخی آمیز برای تحقیق و فعالیت در میان رشته هاست. به عنوان مثال گفته می شود که تغییرات سازمانی، اقدامی برای جذب علاقه مندان و پس از انتشار رساله پروژه هایی است که برتری روش یک نفر را نسبت به تمامی روشهایی مخالف اثبات می کند. نبود مطالعه تطبیقی رویکردها، ضعف اصلی این قسمت است تغییرات سازمانی از قواعدی به این

شرح برخوردارند:1- ایجاد الگوی تغییر سازمانی برای تغییر سازمان؛

2- دفاع از این الگو در برابر دیگر الگوهای موجود در جدول؛

3- ارائه سمینار آموزشی برای آموزش مشاوران؛

4- تشکیل گروهی از علاقه مندان از بین مشاوران دارای مدرک تحصیلی مقطع دکترا؛

5- انجام تحقیقاتی به منظور تائید یافته های الگوی مورد نظر؛

6- بازگشت به اصل نخست؛

7- شرکت در کلاسهایی که با هدف برنامه ریزی در جهت حذف رویکرد صورت می گیرد.

نویسندگان این مقاله، 16 روش مورد اشاره در

شکل 1 را به صورت خودآموز یا از راههای دیگر فرا گرفته اند.

در ماه ژوئیه سال 2000، در سفری به شهر لیون کشور فرانسه برای اولین مرتبه با بنیانگذار موسسه بررسی اجتماعی- اقتصادی بنگاهها و سازمانها (که از این پس در این مقاله همانند نام آن به طور اختصار، "ایزور" خوانده خواهد شد) و پایه گذار روش سیم، آقای هنری ساوال ملاقات کردیم. در طی مصاحبه هایی که در سالهای 2001، 2000 و 2002 در لیون داشتیم به بررسی شباهتها و تفاوتهای مهم بین "سیم" و دیگر روشهای مشابه ادامه دادیم. موضوع اصلی مقاله حاضر این است که تفاوتهای فرضی مورد بررسی ما می تواند در آینده به عنوان موضوع پروژه های تحقیقاتی تطبیقی در نظر گرفته شود.

در این مقاله به تشریح اجمالی "سیم" پرداخته (و مقالاتی از ساوال (2003)، زارده، و وویان، (2003)، بنه و کریستالینی (2003) و پرون و پرون (2006) که همگی از اساتید موسسه ایزور هستند و مقالاتی از مولفان دیگر که همانند ما در حال انجام تحقیقات تطبیقی در زمینه "سیم" هستند را به خوانندگان معرفی می نمائیم).

سیم چیست؟

"سیم"، الگوی مداخله بنیادی است که در سال 1974 توسط هانری ساوال ایجاد و به وسیله گروهی از همکاران وی (پروفسور ورونیک زارده، پروفسور مارک بنه، پروفسور مایکل پرون، و دانشجویان مقطع دکترا) ترویج شد. سیم علم اقتصاد، حسابداری و رویکرد ویژه ای از نظامهای فنی- اجتماعی را به تغییرات کلی سازمانها ارتباط می دهد. این رویکرد، تعهدی بلندمدت را به همراه داشته و در تمامی شرکتهایی که قرارداد مربوط به آن را پذیرفته اند کمتر از سه الی پنج سال مورد تعهد واقع شده است. این تعهدات بلند مدت "سیم"، آن را به دیگر روشهای موجود در جدول تغییرات سازمانی بی شباهت

ساخته است. (به استثنای برخی از پروژه های مربوط به تحقیقات عملی که در خانه شماره 5 شکل 1 به نمایش درآمده است). برخلاف روشهای دیگر تغییرات سازمانی، "سیم" پلی را بین مصاحبه کیفی و روش کمی مشاهده اجتماعی برقرار می سازد. روشهای

کمی مشاهده اجتماعی مواردی چون حسابداری (هزینه پنهان) و تحلیلهای اقتصادی یا مالی استراتژی شرکت (یعنی اجتماعی- اقتصادی و میان رشته ای) را در بر می گیرد.

[به تصویر صفحه مراجعه شود.]

"سیم" ، فرایند تحقیق و فرایند مداخله در سازمانها را با هم ترکیب می کند. داده های کیفی حاصل از مصاحبه های نیمه ساختار یافته و مشاهده های مستقیم، پس از یادداشت برداری در محیط کار به بانک اطلاعاتی کامپیوتر وارد شده و با گذشت چند سال، توسعه می یابند (برای تشریح* از آنجا که معادل فارسی مناسب برای تعدادی از روشهای مندرج در این شکل یافت نشد، عناوین اصلی در پایان مقاله در بخش پی نوشت ها درج شده است.

بیشتر روش "سیم"، به مقاله ای از ساوال (2003)

زارده و وویان (2003) و بنه و کریستالنی (2003) مراجعه شود. این مقاله کاربردهای بیشتری از

تغییرات سازمانی را تشریح می کند. "سیم"، دارای دو دیدگاه خرد و کلان بوده و عوامل استراتژیک بیرون از سازمان را به شرایط داخلی یا محلی و نیز تغییر سیاستها، از جمله تغییر قواعد

کار بین کارگران اتحادیه ها، مدیریت و

تامین کنندگان مواد اولیه و اتحادیه ها، مرتبط

می سازد.

مداخله "سیم" از پنج مرحله کلیدی تشکیل شده است. نخستین مرحله که مرحله مذاکره نامیده می شود و طی آن که (در بنگاههای بزرگ) بین سه الی هشت سال طول می کشد، جلساتی بین پرسشگر و مدیران برگزار می شود. گام دوم، مرحله شنیدن است که در آن پرسشگر به مدت دوالی شش ماه به جمع آوری جزئیات کامل اطلاعات کیفی محیط پرداخته و (هر هفته) آنها را به بانک اطلاعاتی کامپیوتر وارد می کند. همچنین جمع آوری این داده ها، اساس شناسایی علل اصلی مشکلات اقتصادی (کارکردهای نامناسب) و هزینه های پنهان (ناشی از کارکردهای نامناسب) که در نظام مالی و حسابداری شرکت ثبت

نشده اند را نیز تشکیل می دهد. پرسشگر علاوه بر گوش کردن به نکات مورد توجه افراد به منظور یافتن علل ریشه ای، از درون این نکات با مصاحبه شوندگان همکاری می کند. (به عنوان مثال این مساله بر چه چیزی اثر می گذارد؟ چه کسی تحت تاثیر قرار می گیرد، هر چند وقت یک بار و چه هزینه هایی را در بر دارد؟) پرسشگر در این مصاحبه گوش می کند، ولی در تبدیل مسائل به بیان مالی و اقتصادی که توسط مدیران قابل درک باشد از مصاحبه شونده کمک می گیرد. مرحله سوم مرحله ای است که اصطلاحاً اثر آینه ای نامیده می شود و در آن داده های کیفی تحقیق و داده های کمی شده عوامل یا هزینه های پنهان به افراد ذی نفع بازخورد می شود.

(در قسمت بعد تشریح شده است). در مرحله چهارم که مرحله آزمایش است یک رشته از مطالعات و بررسیهای عملی در محیط کار پیشنهاد شده، مورد مذاکره قرار گرفته و به منظور حل مشکلات مربوط به هزینه های پنهان و عواید پنهان، معرفی و مورد اجرا قرار می گیرد. مرحله پنجم به منظور سنجش نتایج ارزیابی انجام

می شود. در تمامی این پنج مرحله، یادداشت های فراوانی توسط پرسشگر در مورد رفتار، واکنشها و ظاهرسازی های مصاحبه شونده تهیه می شود

(بژی و روزیل 2003).

تاریخچه سیم: این روش چگونه به وجود آمد؟

در دهه 70 میلادی، ساوال تصمیم گرفت که راه خود را برود و در تحقیقات خود در زمینه تحولات سازمانی چیز منحصر به فردی بسازد. وی به عنوان اقتصاددان و نظریه پرداز علم سازمان، اعتقاد داشت که "اثر بخشی و سودآوری به قیمت از دست دادن کیفیت و عوامل بالقوه انسانی حاصل خواهند شد." این فرضیه ای بود که ساوال در تحقیقات مربوط به رساله خود بر روی آن کار کرد:

به عنوان مثال هنگامی که ما، بین سالهای 1973 و 1977 تصمیم گرفتیم نشان دهیم که

فرم های جدید سازمان (همانند گروههای نیمه خودگردان طرفدار رویکرد فنی- اجتماعی) از سازمانهای کلاسیک (تیلور، فایول، وبر) اثر بخش تر و کاراتر هستند. متوجه شدیم که توصیفات مورد استفاده برای تشریح سازمانها را نمی توان برای اندازه گیری و مقایسه کارایی اقتصادی شیوه های سازمانی گوناگون تحت بررسی در شرکتها مورد استفاده قرار داد. در اوایل سال 1973، الگویی را برای ارزیابی هزینه های پنهان ابداع کردم که در کتابم با عنوان غنی سازی شغل (1975- 1974) منتشر شد. در آن زمان، الگوی خود را تنها به عنوان یک فرضیه و نه به عنوان نظریه پیش بینی کردم. باید این نکته را بررسی می کردم که آیا

می توان به منظور تحقیق در جهت تلاشهایی برای معتبر ساختن این فرضیه، آن را با هدف کسب کمکهای مالی در برخی شرکتها به کار گرفت یا خیر. (مصاحبه با ساوال، 2001).

ساوال همچنین به ما گفت: ورود ایده و روشهای مدیریتی از خارج از کشور، سبب ناامیدی و تا حد کمتری نا امیدی برخی از نظریه پردازان و پژوهشگران (فرانسوی) علم مدیریت شده است. انجام کارهای طاقت فرسا، افراط در تیلوریسم و فایولیسم در سازمانهای خاص یا برعکس

آن اخروی گرایی ساده لوحانه، خودمختاری

و آزادی عمل ناهماهنگ، نمونه هایی از این

ایده ها و روشهای وارداتی هستند (مصاحبه با ساوال، 2001).

دانشجویان مقطع دکترا که این رویکرد را می آموزند از مشاوران فرایند برترند. آنها خود را به عنوان پژوهشگران کیفی و امور مالی و به عبارتی کوتاهتر مداخله گر- پژوهشگر در نظر می گیرند. کسی که به منظور تشویق مشتریان برای مداخله های اصلی، مطالب مصاحبه های کیفی را با دقت جمع آوری و کدبندی کرده و به متون

قابل بازاریابی در کامپیوتر تبدیل می نماید.

این بدین معنی است که داوطلبان دوره دکترا در موسسه ایزور، انجام مصاحبه نیمه ساختار یافته و مطالعه مشاهده ها را به عنوان بخشی از آموزش خود فرا می گیرند. ایشان دسته بندی انبوهی از 2000 کد موضوعی گسترش یافته را به همراه سطوحی از زیر مجموعه های مربوطه، از مقاله ساوال با عنوان "معرفی نوین الگوی اجتماعی- اقتصادی مدیریت" (2003) می آموزند که شرح آن بر اساس فهرست در پی آمده است:

1- شرایط محیط کار

2- سازمان دهی کار

3- ارتباطات، هماهنگی و همکاری

4- استفاده از زمان

5- آموزش

6- استراتژی.

اثر آینه ای

یکی از قسمتهای منحصر به فرد سیم، اثر آینه ای است. از آنجا که این قسمت "سیم" روشهایی را از دیگر رویکردهای تغییر سازمان متمایز می نمایند، آن را به صورت اجمالی بررسی می کنیم.

پرسشگر، روش سقراطی را نیز فرا می گیرد تا مصاحبه ها را به عنوان فرصتی برای یادگیری از طریق پرسش مورد استفاده قرار داده و به عنوان کمکی برای مصاحبه شونده و به منظور انجام کار مشترک بر روی راههای تبدیل اصطلاحات مرتبط با مشکلات اجتماعی به واژه های قابل فهم در زمینه اقتصاد و هزینه، به جستجو بپرازد.

فرایند بازخورد در اصطلاحات مربوط به سیم، اثر آینه ای نامیده می شود. این فرایند برای پردازش داده های کیفی تحقیقات انجام شده در سه تا شش ماه (گذشته) و داده های کمی مربوط به عملکردها و هزینه های پنهان، مورد استفاده قرار می گیرد. (به عنوان مثال گزارش مربوط به

شرکتی 15000 نفره می تواند از 1000 صفحه یادداشت های تهیه شده تحت مفاهیم "سیم"بیشتر باشد). روزی که انبوه داده های جمع آوری شده برای افرادی که آن را تولید کرده اند ارائه می شود. هر صفحه از داده های مربوط به یادداشت های تهیه شده در محیط برای افراد ذی نفع، به نمایش در می آید. (در شرکتهای بزرگ، گزارش در چند قسمت ارائه می شود). بیانات متعدد مندرج به یادداشت ها به 2000 متغیر احتمالی این رویکرد که در جلسه اثر آینه ای ارائه می شوند مربوط است و بسته به مضمون متغیرها بازنگری شده و براساس نوع افرادی ذی نفع (مانند مدیران اجرایی، مدیران و کارگران) سازمان دهی می شوند. در پایان جلسه مربوط به هر یک از متغیرها، تمامی اظهارات افراد ذی نفع در جلسات مصاحبه و دیگر جلسات مورد مقایسه و بررسی قرار می گیرند. علاوه بر این، اطلاعات حسابداری مربوط به اثرات کوتاه و بلندمدت هزینه های پنهان و عواید بالقوه پنهان نیز ارائه می شود.

اثر آینه ای دارای سه مفهوم است. نخست بدین معنی است که کارگران و مدیران، مشکلات و کارکردهای نامناسب را به گونه ای متفاوت انعکاس می دهند، یعنی تصویر و عکس تصویر سازمان.

دوم اینکه اعداد مندرج در نمودارها و جدولهای حسابداری و گزارشهای مالی و حسابرسی ها با آنچه که منعکس می شود با حقایق آینه ای یکی نیستند. در پس توهم مربوط به آنچه که منعکس شده است، سیاستهای، حسابداری و محدودیتهای اجتماعی فراتر از حقیقت نهفته است. لهمن و تینکر (1996) چنین استدلال می کنند. که به منظور افزایش مباحث مفید تر در حسابداری، لازم است که حسابداری محیطی دوباره تنظیم شود. تنظیم دوباره حسابداری به عنوان بخشی از تعدیل موقت موثری که تبدیل طاقت فرسای تدریجی به سوی ذهن گرایی و انسان مداری را تداوم می بخشد و در آن انسانیت به عنوان قابلیتی برای کنترل و

تعدیل طبیعت دیده می شود در نظر گرفته شده است. (لهمن و تینکر، 1996، ص 2) تابوها (مواردی که مشتری مایل نیست در یادداشت ها ثبت شوند) باید از موارد منعکس شده در جلسات اثر آینه ای و نیز در بازنگری های

دوره ای مطالب حذف شوند. این موارد ممکن است بی میلی به روبرویی با مسائل زیست محیطی و غیر قابل پشتیبانی را شامل شوند در مواردی دیگر، این موارد به اصول اخلاقی یا منافع گروههایی که به طور یکسان به آنها رسیدگی نمی شود، مرتبط می باشد.

سوم اینکه دسته بندی مشکلات و کارکردهای نامناسب که در سیستم کامپیوتری پرسشگر منعکس می شود، براساس واژه های مورد استفاده افراد داخل شرکت است. سیستم کامپیوتری پرسشگر از 2000 متغیر موضوعی سیم نیز برخوردار است. ساوال با توجه به اصطلاحات "سیم" در فرایند تائید زبان مشترک بین پرسشگر و مصاحبه شونده موضوع یاد شده را "تسهیل شناسایی ایده ها توسط مجریان، یعنی به کارگیری واژه های مورد استفاده ایشان "نام نهاده است. (مصاحبه با ساوال 2001) جدول 1، خلاصه ای از ویژگیهای مربوط به یکسان سازی زبان پرسشگر و مصاحبه شونده در اثر آینه ای را نشان می دهد. همچنین رویداد اثر آینه ای به ایجاد اطلاعات مورد نیاز تفکرات همسو و غیر همسو پیرامون رهایی از مشکلات و کارکردهای نامناسب کمک می کند. سیم به جای توافق نظر در جلسات وقت گیر، گوناگونی نظرات متفاوتی را که با وجود هم سنخ نبودن در کنار هم قرار می گیرند، مد نظر قرار می دهد.

پرسشگر سوالاتی را از افراد ذی نفع می پرسد تا فهرست یادداشت هایی را که براساس گفته های ایشان تهیه می نماید مطابق با دسته بندی موضوعی مربوط به رویکرد و زیر مجموعه های آنها سازماندهی و براساس نوع افراد ذی نفع (مدیران اجرایی، مدیران، کارگران، فروشندگان یا مشتریان) گروه بندی و تکمیل کند. در "سیم" تعامل بین پرسشگر ومصاحبه شونده و اعضای شرکت بسیار مهم است. این تعامل در یک شرکت بزرگ به معنی بازنگری طاقت فرسای صدها صفحه از یادداشت های تهیه شده در محیط است. پرسشگر

دسته بندی علمی سیم به زبان پرسشگردسته بندی براساس زبان طبیعی مشتریان
اظهارات دسته بندی شده که براساس تئوری مستدل متغیرهای "سیم" و زیر مجموعه های آنها الگوسازی شده اند (2000 دسته=n)نظام ورود و بازاریابی کامپیوتری موسسه ایزور برای کار برروی چند پروژه نقل قول های افراد ذی نفع که در مصاحبه های نیمه ساختار یافته فردی و گروهی و مشاهده محیط کار جمع آوری شده، براساس گروه بندی ایشان مرتب می شود. اطلاعات جمع آوری شده و در جلسه اثر آ ینه ای بازخورد داده می شود. این اطلاعات موارد تشخیص کارکردهای نامناسب و هزینه های پنهان و عملیات پنهان شرکت را تشکیل می دهند.

جدول 1- دسته بندی براساس کلام پرسشگر و مصاحبه شونده و مذاکرت بین ایشان

اظهار نظر افراد درباره تمامی صفحات را جویا می شود. (آیا این نقل قول از مصاحبه صحیح است؟) افراد، داده های مربوط به مصاحبه و هزینه ها یا عواید پنهان را مورد سئوال و بررسی قرار داده و تایید می کنند. به عنوان مثال یک نفر گفت: "من واقعاً دور افتاده ام، اگر مجبور شوم که به جایی بروم، راه طولانی به نظر میرسد". ما در یادداشت های خود نوشتیم "فاصله تا نزدیکترین محل، مشکلات ارتباطی را در بر دارد". (زیر مجموعه ای از متغیرهای ارتباطات، هماهنگی و همکاری) شخص دیگری گفت: "گاه احساس افسردگی دارم. فقط کار، کار، کار. " دیگری گفت: "همیشه این طور بوده است، ما هیچوقت در باغ نیستیم و وقتی از چیزی خبر نداریم خود را مسخره کرده ایم." بنابراین پرسشگر، چگونگی نسبت دادن گفته های ایشان به دسته بندی های "سیم" را بیان می کند.

سپس از ایشان می پرسد که آیا با نوع دسته بندی ها و نمونه بندی مشکلات موافق هستید؟ تغییرات پیشنهاد شده و تایید صورت می گیرد. در پایان گروه بندی هر یک از متغیرها، پرسشگر به سکوت تعدادی از افراد ذی نفع که گزارشی را درباره مشکلات (احتمالی) ارائه

نداده اند اشاره می کند. این در حالی است که افراد دیگر، مشکلات و کارکردهای نامناسب را گزارش کرده اند.

تفاوت بین "سیم" و دیگر رویکردهای تغییر سازمانی چیست؟

بر خلاف دیگر رویکردهای تغییرات سازمانی مندرج در شکل 1 رویکردهای تغییر سازمانی تحلیل اجتماعی "سیم" به صورت مالی یا اقتصادی تفسیر می شود، یعنی این رویکرد در تئوری

و در عمل از ماهیت اقتصادی و اجتماعی برخوردار است. این تفاوت اصلی بین "سیم" و دیگر روشهای تغییرات سازمانی حسابرسی مفصل هزینه های پنهان و عواید مربوط به کارهایی که در گزارشهای نظام اطلاعاتی معمول حسابداری و امور مالی شرکت در نظر گرفته نمی شوند را نیز در بر می گیرد. برخلاف تحقیقات عملی (خانه 5 شکل 1) و برخلاف اصول بسیاری از روشهای تغییرات سازمانی در "سیم" از جمع آوری اطلاعات کیفی به همراه مطالعات مالی کمی (و نه نظر سنجی) استفاده می شود. به عنوان مثال پرون و ساوال (2001، ص 5) تحقیق عملی را به دلیل "بی میلی کامل مشاور در مشارکت در امور اداره شرکتها و نیز مداخله کردن در امور مربوط به منافع "شرکت مورد استفاده قرار داده اند. ایشان معتقدند که به علت بی تفاوتی تحقیق عملی، انجام آن برای تمامی مصاحبه کنندگان ناممکن است. همچنین بر خلاف روش جستجوی توانمندی (خانه 6 شکل 1) که در آن تمایلی به از بین بردن مشکلات یا گذراندن چند ماه در محیط کار دیده نمی شود و نیز از جمع آوری داده های مربوط به مشکلات نیز پرهیز می شود (بسیار منفی و تفرقه انگیز) یا تفاوتهای بین ایدئولوژی و برتری افراد ذی نفع مستقیماً مورد توجه قرار می گیرد (باز هم

تفرقه انگیر). "سیم" جزئیات و تجزیه و تحلیل مشکلات یا کارکرد های نامناسب را مد نظر قرار می دهد. جزئیات

مشکلات با داده های مالی و حسابداری تکمیل می شوند که این مورد در روش این رویکرد کاملاً الزامی است. در ضمن "سیم" روش تخریبی نیز نیست. به بیان دقیقتر ساوال می گوید که تحلیل انتقادی وی از تئوری های تصمیم گیری نئوکلاسیک ها یا الهامات کینزی براساس این ایده است که "تصمیم ممکن است غیر منطقی بوده و ممکن است براساس تحلیل انتقادی وی از تئوری روان کاوی، جامعه شناسی و علوم سیاسی اتخاذ شده باشد. (مصاحبه با ساوال 2003)، رویکرد انتقادی وی نقدی است بر اقتصاد کلاسیک. "تصمیم براساس الگوهای عقلایی اتخاذ می شود. (ولی) الگوهای عقلایی به علت نادیده گرفتن هزینه های پنهان در تصمیم گیرها ضایع شده اند." (مصاحبه با ساوال 2000)

یکی دیگر از تفاوتهای اصلی این است که تحقیق پیرامون پروژه های مشتری در اصلاحات پیوسته نظریه های مستدل "سیم"، خلاقانه صورت می گیرد. (یعنی 2000 متغیر کیفی این رویکرد با گذشت زمان تغییر یافته و به انبوهی از محتوای خاص تبدیل شده است). هیچیک از روشهای دیگر تغییر سازمانی با مجموعه انباشته ای از داده ها مقایسه نشده و در هیچیک، همانند فرایند داخلی "سیم" مقایسه نظام مند و ورود و بازیابی داده ها میسر نمی باشد. همان گونه که قبلاً گفته شد، داده های مربوط به بیش از 1000 بنگاه به همراه پروژه هایی که در بیش از سی کشور به انجام رسیده و 2000 متغیر مربوط به آنها در پایگاه اطلاعاتی کامپیوتری ایزور موجود است. (برای بازیابی داده های کیفی، از اصطلاحات داخلی، گره و درخت استفاده می شود). اگر بخواهیم به اختصار شرح دهیم، نظام بازیابی داده ها، پایگاه اطلاعاتی چند بعدی است که براساس ارتباط با موضوعات طبقه بندی شده و برای هدایت فرایند تشخیص سیستمی مربوط به روش تحقیق کیفی، به کار می رود، چیزی که ساوال آن را "اظهارات تکاملی" نامیده است. (مصاحبه با ساوال 2001)، زیرا پرسشگر و افراد سازمان در راستای شناسایی مشکلات کلیدی و از بین بردن علل ریشه ای کارکردهای نامناسب سازمانی و کاهش عوامل بالقوه تاثیرگذار بر درآمد، کار می کنند. این فرایند، مفهومی تکاملی در بردارد؛ زیرا با حفظ پایگاه اطلاعاتی چندین پروژه و چندین پرسشگر، اظهارات پروژه های قبلی را می توان با الگوی گفته های مشتری فعلی مقایسه کرد.

در مذاکرات مربوط به ارتباط بین ایزور و مشتریان، قراردادهای بلندمدت سه الی پنج ساله منعقد می شود. این رویکرد با کارگاههای آموزشی آخر هفته (خانه 9 شکل 1) یا راه حل های مقطعی شتاب زده (خانه 7 شکل 1) تفاوت دارد. سیم تشخیصی دقیق و روشمند است که با آنچه که اثر آینه ای نام دارد پیگیری شده و پس از آن برای تاثیر بر دگرگون سازی ارتباطات مشکل ساز بین ویژگیهای اقتصادی و ویژگیهای اجتماعی، مطالعات مکرری صورت می گیرد. در سالهای اول، یک برنامه آموزشی مقدماتی،

برنامه ریزی

عملی و استراتژی داخلی و خارجی در شرکت، مورد آزمون و عمل قرار می گیرد. با آغاز هر یک از مطالعات جدید سیاستها و تخصیص منابع آموزشی و نیز محدوده مشارکت بین افراد ذی نفع شرکت، دوباره مورد مذاکره قرار می گیرد.

به عنوان مثال اواسط دهه 1970، ساوال به این نتیجه رسید که رویکردهای سازمانی فنی- اجتماعی (خانه های 2 و 3 شکل 1) دارای دو نوع ضعف هستند. ویژگیهای فنی به غلبه بر ویژگیهای اجتماعی متمایل بوده و وضعیت اقتصادی شرکتها نیز همانند تلاطم یا پیچیدگی محدوده بررسی به عنوان متغیر اصلی در نظر گرفته می شد. برخلاف روشهای امری (خانه 2 شکل 1) یا دیویس و ویزبورد (خانه 3 شکل 1) در "سیم" برای پشتیبانی از مداخله از روش کنفرانس تحقیقاتی استفاده نمی شود. به جای آن به مدت دو الی شش ماه، هر روز بازدیدهای فشرده محیط کار و مصاحبه های نیمه ساختار یافته با افراد یا گروههای کوچک همگن و مرتبط با هم به موازات انجام مطالعاتی در زمینه امور مالی یا حسابداری درآمدها یا هزینه های پنهان انجام می گیرد. (در "سیم" واژه پنهان، به معنی چیزی است که در نظام گزارش امور مالی و حسابداری به ثبت رسیده باشد و در نتیجه کنترل آن میسر نباشد). "سیم" به تفسیری که لو دیویس در مورد روش نظامهای فنی- اجتماعی ارائه نموده شبیه است. (خانه 5 شکل 1) در این روش برای تشخیص نظام درون سازمان، از جمع آوری داده های محیط کار و تحقیق عملی استفاده می شود. ساوال می گوید:

رویکرد فنی- اجتماعی برای کسب کفایت اقتصادی، ناقص بوده و نظامهای فنی- اجتماعی فاقد آن هستند. به عقیده من در تئوری اجتماعی- اقتصادی ابعاد اقتصادی تنها به عنوان یک محدودیت تلقی نشده و به عنوان اهرم مورد نظر قرار می گیرند. مفهوم کاملتر انگیزش اقتصادی (یعنی مجموع نتایج فوری کوتاه مدت و ایجاد تواناییهای بالقوه میان مدت یا بلندمدت) محرک قدرتمند اصلی انسان و پویاییهای اجتماعی درون سازمان و محیط اطراف آن، انگاشته می شود.

"سیم" با مهندسی مجدد برابر نیست. (خانه 7 شکل 1). موسسه ایزور درپروژه هایی که با بهره گیری از تکنیک های "سیم" انجام داده، اندازه گیری دقیق ارتباط ویژگیهای اجتماعی را نشان داده است؛ به شکلی که حتی در دهه 90 میلادی، یعنی زمانی که بهره گیری از مهندسی مجدد مرسوم و رایج و به عبارتی مد بود

هزینه های پنهان قابل ملاحظه ای نیز در آن وجود داشت که مورد توجه قرار نمی گرفت. ایزور در موج مهندسی مجدد غرق نشد. آنها نسبت به روش مداخله ای که اساس آن بر نابودی توانایی اجتماعی شرکتها بنا شده بود (و به حافظه جمعی آن) شکاک ماندند تا آنچه را که مهندسان مجدد به عنوان دستاوردهای موقت و کوتاه مدت در نظر می گیرند (برای خود) به دست آورند.

این نوعی از فرایند دقیق تحلیل واریانس است که در خانه های 3 و 7 شکل 1 (و در نسخه های اولیه در خانه های 2 و تا حدودی 12 و 15 شکل 1) قابل مشاهده است. البته از تمرکز بیشتر بر ویژگیهای استراتژیک شرکت و وضعیت اقتصادی آن برخوردار است. در مطالعاتی که به منظور اثبات صورت می گیرند، مشتریان (شرکتها) نحوه بررسی و درک حسابداری هزینه های پنهان و همچنین مسائل اقتصادی متاثر از مدیریت نادرست عملکرد اجتماعی را فرا می گیرند. فرایند تشخیص با بررسی موارد مشترک و غیر همسو توسط کارکنان، مدیران و مشتریان آغاز می شود.

یافته ها همانند نظرسنجی (البته این کار نظر سنجی نیست) به افراد منعکس می شوند. ولی اینها تنها یافته هایی است که گفته های افراد (و اظهارات کد گذاری شده) مدیران، کارکنان و مشتریان را مقایسه می کند و تفاوتها را مشخص می سازد. بررسی تابوها یکی از نکات کلیدی است. موضوعاتی که درباره آن صحبت نمی کنند یا از ثبت اطلاعاتی درباره آن سر باز می زنند. بنابراین، این رویکرد، انتقادی و مواجهه ناپذیر است. همانند ابتکارات تحقیق عملی، مداخله ها براساس همکاری، طراحی شده و به اجرا در می آیند. این رویکرد نسبت به روشهای دیگر مندرج در شکل، از ویژگیهای درون رشته ای و میان رشته ای بیشتری برخوردار است. اجرای این روش، شیوه های مربوط به حسابداری، استراتژی، منابع انسانی و کیفیت را تغییر خواهد داد. از دیدگاهی فرانو گرایانه، بیشتر ویژگیهای رهبری و تسلط جامعه پذیری و کنترل که سبب افزایش هزینه های پنهان و نیز پنهان ماندن آنها می شوند، به واسطه این رویکرد از بین خواهند رفت. با توجه به تسلط یکی از اعضای ایزور به موضوع فرا نوگرایی، گروه مشاوران "سیم" (در ایزور) اصطلاحات مشاوره فرا نوگرایانه را می دانند، ولی آنها را به اصطلاحات علوم مدیریت همچون تابو، شیوه بهانه جویی و استفاده از سپر بلا و هزینه های پنهان تبدیل می کنند.

ویژگیهای فرانوگرایانه سیم چیست؟

این رویکرد میان رشته ای است و بیشتر، درک ریشه ای نقشهای مشترک رشته هایی را که دور از هم نگاه داشته شده اند شامل می شود. سه مقاله، ویژگیهای فرانوگرایانه "سیم" را معرفی کرده اند. اولین آنها توسط پرون وپرون (2003) خط تیره (-) میان عبارت اجتماعی- اقتصادی را به عنوان اقدامی فرانوگرایانه مورد بحث قرار می دهد. بر خلاف آنچه که به طور کلی رشته های دانشگاهی را بر ضد هم در نظر می گیرد. آنها نتیجه گرفتند که "سیم" خوش بینانه بوده و با تئوری های انتقادی و پروژه های بدبینانه فرانوگرا یکی نیست. در دومین مورد توسط جورج ترپو و فابین دو گئوزور (2003) نشان داده شد که چگونه "سیم" با حفظ موارد ناهماهنگ و ناسازگار سازمانها در وضعیتی بر عکس وضعیت متغیرهای ساده نمودار برگ

شبدری به مدیریت موارد غیر قابل مدیریت، کمک می کنند. بالاخره ما (بژی و روزیل 2003) قسمت دوم این مسئله را پیشنهاد می کنیم که در آن راههای ایجاد تناسب بین "سیم" با رویکردهای ساختگی و مبالغه آمیز فرانوگرایانه (خانه 14 شکل 1)، تجدید رویداد (خانه 11 شکل 1) و موارد عکس رویکرد استعاره ای گوفمن (خانه 8 شکل 1) نشان داده شده است.

بنابراین سیم از شرکتهای عملیاتی وظیفه گرا (یا سازمانهای غیر قابل دولتی) به سوی جایگاهی اجتماعی- اقتصادی و یا آن طور که ما فکر می کنیم فرانو گرا حرکت کرده است. این نوع فرانوگرایی، فرا نوگرایی عیب جو (بژی و همکاران 1996) یا یک تئوری انتقادی نبوده (خانه 16 شکل 1)، بلکه دیدگاهی فرانو گرایانه، خوش بین و مثبت است. (روزنو 1992).

همان گونه که ساوال توضیح داد، وی یک مارکسیسم یا یک نظریه پرداز منتقد نیست. "من در دوره سالهای 1970 الی 1985 که مارکسیسم نفوذ زیادی بر دانشگاههای فرانسه داشت، از تحت تاثیر قرار گرفتن نفوذ روز افزون آن، دوری جستم". (مصاحبه با ساوال 2000). در همان زمان، ساوال به این موضوع فکر می کرد که می تواند "نگرشی آزاد و بدون تعصب درباره مسائل کار" ایجاد کند و در برابر گرایشهای "فرا آزادیخواهانه" که در آن زمان در فرانسه رایج بود تسلیم نشود. (مصاحبه با ساوال، 2000).

با نگاهی به سازمان فرا نوگرایی مثبت تر مورد نظر وی (روزنو 1992) با نکاتی مواجه می شویم:

سازمان فرانوگرا را می توان به عنوان سازمانی تعریف کرد که مجموعه شبکه ای از گروههای گوناگون تحت مدیریت و کنترل خود را با چندین مرکز هماهنگی در بر گرفته است. این مراکز براساس متقضیات تشکیل و یا منحل می شوند. علاوه بر این، طراحی (ساختار سازمانی) این گروهها مسطح بوده و کارکنان برای انجام کارها از اختیارات زیادی برخوردارند. اطلاعات، در دسترس بوده و بهبود مستمر، همه جا مورد تاکید قرار می گیرد. (خلاصه ای از بژی و دنهی 1993/2000).

این مثالی از یک سازمان غیر متمرکز انعطاف پذیر است که با توسل به "سیم" و صرف زمان لازم تحقق می یابد. در سازمانهای فرانوگرا، رویدادهای متضادی در مراحل متعدد به اجرا در می آید. با این وجود ارزشی که من (نویسنده) در "سیم" دیدم براساس سرمایه گذاری وسیع، نسبی و تاریخی در روش جمع آوری اطلاعات است. بنابراین امکان بی نتیجه کردن چنین الگوهای سازمانی چند مرحله ای نیز وجود دارد.

در نهایت، "سیم" دارای ویژگی زبان شناسی نیز می باشد. بدین معنی زبانها، علائم و سمبل هایی که بر اساس موازین اجتماعی ارتباطات بین ویژگیهای اقتصادی و ویژگیهای اجتماعی را

پدید می آورند نیز دستخوش تغییراتی می شوند. (قسمت اثر آینه ای در بالا ملاحظه شود). "سیم"، براساس جمع آوری و شکل دهی مجدد گفته ها ایجاد شده است. اظهارات و گفته ها توسط پرسشگر کدگذاری شده و به برنامه کامپیوتری ویژه ای وارد می شود که از 2000 کد قابل بازیابی برخوردار است. در نتیجه 30 سال کار این روش به اصلاح و تکمیل (گفته ها) و کدگذاری دسته های اطلاعات جمع آوری شده برای تحلیلهای کیفی تبدیل شده است.

منبع:

Journal of Organizational Change Management

ISSN: 0953-4814 Vol. 16 a, No 1, 2003

1- Alinsky

2- Cortez

3- Community Organizaing

4- Emery

5- Participative design for Participative democracy (PDPD) Search conference

6- Davis

7- Weisbord

8- Future search conference, Sociotechnical system models

9- Savall

10- Argyris

11- Torbert

12- Reason

13- Action Reserch/Science/inquiry

14- Collins

15- Critical theory sociology of OD

16- Cooperrider

17- Srivastra

18- Gergen

19- Appreciative Inquiry

20- Chisholm

21- Network Organization

22- Hammer

23- Champy

24- Reengineering

25- Boal

26- Saner

27- Postmodern theatre (Aristotle & Bruke organization IS theatre approach)

28- Goffman

29- Frameworks (Metaphoric approach to theatre)

30- Spectacle theatrics

31- Motamedi

32- Cummings

33- White

34- Epston

35- Barry

36- Boyce

37- Restorying & Narrative Therapy

38- Senge

39- Schein

40- Boisot

41- Learning organization; Knowledge networks

42- Owens

43- Open Spaces

کليه حقوق برای پرتال علوم انسانی محفوظ است